ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଦୁନିଆରେ ଏକ ବହୁତ ପୁରୁଣା ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରବାଦ ଅଛି—”ଯଦି ଆପଣ ଶାନ୍ତି ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ସଦାସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହନ୍ତୁ।” ଭାରତ କେବେ ବି ଆଗୁଆ କୌଣସି ଦେଶ ଉପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେନାହିଁ, ଏହା ଆମର ଇତିହାସ ଏବଂ ଆମର ସଂସ୍କୃତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ପଡ଼ୋଶୀ ଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଆମ ସୀମା ଭିତରକୁ ଆଖି ଉଠାଇ ଚାହେଁ, ତେବେ ତାକୁ ସେହି ଆଖି ଉପାଡ଼ି ଦେବା ଭଳି ଜବାବ ଦେବା ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଭାରତକୁ ଭଲଭାବେ ଜଣା। ଏହି ଜବାବର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି—ଭାରତର ଅଗ୍ନି ମିସାଇଲ୍ ସିରିଜ୍।
ଅଗ୍ନି ସିରିଜ୍ରେ ଆଜି ଭାରତ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି-୫ ଏବଂ ଆଇସିବିଏମ୍ (ICBM) ଭଳି ବିଶାଳ ମିସାଇଲ୍ ଥାଇପାରେ, ଯାହା ଚୀନ୍ର ବେଜିଂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଡ଼ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ଶତ୍ରୁ ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଆଜି ବି ଆମର ପ୍ରଥମ ମିସାଇଲ୍ ‘ଅଗ୍ନି-୧’ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରାଣଘାତୀ ଚେତାବନୀ।
କାହିଁକି ଅଗ୍ନି-୧ ପାକିସ୍ତାନର ସେନା ମୁଖ୍ୟାଳୟ ରାୱଲପିଣ୍ଡିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କରାଚି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଭୟର ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି? କେମିତି କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତମୁଖା ପରିସ୍ଥିତି ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ଜନ୍ମର କାରଣ ସାଜିଥିଲା?
କାର୍ଗିଲ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଗ୍ନି-୧ ର ଇତିହାସ
ଇତିହାସର ସେହି ପୃଷ୍ଠାକୁ ଓଲଟାଇବା, ଯେତେବେଳେ ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା। ସମୟ ଥିଲା ୧୯୯୯ ମସିହା। ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତର ପିଠିରେ ଛୁରୀ ମାରି କାର୍ଗିଲ୍ର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ କବ୍ଜା କରିନେଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସେନା ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳିଦାନ ଦେଇ ସେହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଜିତିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ରଣନୀତିଜ୍ଞ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଅଭାବ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଭାରତ ପାଖରେ ସେତେବେଳେ ‘ପୃଥ୍ୱୀ’ (Prithvi) ସିରିଜ୍ର ମିସାଇଲ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାର ରେଞ୍ଜ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା ଏବଂ ତାହା ତରଳ ଇନ୍ଧନ ବା ଲିକ୍ଵିଡ୍ ପ୍ରୋପେଲାଣ୍ଟ (Liquid Propellant) ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତରଳ ଇନ୍ଧନ ବିଶିଷ୍ଟ ମିସାଇଲ୍କୁ ରେଡି କରିବା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେବା ବହୁତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମୟସାପେକ୍ଷ ଥିଲା। ଭାରତକୁ ଏମିତି ଏକ ମିସାଇଲ୍ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ଯାହା କଠିନ ଇନ୍ଧନ ବା ସଲିଡ୍ ଫ୍ୟୁଏଲ୍ (Solid Fuel)ରେ ଚାଲୁଥିବ, ଯାହାକୁ ମାତ୍ର କେଇ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଲଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଯାହା ସିଧାସଳଖ ପାକିସ୍ତାନର ଭିତର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିପାରିବ।
ଏହି ଚିନ୍ତାରୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଲା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱଦେଶୀ ସର୍ଟ-ରେଞ୍ଜ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍—Agni-1। DRDOର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ‘ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ଗାଇଡେଡ୍ ମିସାଇଲ୍ ଡେଭେଲପମେଣ୍ଟ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ’ (IGMDP) ଅଧୀନରେ ଡକ୍ଟର ଅବଦୁଲ କଲାମ୍ଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ସଫଳ ବିକାଶ କରାଗଲା। ମାତ୍ର କିଛିବର୍ଷର ପରୀକ୍ଷଣ ପରେ ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ସେନାର ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଫୋର୍ସେସ୍ କମାଣ୍ଡ’ (Strategic Forces Command)ରେ ସାମିଲ୍ କରାଗଲା। ଏହା କେବଳ ଏକ ମିସାଇଲ୍ ନ ଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଣବିକ ବ୍ଲାକମେଲିଂର ଶେଷ ଜବାବ।
ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ଶକ୍ତିର ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ସେହି ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବା ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ସ୍ପେସିଫିକେସନ୍ ବିଷୟରେ, ଯାହା ଏହାକୁ ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ଯମ ସଦୃଶ କରିଥାଏ।
• ମାରକ କ୍ଷମତା ବା ରେଞ୍ଜ (Range): ଅଗ୍ନି-୧ ର ଅଫିସିଆଲ୍ ରେଞ୍ଜ ହେଉଛି ୭୦୦ ରୁ ୯୦୦ କିଲୋମିଟର। ଯଦି ଆପଣ ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖିବେ, ତେବେ ପଞ୍ଜାବ, ରାଜସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଯଦି ଏହି ମିସାଇଲ୍କୁ ଛଡ଼ାଯାଏ, ତେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାକିସ୍ତାନ—ତା’ର ରାଜଧାନୀ ଇସଲାମାବାଦ୍, ପ୍ରମୁଖ ସହର ଲାହୋର, କରାଚି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମରିକ ଗୋଦାମ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଟାର୍ଗେଟ୍ ଭିତରକୁ ଚାଲିଆସିବ।
• ଭାର ବହନ କ୍ଷମତା ବା ପେଲୋଡ୍ (Payload): ଅଗ୍ନି-୧ ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଟନ୍ ଓଜନର ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ବହନ କରିପାରେ। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଏହା କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ବାରୁଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର୍ ୱାରହେଡ୍’ (Strategic Nuclear Warhead) ଅର୍ଥାତ୍ ପରମାଣୁ ବୋମା ମଧ୍ୟ ବହନ କରିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସକ୍ଷମ।
• ଇନ୍ଧନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (Solid Propulsion): ଏହି ମିସାଇଲ୍ ସିଙ୍ଗଲ୍-ଷ୍ଟେଜ୍ କଠିନ ଇନ୍ଧନ (Single-stage Solid Propellant) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ଏହାକୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସେମ୍ବଲ୍ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରିବ। ଯଦି ଅଧାରାତିରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତେବେ ମାତ୍ର ୧୫ ରୁ ୨୦ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଫାୟାର୍ କରାଯାଇପାରିବ।
ଏତିକିରେ ଏହାର ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେଉନାହିଁ ଦର୍ଶକବନ୍ଧୁ। ଅଗ୍ନି-୧ ର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଗୁଣ ହେଉଛି ଏହାର ‘ମୋବିଲିଟି’ (Mobility) ବା ଗତିଶୀଳତା। ଏହାକୁ ରୋଡ୍ ଏବଂ ରେଳ ମୋବାଇଲ୍ ଲଞ୍ଚର (Road and Rail Mobile Launchers) ଦ୍ୱାରା ପରିବହନ କରାଯାଇପାରେ। ମନେକରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଭାବୁଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଏହି ମିସାଇଲ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମରିକ ଘାଟିରେ ରଖିଛି ଏବଂ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସେନା ରେଳଗାଡ଼ି କିମ୍ବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଟ୍ରକ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ରାତାରାତି ଏହି ମିସାଇଲ୍ର ସ୍ଥାନ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ଦେଶର ସାଟେଲାଇଟ୍ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ ଅଗ୍ନି-୧ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁଠୁ ଲଞ୍ଚ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହା ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ‘ଫାଷ୍ଟ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍’ ଏବଂ ‘ସେକେଣ୍ଡ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍’ ଦୁଇଟିଯାକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଅଜେୟ କବଚ ସଦୃଶ।
ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହା କାହିଁକି ‘ନାଇଟ୍ମେୟାର୍’ ବା ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ?
ଏବେ ଆଲୋଚନାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗକୁ ଆସିବା। ଭାରତ ପାଖରେ ୫୦୦୦ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ଦୂରତା ବିଶିଷ୍ଟ ‘ଅଗ୍ନି-୫’ ମିସାଇଲ୍ ଅଛି। ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ କାହିଁକି ଅଗ୍ନି-୧କୁ ଏତେ ଭୟ କରେ? ଏହାର ରଣନୈତିକ କାରଣ ହେଉଛି—‘ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର୍ ଡିଟରେନ୍ସ’ (Nuclear Deterrence) ବା ଆଣବିକ ପ୍ରତିରୋଧ।
ପାକିସ୍ତାନ ସବୁବେଳେ ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ସାମ୍ନାରେ ଗୋଟିଏ ଧମକ ଦେଇଆସିଛି ଯେ, ଯଦି ଭାରତ ତାର ପାରମ୍ପରିକ ସେନା ସାହାଯ୍ୟରେ ପାକିସ୍ତାନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜର ଛୋଟ ଛୋଟ ଆଣବିକ ବୋମା ବା ‘ଟାକ୍ଟିକାଲ୍ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର୍ ୱେପନ୍ସ’ (Tactical Nuclear Weapons) ବ୍ୟବହାର କରିବ। ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ବ୍ଲାକମେଲିଂର ସିଧାସଳଖ ଜବାବ ଦେବ ଅଗ୍ନି-୧।
ଅଗ୍ନି-୧ର ଗତି ହେଉଛି ସୁପରସୋନିକ୍ ଠାରୁ ଅଧିକ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ହାଇପରସୋନିକ୍ ଗତିର ପାଖାପାଖି ମାକ୍-୭.୫ (Mach 7.5) ସ୍ପିଡ୍ରେ ଗତି କରିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ମିସାଇଲ୍ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇ ପୁଣି ତଳକୁ ଖସିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତି ଏତେ ତୀବ୍ର ହୋଇଥାଏ ଯେ ପାକିସ୍ତାନ ପାଖରେ ଥିବା କୌଣସି ବି ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍, ଚୀନ୍ଠାରୁ କିଣିଥିବା HQ-9 ସିଷ୍ଟମ୍ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଆକାଶରେ ରୋକିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭବ।
ଏହାଛଡ଼ା, ଅଗ୍ନି-୧ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ‘ଇନର୍ସିଆଲ୍ ନାଭିଗେସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍’ (Inertial Navigation System)। ଏହା ଶତ୍ରୁର କୌଣସି ବି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଜାମର କିମ୍ବା ସାଇବର ଆଟାକ୍ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଦିଗ ବଦଳାଏ ନାହିଁ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଠିକତା ବା ‘ପିନ୍-ପଏଣ୍ଟ ଏକ୍ୟୁରେସି’ (Pin-point Accuracy) ସହ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମୂଳେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ। ଏହାର ସହଜ ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ଯଦି ପାକିସ୍ତାନ କୌଣସି ଭୁଲ୍ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ଭାରତୀୟ ସେନା ମାତ୍ର କେଇ ମିନିଟ୍ ଭିତରେ ପାକିସ୍ତାନର ସେନା ମୁଖ୍ୟାଳୟକୁ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେଇପାରିବ। ସେଥିପାଇଁ ଅଗ୍ନି-୧ କୁ ପାକିସ୍ତାନ ସେନାର ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ କୁହାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ସଫଳତା
ଦର୍ଶକବନ୍ଧୁ, ଏହି ମିସାଇଲ୍ ସହ ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗଭୀର ଏବଂ ଭାବପ୍ରବଣ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଉପକୂଳରେ ଥିବା ‘ଡକ୍ଟର ଅବଦୁଲ କଲାମ୍ ଦ୍ୱୀପ’ (ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ହୁଇଲର୍ ଦ୍ୱୀପ କୁହାଯାଉଥିଲା) ହେଉଛି ଭାରତର ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ମିସାଇଲ୍ର ପରୀକ୍ଷାଗାର। ଏହି ପବିତ୍ର ମାଟିରୁ ହିଁ ଅଗ୍ନି-୧ ତାର ପ୍ରଥମ ଉଡ଼ାଣ ଭରିଥିଲା।
ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଫୋର୍ସେସ୍ କମାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦ୍ୱୀପରୁ ଅଗ୍ନି-୧ ର ‘ଟ୍ରେନିଂ ଲଞ୍ଚ’ ସଫଳତାର ସହ କରାଯାଇଛି। ଏହି ନିୟମିତ ପରୀକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସାରାବିଶ୍ୱକୁ ଏବଂ ଆମର ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ ଯେ, ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କେବଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ସଦାସର୍ବଦା ସଜାଗ, ସକ୍ରିୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାରାତ୍ମକ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଛି। ଆମ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର ଏହି ନିରନ୍ତର ପରିଶ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ଆଜି ୧୪୦ କୋଟି ଭାରତୀୟ ନିଜ ଘରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଶୋଇପାରୁଛନ୍ତି।
ଶେଷରେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଅଗ୍ନି-୧ କେବଳ ଧାତୁ ଏବଂ ବିସ୍ଫୋରକରେ ତିଆରି ଏକ ମିସାଇଲ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଗତିର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ଏହା ଶତ୍ରୁକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ, ଯଦି ତୁମେ ସୀମା ଲଙ୍ଘିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ତେବେ ତୁମକୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ଭାରତର ଏହି ଅଗ୍ନି ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/villagers-tie-up-disabled-youth-woman-alleges-assault/
