ଭାରତୀୟ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଇତିହାସରେ କେରଳର ପ୍ରଥମ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସରକାରଙ୍କ ଗଠନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତନ ଏକ ଅଭୁଲା ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା କେବଳ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଆଦର୍ଶଗତ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଦିଲ୍ଲୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ମୁକାବିଲା ହୋଇଥିଲା। ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସାଂଗଠନିକ ଚାପ ସତ୍ତ୍ୱେ କେରଳରେ ବାମପନ୍ଥୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ତିଷ୍ଠି ରହିଲା, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ।
୧୯୫୭: ବାଲାଟ ବକ୍ସରୁ ବିପ୍ଳବ
୧୯୫୭ ମସିହା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ କେରଳରେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (CPI) ର ବିଜୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଚକିତ କରିଥିଲା। ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଭାବେ କେରଳରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାୟରେ ନିର୍ବାଚିତ ଏକ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସରକାର କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଇଏମଏସ ନମ୍ବୁଦିରିପାଦ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ କେରଳରେ ମୂଳ ସ୍ତରରୁ ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଭୂମି ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ବିଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମାତ୍ର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ତତ୍କାଳୀନ ଜମିଦାର, ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗ ଏବଂ ଚର୍ଚ୍ଚର ସ୍ୱାର୍ଥରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ନେହେରୁ-ଇନ୍ଦିରା ଓ ‘ବିମୋଚନ ସମରମ୍’
ଯେତେବେଳେ କେରଳରେ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ତେଜିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ କଂଗ୍ରେସ ହାତକୁ ଚାଲିଗଲା। ସେହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପକ୍ଷରେ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସାଂଗଠନିକ ଚାପ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଦଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। କେରଳର ରାସ୍ତାଘାଟରେ ହେଉଥିବା ବିକ୍ଷୋଭକୁ ଆଳ କରି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସେଠାରେ ଅରାଜକତା ଚାଲିଛି ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ।
ଧାରା ୩୫୬ର କୁପ୍ରୟୋଗ
୩୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୫୯ରେ, ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୫୬ ପ୍ରୟୋଗ କରି ନମ୍ବୁଦିରିପାଦ ସରକାରଙ୍କୁ ବରଖାସ୍ତ କଲେ। ସେତେବେଳେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ବିଧାନସଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁମତ ଥିଲା। ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଇତିହାସରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଘଟିଥିଲା ଯେ ଏକ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ସରକାରଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ହଟାଇ ଦିଆଗଲା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ ସାରା ଦେଶରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।
କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଓ ତିଷ୍ଠି ରହିବାର ରହସ୍ୟ
କଂଗ୍ରେସ ଭାବିଥିଲା ଯେ ସରକାର ଭାଙ୍ଗିଦେବା ପରେ କେରଳରେ ବାମପନ୍ଥୀ ପ୍ରଭାବ କମିଯିବ। କିନ୍ତୁ ଘଟିଲା ଓଲଟା। ଏହି ବହିଷ୍କାର ପରେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟମାନେ ନିଜକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶହୀଦ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଗରିବ ଏବଂ ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆହୁରି ମଜବୁତ ଭାବେ ଯୋଡ଼ି ହେଲେ। କେରଳର ଶିକ୍ଷା ହାର ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ବାମପନ୍ଥୀ ବିଚାରଧାରାକୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ପ୍ରଦାନ କଲା। ନେହେରୁଙ୍କ ପରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ପରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ କେରଳରେ ବାମପନ୍ଥୀଙ୍କୁ ହରାଇବା ପାଇଁ ଅନେକ ରଣନୀତି କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେରଳର ଲୋକମାନେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଓ କଂଗ୍ରେସ (UDF vs LDF) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ଚାଲିଲେ।
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ କମ୍ୟୁନିଜମ୍ ପତନ ଘଟିଛି, କେରଳ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ବାମପନ୍ଥୀଙ୍କ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହୋଇ ରହିଛି। ନେହେରୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ନେତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେ କେରଳର ସରକାର ଯେଉଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲା, ତାହା ଆଜିର ରାଜନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ। କେରଳର ଏହି ଇତିହାସ ଶିଖାଏ ଯେ ଜନସମ୍ପର୍କ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଆଦର୍ଶ ଥିଲେ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆଦର୍ଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମିଶାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/end-of-otp-era-rbi-brings-new-multi-factor-rules/
