ଆଜି ଆମେ ଏପରି ଏକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି। ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ‘ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ’ଙ୍କ ଭୋଟ୍ କେତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଆମଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ନେତାମାନେ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପରେ କିପରି ସୁବିଧାବାଦୀ ରାଜନୀତିର ଫାଇଦା ହାସଲ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ପଦାରେ ପଡ଼ିଛି।
‘ଆସୋସିଏସନ୍ ଫର୍ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ରିଫର୍ମସ୍’ (ଏଡିଆର) ଏବଂ ‘ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଇଲେକ୍ସନ୍ ୱାଚ୍’ର ଏକ ନୂତନ ରିପୋର୍ଟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୨ ରୁ ୨୦୨୬ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଥାତ୍ ମାତ୍ର ୪ ବର୍ଷ ଭିତରେ, ଅତିକମରେ ୧୧୧ ଜଣ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସାଂସଦ ଓ ବିଧାୟକ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି!
ଏହି ୧୧୧ ଜଣ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି:
- ୨୬ ଜଣ ଲୋକସଭା ସାଂସଦ
- ୭ ଜଣ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ
- ଏବଂ ୭୮ ଜଣ ବିଧାୟକ
ଭାବନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଜନତା ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରି ଭୋଟ୍ ଦେଇ ବିଧାନସଭା କିମ୍ବା ସଂସଦକୁ ପଠାଇଲେ, ଆପଣ ସେହି ଭୋଟ୍ ଓ ଆଦର୍ଶକୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଇ କେବଳ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ଦଳ ବଦଳାଇ ଦେଲେ। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆମ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଆଜିର ପଲଟିକାଲ ଭାଗବତରେ ଆମେ ଏହି ରିପୋର୍ଟର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଏବଂ ଜାଣିବା ଯେ କେଉଁ ଦଳ କିପରି ଏହି ଦଳବଦଳ ଖେଳରେ ସାମିଲ ଅଛି।
ରିପୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଓ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୪ ତାରିଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶର ୧୭ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଘଟଣା ଘଟିଛି।
- ୩୨ ଜଣ ନେତାଙ୍କ ସହ ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏହି ତାଲିକାର ଶୀର୍ଷରେ ରହିଛି।
- ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ୨୦ ଜଣ।
- ତେଲେଙ୍ଗାନାରେ ୯ ଜଣ।
- ଏବଂ ଗୋଆ ଓ ପଞ୍ଜାବରେ ୮ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ନେତା ଦଳ ବଦଳାଇଛନ୍ତି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସୁଛି, ଏହି ଦଳବଦଳରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭବାନ୍ କିଏ ହେଲା?
ଏଡିଆର ରିପୋର୍ଟ କହୁଛି ଯେ, ଏହି ୧୧୧ ଜଣ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୯ ଜଣ (ଯାହା ମୋଟ ସଂଖ୍ୟାର ୨୬%) ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି) ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଦଳ ବଦଳାଇଥିବା ନେତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ବିଜେପି ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ୍ ଦଳରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି—ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ନେତା ଅର୍ଥାତ୍ ୩୨ ଜଣ ‘ନାଗା ପିପୁଲ୍ସ ଫ୍ରଣ୍ଟ’ (ଏନପିଏଫ୍) ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ମୋଟ ସଂଖ୍ୟାର ୨୯% ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ତେବେ, ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ରହିଛି। ଏହା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ବିଧାୟକମାନଙ୍କର ଦଳ ବଦଳାଇବାର ଘଟଣା ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଦଳୀୟ ମିଶ୍ରଣର ଫଳାଫଳ ଥିଲା।
ବିଜେପିକୁ ଆସିଥିବା ନେତା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସଙ୍ଗ
ଆସନ୍ତୁ ଏବେ ନଜର ପକାଇବା, ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ସେହି ୨୯ ଜଣ ଜନପ୍ରତିନିଧି କିଏ ଥିଲେ? ଏଡିଆର ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ୨୯ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ:
- ୭ ଜଣ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ଥିଲେ।
- ୨୨ ଜଣ ବିଧାୟକ ଥିଲେ।
- କୌଣସି ଲୋକସଭା ସାଂସଦ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇନଥିଲେ।
ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ରହିଛି। ଏଡିଆର ଦ୍ୱାରା ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ସେହି ୭ ଜଣ ରାଜ୍ୟସଭା ସଦସ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ‘ଆମ୍ ଆଦମୀ ପାର୍ଟି’ (ଆପ୍) ରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ—ସ୍ୱାତୀ ମାଲିୱାଲ, ଅଶୋକ ମିତ୍ତଲ, ହରଭଜନ ସିଂହ, ରାଘବ ଚଢ଼ା, ସନ୍ଦୀପ କୁମାର ପାଠକ, ବିକ୍ରମଜିତ ସିଂହ ସାହନୀ ଏବଂ ରାଜିନ୍ଦର ଗୁପ୍ତା।
ଆଉ ଆମ ଓଡ଼ିଶାର କଥା କ’ଣ? ଆମ ଓଡ଼ିଶାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି)ର ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦମାନେ—ଯେପରିକି ମମତା ମହାନ୍ତ, ସୁଜିତ କୁମାର, ଏବଂ ଦେବାଶୀଷ ସାମନ୍ତରାୟ—ଦଳରୁ ଓ ସାଂସଦ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇ ବିଜେପିରେ ମିଶିବା ପରେ ପୁଣି ଥରେ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ କିପରି ଦଳ ବଦଳାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମତାର ସ୍ରୋତରେ ରହିବା ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ନେତାମାନେ ପଦକ୍ଷେପ ନେଉଛନ୍ତି।
ଏହାଛଡ଼ା, ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଆର ୮ ଜଣ, ଗୁଜୁରାଟର ୪ ଜଣ ଏବଂ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ୨ ଜଣ କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକ ବିଜେପିରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ମଣିପୁରର ୫ ଜଣ ଜେଡିୟୁ ବିଧାୟକ ମଧ୍ୟ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟିର ମନୋଜ କୁମାର ପାଣ୍ଡେ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକ ନିର୍ମଳା ସାପ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତାଲିକାରେ ଅଛନ୍ତି। ଗୁଜରାଟରେ କଂଗ୍ରେସରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇ ବିଜେପିରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପୁଣି ଉପ-ନିର୍ବାଚନରେ ଜିତିଥିବା ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସାମିଲ।
ନାଗାଲାଣ୍ଡର କୌତୁହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିବା ସେହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନକୁ—ମାତ୍ର ୨ ଜଣ ବିଧାୟକ ଥିବା ‘ନାଗା ପିପୁଲ୍ସ ଫ୍ରଣ୍ଟ’ (ଏନପିଏଫ୍) କିପରି ନାଗାଲାଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦଳରୁ ଏକାଥରକେ ୩୨ ଜଣ ବିଧାୟକ ପାଇଲା?
ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଘଟଣା। ପ୍ରଥମେ ‘ନ୍ୟାସନାଲିଷ୍ଟ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ପ୍ରୋଗ୍ରେସିଭ୍ ପାର୍ଟି’ (ଏନଡିପିପି) ଟିକେଟ୍ରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ବିଧାୟକମାନେ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ ଏନପିଏଫରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନେଇଫିଉ ରିଓଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଏନଡିପିପି ପାଖରେ ୩୨ ଜଣ ବିଧାୟକ ଥିବାବେଳେ, ଏନପିଏଫ୍ ପାଖରେ ଥିଲେ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଜଣ। କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ବଦଳିବା ପରେ ଏହି ବଡ଼ ମିଶ୍ରଣ ଘଟିଥିଲା।
ସେହିପରି, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଏକ ବଡ଼ ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ସାମିଲ ଅଛି। ୨୦୨୬ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ (ଟିଏମସି) କ୍ଷମତା ହରାଇବା ପରେ, ଏହାର ୨୦ ଜଣ ଲୋକସଭା ସାଂସଦ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୪ ଜୁନ୍ରେ ‘ନ୍ୟାସନାଲିଷ୍ଟ ସିଟିଜେନ୍ସ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ (ଏନସିପିଆଇ) ସହିତ ମିଶ୍ରଣ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଆଇନଗତ ଜଟିଳତା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି ମିଶ୍ରଣର ପଥ ବାଛିଥିଲେ ଏବଂ ଲୋକସଭାରେ ଏନଡିଏକୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ।
ଏଡିଆରର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ:
- ୫୪୩ ଜଣ ଲୋକସଭା ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୬ ଜଣ (ପ୍ରାୟ ୫%) ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି।
- ୨୩୩ ଜଣ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୭ ଜଣ (୩%) ଦଳ ବଦଳାଇଛନ୍ତି।
- ୪,୧୦୦ ଜଣ ବିଧାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୭୮ ଜଣ (ପ୍ରାୟ ୨%) ଏହି ତାଲିକାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏହି ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ କଥା ବୁଝାଇ ଦେଉଛି—ଆଜିର ରାଜନୀତିରେ ଆଦର୍ଶଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ କ୍ଷମତା। ଏହି ‘ସୁବିଧାବାଦୀ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ ରାଜନୀତି’ର ଅନ୍ତ ଘଟାଇବା ପାଇଁ ଏଡିଆର (ଆସୋସିଏସନ୍ ଫର୍ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ରିଫର୍ମସ୍) କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛି:-
୧. ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀରେ ସଂଶୋଧନ:
ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଅଯୋଗ୍ୟତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗୃହର ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି (ସାଂସଦଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ) ଏବଂ ରାଜ୍ୟପାଳ (ବିଧାୟକଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ) ନେବା ଉଚିତ।
୨. ସାର୍ବଜନୀନ ପଦବୀରୁ ବାରଣ:
ଦଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ନେତାମାନଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ପୁଣି ନିର୍ବାଚନରେ ଲଢ଼ିବା କିମ୍ବା ସାର୍ବଜନୀନ ପଦବୀ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ବାରଣ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।
୩. ସମୟସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ:
ଅଯୋଗ୍ୟତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆବେଦନ ଉପରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଦରକାର।
ଶେଷରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଏହା, ଯେଉଁ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଏହି ଦଳବଦଳ ଦ୍ୱାରା ଲାଭବାନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କ’ଣ କେବେ ଏହି ଆଇନକୁ କଡ଼କଡ଼ି କରିବାକୁ ଦେବେ? ଏହାର ଉତ୍ତର ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
