ଦେଶରେ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ୍ର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରୁ ଆସିଛି ଏକ ବଡ଼ ଖବର। ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୧୦ ହଜାର ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍କୁଲକୁ ମର୍ଜର ବା ‘ସ୍କୁଲ୍ ପେୟାରିଂ’ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଆଯାଇଛି। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ଶିକ୍ଷକ, ଅଭିଭାବକ ଓ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପତ୍ତି ଦେଖାଦେଇଥିଲା।
କାହିଁକି ହେଉଛି ସ୍କୁଲ୍ ପେୟାରିଂ?
ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି—କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ଶିକ୍ଷକ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଉପଯୋଗକୁ ଅଧିକ ଫଳପ୍ରଦ କରିବା ପାଇଁ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଯାଉଛି।
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୧.୪୦ ଲକ୍ଷ ସରକାରୀ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍କୁଲ ରହିଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୨୯ ହଜାର ସ୍କୁଲରେ ୫୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛି।
୫୦ରୁ କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା ସ୍କୁଲ୍କୁ ନେଇ ସରକାରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି
ସ୍କୁଲ୍ ମର୍ଜର ନୀତିକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ସରକାର ଏହାର ମାନଦଣ୍ଡକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେଇଥିଲେ। ୫୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଥିବା ସ୍କୁଲ୍କୁ ମର୍ଜର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରାଯିବ ନାହିଁ।
ଏହା ସହିତ, ନିକଟସ୍ଥ ସ୍କୁଲ୍ର ଦୂରତା ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ। ଯଦି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ସ୍କୁଲ୍କୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼େ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଯାତାୟାତରେ ସମସ୍ୟା ରହେ, ତେବେ ସେହି ସ୍କୁଲ୍ର ମର୍ଜର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁନର୍ବିଚାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଅର୍ଥାତ୍, କେବଳ ଛାତ୍ରସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଥିବା ଆଧାରରେ ହିଁ ସ୍କୁଲ୍ ମର୍ଜର ହେବ ନାହିଁ; ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସୁବିଧା, ଦୂରତା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାରକୁ ନିଆଯିବ।
ସ୍କୁଲ୍ ବନ୍ଦ ନା ‘ମର୍ଜର’?
ଏହି ଖବରକୁ ସିଧାସଳଖ “୧୦ ହଜାର ସ୍କୁଲ୍ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ବନ୍ଦ” ବୋଲି କହିବା ସଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ସରକାର ଏହାକୁ school pairing/merger ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା କିଛି ସ୍କୁଲର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିକଟସ୍ଥ ଅନ୍ୟ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ାଇବା ଏବଂ ସମ୍ବଳକୁ ଏକାଠି କରିବା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୋଲି ସରକାର କହିଛନ୍ତି।
ଏପରିକି ସରକାର କହିଥିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷକ ପଦବୀ ବିଲୋପ କରାଯିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନୂଆ ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯିବ।
ବିରୋଧୀଙ୍କ ଆପତ୍ତି କ’ଣ?
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ନେତା ଅଖିଳେଶ ଯାଦବ ସରକାରଙ୍କୁ କଡ଼ା ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା ଯେ ଏଭଳି ସ୍କୁଲ୍ ମର୍ଜର ଦ୍ୱାରା ଗରିବ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ପିଲାମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ। ବିଶେଷକରି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଦୂର ସ୍କୁଲ୍କୁ ପଠାଇବାରେ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ବୋଲି ସେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ସରକାର ଏହି ମର୍ଜରକୁ ଶିକ୍ଷାର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସମ୍ବଳର ଭଲ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଗ୍ରାମୀଣ ପିଲାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ?
ଏହା ହିଁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିବାଦର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ।
ଗୋଟିଏ ପଟେ ସରକାର କହୁଛନ୍ତି—କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା ଅନେକ ସ୍କୁଲ୍ରେ ସମ୍ବଳ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କଲେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଭଲ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରିବ।
ଅନ୍ୟପଟେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଯେଉଁ ଗାଁରେ ସ୍କୁଲ୍ ହିଁ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ର, ସେହି ସ୍କୁଲ୍କୁ ମର୍ଜ କଲେ ପିଲାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦୂରକୁ ଯିବେ କି? ଏହା ଫଳରେ attendance କମିବ କି? ବିଶେଷକରି ଝିଅମାନଙ୍କ ପଢ଼ାରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ କି?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ନୀତିର ବାସ୍ତବ implementation ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏହି ଖବରର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ତଥ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ୧୦ ହଜାର ସ୍କୁଲ୍ର ଏହି ଖବର ଓଡ଼ିଶାର ନୁହେଁ। ଏହା ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର school-merger policyକୁ ନେଇ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ କମ୍ ଛାତ୍ର ଥିବା ସ୍କୁଲ୍କୁ ମର୍ଜ/କ୍ଲୋଜର ନେଇ ପୂର୍ବରୁ ନୀତି ରହିଛି। OSEPAର ଅଧିକାରିକ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ୧୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ କମ୍ enrolment ଥିବା non-optimal schoolsକୁ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍କୁଲ୍ ସହିତ merger/closure କରିବା ପାଇଁ ୨୦୧୬ରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପହଞ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ transport ଭଳି ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ଏହା ସହିତ, ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ୨୦୨୬ରେ Godabarish Mishra Adarsha Prathamik Vidyalaya ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବିକାଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଜୋର ଦେଇଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ୨,୨୦୦ ସ୍କୁଲ୍ର ବିକାଶ ପାଇଁ କାମ ହେଉଛି।
