ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତୀକ—ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ। ଯେଉଁ ମାଟିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି ଅନେକ ଦେଶପ୍ରେମୀ, ସାହିତ୍ୟିକ, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଆଜି ସେହି ଐତିହାସିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଟି କାହିଁକି କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ଟାର୍ଗେଟ୍ ପାଲଟିଛି? ଏହା କେବଳ କିଛି ଘଟଣା, ନା ଏହା ପଛରେ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ରାଜନୈତିକ ଅସୂୟା ଭାବ ଏବଂ ହୀନମନ୍ୟତା ରହିଛି?
ଆଜି ଆମେ ଏହି ଭିଡିଓରେ ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା, କିପରି ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଦେଶର ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ରେଭେନ୍ସାର ଉନ୍ନତି କିମ୍ବା ଆଧୁନିକୀକରଣ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବି ପାଦ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ନଥିଲେ, ବରଂ ଏହାର ନାଁ ବଦଳାଇ ଦେବାକୁ କହି ଏକ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଆଜି, ସେହି ସିଲ୍ସିଲାକୁ ଜାରି ରଖି କଟକ ସଦରର ବିଜେପି ବିଧାୟକ ପ୍ରକାଶ ସେଠୀ ଇଷ୍ଟ ହଷ୍ଟେଲର ୱାର୍ଡେନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରି ପୁଣିଥରେ ରେଭେନ୍ସାକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ରେଭେନ୍ସା କେବଳ କୋଠାବାଡ଼ି କିମ୍ବା କ୍ଲାସରୁମ୍ର ସମଷ୍ଟି ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ମୂଳଦୁଆ। ଉତ୍କଳମୂଷଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ଆଚର୍ଯ୍ୟ ହରିହର, ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ପାଠ ପଢ଼ି ଦେଶ ଓ ଦଶର ସେବା କରିଛନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ଏଭଳି ଏକ ମହାନ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ କଥା ଆସେ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗର୍ବ ଓ ସମ୍ମାନ ଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର ବିଷୟ, ଯେଉଁ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଆହୁରି ଆଗକୁ ନେବାର, ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଲାବୋରେଟୋରୀ ଏବଂ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଗଢ଼ିବାର, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିବାଦର ଆଖଡ଼ା ପାଲଟିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଗର୍ବ ଏବଂ ଗୌରବ ପ୍ରତି ବିଜେପି ନେତାମାନଙ୍କ ମନରେ ଏତେ ଅସୂୟା ଓ ଅହେତୁକ ବିରୋଧ ଭାବ କାହିଁକି? କ’ଣ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଐତିହାସିକ ପରିଚୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଖିରେ କଣ୍ଟା ପରି ବିନ୍ଧୁଛି?”
“ମନେ ପକାନ୍ତୁ ସେହି ୨୦୨୪ ମସିହାକୁ। ଦେଶର ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ (ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ) ଯେତେବେଳେ ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ନେଇ ଏକ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରତିବାଦର ନିଆଁ ଜଳିଉଠିଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ରେଭେନ୍ସାକୁ ଆଧୁନିକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଦେବା ପାଇଁ, ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ରାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ରେ ଏହାକୁ ଆଗକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଠୋସ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇ ନଥିଲା। ବରଂ, ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖରୁ ଯାହା ବାହାରିଥିଲା, ସେଥିରେ କେବଳ ଥିଲା ଇତିହାସକୁ ମେଣ୍ଢାଇବାର ଏବଂ ନାଁ ବଦଳାଇବାର ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଏଜେଣ୍ଡା।
ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାମ କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ? ଦେଶର ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ସଶକ୍ତ କରିବା, ପାଠପଢ଼ାର ମାନ ବଢ଼ାଇବା। କିନ୍ତୁ ରେଭେନ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଏହାର ଶହ ଶହ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ପରିଚୟ ଏବଂ ନାମକୁ ନେଇ କାହିଁକି ଏତେ ରାଜନୀତି କରାଗଲା? ଏହା କ’ଣ ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଉପରେ ଏକ ସିଧାସଳଖ ଆକ୍ରମଣ ନଥିଲା?”
ସେହି ପୁରୁଣା ବିବାଦର ରକ୍ତ ଶୁଖିନଥିବାବେଳେ, ଏବେ ପୁଣିଥରେ ରେଭେନ୍ସାକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। କଟକ ସଦରର ବିଜେପି ବିଧାୟକ ପ୍ରକାଶ ସେଠୀ ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଇଷ୍ଟ ହଷ୍ଟେଲ (East Hostel) ର ୱାର୍ଡେନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଆସିଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ନେଇ ଏବେ ଚାରିଆଡ଼େ ଘୋର ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ଜଣେ ଜନପ୍ରତିନିଧି, ଯାହାଙ୍କର କାମ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନର ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା, ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ପ୍ରଫେସରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା—ସେ କିପରି ଜଣେ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନଙ୍କ ସହିତ ଏପରି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରିପାରିଲେ? କ’ଣ କ୍ଷମତାର ନିଶାରେ ଏହି ନେତାମାନେ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ଦିର?
ବିଧାୟକଙ୍କ ଏପରି ଆଚରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ବିଜେପି ନେତାମାନଙ୍କ ମନରେ ରେଭେନ୍ସା ଏବଂ ଏହାର ଶିକ୍ଷାବିତ୍ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ସମ୍ମାନ ନାହିଁ। ବରଂ, ସେମାନେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ନିଜର ଦବଙ୍ଗଗିରି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଜାହିର କରିବାର ଏକ ଆଡ଼ା ବୋଲି ଭାବି ନେଇଛନ୍ତି।”
ଏହି ଘଟଣା କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନା ସୁଚିନ୍ତିତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଅଂଶବିଶେଷ?
ଯେତେବେଳେ ଶାସକ ଦଳର ନେତାମାନେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଏପରି ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ କରିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି। ରେଭେନ୍ସା କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦଳର ଗୋଟିଏ ସାମ୍ନାରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ନାହିଁ। ଏହାର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ପ୍ରଫେସର ଏବଂ କର୍ମଚାରୀମାନେ ସର୍ବଦା ମେଧା, ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ହଷ୍ଟେଲ ଭିତରେ ପଶ୍ଚିମ ୱାର୍ଡେନଙ୍କ ସହ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପମାନ ନୁହେଁ, ଏହା ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଭିମାନ ଉପରେ ଏକ ଚପେଟାଘାତ।”
ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି—ଯେତେବେଳେ ବି ରେଭେନ୍ସା ଉପରେ ଆଞ୍ଚ ଆସିଛି, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସଚେତନ ନାଗରିକମାନେ କେବେବି ଚୁପ୍ ବସିନାହାନ୍ତି।
ଆଜି ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ବିଧାୟକ ପ୍ରକାଶ ସେଠୀଙ୍କ ଏହି ଅଶାଳୀନ ଆଚରଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ତାହା ପରେ ସାରା ରାଜ୍ୟର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ, ପୂର୍ବତନ ଛାତ୍ର ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି—କ’ଣ ଏମିତିକା ଦବଙ୍ଗଗିରି ଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାଲିବ? କ’ଣ ନେତାମାନେ ଭାବି ନେଇଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଯାହା ଚାହିଁବେ, ତାହାହିଁ କରିବେ?”
ପରିଶେଷରେ ମୁଁ ଏତିକି କହିବି ଯେ, ରାଜନେତା ଆସିବେ ଏବଂ ଯିବେ, ସରକାର ବଦଳିବେ ଏବଂ ଗଢ଼ିବେ, କିନ୍ତୁ ରେଭେନ୍ସା ଭଳି ଐତିହାସିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଚିରନ୍ତନ ସମ୍ପତ୍ତି। କୌଣସି ଦଳର ନେତା କିମ୍ବା କୌଣସି ବିଧାୟକଙ୍କ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଏହି ମହାନ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଗୌରବକୁ ମଳିନ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
୨୦୨୪ରେ ନାଁ ବଦଳାଇବାର ବିବାଦ ହେଉ, କିମ୍ବା ଆଜି ଇଷ୍ଟ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନଙ୍କ ସହ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର—ଏସବୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ କଥା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ବିଜେପି ନେତାମାନଙ୍କ ମନରେ ରେଭେନ୍ସା ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ଅସୂୟା ଏବଂ ଅହଂକାର ଭାବ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ଛାତ୍ରସମାଜ ଏହାକୁ ଆଉ ଆଖିବୁଜି ବରଦାସ୍ତ କରିବେ ନାହିଁ।
