ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିର ଗଣିତ ଅନେକ ସମୟରେ ଅଙ୍କ ପରି ସରଳ ହୋଇନଥାଏ। ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏବେ ପାକିସ୍ତାନ ସେନା ମୁଖ୍ୟ ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କ ଇରାନ ଗସ୍ତକୁ ନେଇ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ତେହେରାନ ବିମାନବନ୍ଦରରେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ରାଜକୀୟ ସ୍ୱାଗତ ହେଲା, ତାହା କେବଳ ସାମରିକ ସମ୍ପର୍କର ପରିଚୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ ‘ଗୁପ୍ତ ରଣନୀତି’ ଥିବା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପୁଜିଛି। କ’ଣ ପାକିସ୍ତାନର ସେନା ମୁଖ୍ୟ ଏବେ ଆମେରିକାର ବାର୍ତ୍ତାବାହକ ବା ‘କୁରିୟର ବୟ’ ସାଜିଛନ୍ତି?
୧. ତେହେରାନରେ ଭବ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ: ଏକ ରାଜନୈତିକ ସନ୍ଦେଶ
ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ଦେଶର ସେନା ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିମାନବନ୍ଦର ଯାଇନଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଇରାନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅବ୍ବାସ ଆରାକଚି ଯେତେବେଳେ ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ, ଇରାନ ସରକାର ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ଜେନେରାଲ୍ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପାକିସ୍ତାନର ‘ପ୍ରକୃତ ଶାସକ’ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି।
ପାକିସ୍ତାନର ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଫୱାଦ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ମତରେ, ଆଜି ପାକିସ୍ତାନରେ ସମ୍ବିଧାନଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ ସେନାବାହିନୀ। ଶେହବାଜ୍ ଶରିଫ୍ କେବଳ ନାମକୁ ମାତ୍ର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କ ହାତରେ। ଇରାନ ମଧ୍ୟ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜର କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସିଧାସଳଖ ସେନା ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି।
୨. ‘କୁରିୟର ବୟ’ ତତ୍ତ୍ୱ: କାହିଁକି ଆସିମ ମୁନୀର?
ଆଲ୍-ଜଜିରା ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଆସିମ ମୁନୀର ଆମେରିକାର ଏକ ଗୁପ୍ତ ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ତେହେରାନ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଆମେରିକା ଯଦି ଇରାନ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତେବେ ସେ ନିଜର କୂଟନୀତିଜ୍ଞଙ୍କୁ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁନାହିଁ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି—’ଅପ୍ଟିକ୍ସ’ ବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ରାଜନୀତି। ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି ଇରାନ ସହ ପରଦା ପଛରେ କଥା ହେବାକୁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନୁହେଁ। ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ମୁସଲିମ୍ ଦେଶର ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାର ଇରାନ ସହ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି। ପାକିସ୍ତାନ ସେହି ଦାୟିତ୍ୱକୁ ନିଭାଉଛି। ଆସିମ ମୁନୀର ଏଠାରେ ଜଣେ ‘ସେଲ୍ସମ୍ୟାନ୍’ ଭଳି କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକୁ ଇରାନର ଶାସକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖୁଛନ୍ତି।
୩. ଆମେରିକାର ବଡ଼ ରଣନୀତି: ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ପିଚ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି
ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଗସ୍ତ କେବଳ ସାମରିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜନୈତିକ ପିଚ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆମେରିକାରୁ ବଡ଼ ନେତା ବା ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଦଳ ଇରାନ କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ତରରେ ବଡ଼ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆସିପାରନ୍ତି।
ଠିକ୍ ଯେମିତି କୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଗସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଅଫିସରମାନେ ଯାଇ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଆସିମ ମୁନୀର ଏବେ ଠିକ୍ ସେଇଆ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଇରାନକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ଉଭୟ ଦେଶର ଲାଭ ହେବ। ସବୁ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କାମ, ଯାହାଫଳରେ ଆମେରିକାର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ନହେବ।
୪. ଆଞ୍ଚଳିକ ସମୀକରଣରେ ପାକିସ୍ତାନର ଅସ୍ଥିରତା
ପାକିସ୍ତାନର ଅର୍ଥନୀତି ଏବେ ଆଇସିୟୁରେ। ସେଦେଶକୁ ଆମେରିକାର ସହାୟତା ଏବଂ ସାଉଦି ଆରବର ଅର୍ଥ ସାହାଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯଦି ଆମେରିକା ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କୁ କହୁଛି ‘ଏଠାକୁ ଯାଅ’ ବା ‘ସେଠାରେ କଥା ହୁଅ’, ତେବେ ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କ ପାଖରେ ମନା କରିବାର କ୍ଷମତା ନାହିଁ। ପାକିସ୍ତାନ ଏବେ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ହରାଇ ବସିଛି ଏବଂ ଆମେରିକାର ଏକ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଭୂ-ରାଜନୀତିର ଖେଳ ଖେଳୁଛି।
୫.: ଏହି ଖେଳର ପରିଣାମ କଣ?
ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କ ଏହି ‘କୁରିୟର ବୟ’ ଭୂମିକା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ହେବ କି କ୍ଷତିକାରକ, ତାହା ସମୟ କହିବ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ—ପାକିସ୍ତାନ ଏବେ ନିଜ ଦେଶର ହିତ ଅପେକ୍ଷା ଆମେରିକାର ହିତ ସାଧନ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଇରାନ ଏହି ସୁଯୋଗକୁ କିଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିବ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।
ଏହି ଘଟଣା ସାବ୍ୟସ୍ତ କରୁଛି ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୁନିଆରେ କ୍ଷମତା କେବଳ ସଂସଦରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ରୁଦ୍ଧଦ୍ୱାର କୂଟନୈତିକ ବୈଠକ ଏବଂ ବିମାନବନ୍ଦରର ଲାଲ୍ ଗାଲିଚାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉଛି।
କଣ ଜଣେ ସେନାମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଏଭଳି କାମ କରିବା ଶୋଭା ପାଏ? ପାକିସ୍ତାନ କଣ ସତରେ ଆମେରିକାର ଗୋଲାମ ସାଜିଛି? ଆସିମ ମୁନୀରଙ୍କ ଏହି ଇରାନ ଗସ୍ତ କଣ ଭାରତ ପାଇଁ କୌଣସି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବ?
AlsoRead; https://purvapaksa.com/two-contrasting-models-of-odisha-politics/
