ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରେ ଦୁର୍ଘଟଣା କେବଳ ରାସ୍ତାରେ ଘଟିନାହିଁ; ଅନେକ ଦୁର୍ଘଟଣା ଆକାଶରେ ଘଟିଛି। ବିମାନ ଓ ହେଲିକପ୍ଟର—ଯାହାକୁ ଶାସନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ସେହି ଆକାଶ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ପଥ ହୋଇଯାଇଛି । ୧୯୬୫ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୨୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭାରତ ଅନେକ ଏମିତି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦେଖିଛି—ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ରାଜନେତା, ଶାସନର ମୁଖ୍ୟ ଚେହେରା, ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ରକ୍ଷକମାନେ ଆକାଶ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି । ଏହା କୌଣସି ଷଢ଼ଯନ୍ତ୍ର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ଦୁର୍ଘଟଣାମାଳା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘ, ଅସୁବିଧାଜନକ ପ୍ରଶ୍ନ-ଭାରତରେ ଭିଭିଆଇପି ଏରିଏଲ୍ ସୁରକ୍ଷା କେତେ ନିରାପଦ ?
ସମସ୍ତେ ଆକାଶରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି।
ଏହା କୌଣସି ଭାଗ୍ୟ ଚକ୍ର ନୁହେଁ।
ଏହା ଏକ ପ୍ୟାଟର୍ନ।
୧୯୬୫: ଯେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଧ୍ୟାୟ
ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ଆକାଶ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା ୧୯୬୫ ମସିହାରେ। ସେତେବେଳେ ଗୁଜରାଟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବଳବନ୍ତରାଇ ମେହେଟ୍ଟା କଚ୍ଛ ରଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯାଞ୍ଚ ଗସ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଭାରତ–ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ। ଏକ ସାଧାରଣ ଯାଞ୍ଚ ଉଡ଼ାଣ—କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଗୁଳିରେ ସେହି ବିମାନ ଖସିପଡ଼ିଲା।
ମେହେଟ୍ଟାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, କର୍ମଚାରୀ, ସାମ୍ବାଦିକ ଏବଂ କ୍ରୁ ସଦସ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା କେବଳ ଏକ ଦୁର୍ଘଟଣା ନୁହେଁ—ଏହା ଯୁଦ୍ଧ, ରାଜନୀତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁର୍ବଳତାର ପ୍ରଥମ ଚେତାବନୀ ଥିଲା।
ଏହା କେବଳ ଯୁଦ୍ଧର ହତାହତ ନ ଥିଲା।
ଏହା ଥିଲା ଏକ ସତର୍କବାଣୀ-
ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ଯେତେ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠେ, ସତର୍କତା ସେତେ ଗଭୀର ହୁଏ।
କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଶିଖିଲା ନାହିଁ।
ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ: ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଅତିସାହସ ଓ ଏକ ଦୁର୍ଘଟଣା
୧୯୮୦ ମସିହା, ଜୁନ୍ ୨୩। ଦିଲ୍ଲୀର ଆକାଶରେ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ। କଂଗ୍ରେସର ଯୁବ ନେତା ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ- ଯିଏ ଉଡ଼ିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜେ ବିମାନ ଚଳାଉଥିଲେ- ଏକ ଷ୍ଟଣ୍ଟ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦୁର୍ଘଟଣାର ଶିକାର ହେଲେ। ଏହା ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ ନୁହେଁ, ଯାନ୍ତ୍ରିକ ତ୍ରୁଟି ନୁହେଁ—ଏହା ମାନବୀୟ ଅତିସାହସର ଫଳ। ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଦିଗ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କଲା—ଭିଭିଆଇପି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶ ଭୁଲକୁ କ୍ଷମା କରେନାହିଁ।
ଏଠି ଶତ୍ରୁ ନ ଥିଲା।
ଏଠି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ନ ଥିଲା।
ଥିଲା—ଅତିସାହସ।
ମାଧବରାଓ ସିନ୍ଧିଆ: ଖରାପ ପାଗ ଓ ଅନ୍ତିମ ଯାତ୍ରା
୨୦୦୧ ମସିହା, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩୦। କଂଗ୍ରେସର ଜଣେ ଭଦ୍ର, ଗମ୍ଭୀର ନେତା ମାଧବରାଓ ସିନ୍ଧିଆ ଏକ ରାଲିକୁ ଯାଉଥିଲେ। କାନପୁର ନିକଟରେ ଖରାପ ପାଗ, ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟତା କମ୍। ମୈନପୁରୀ ନିକଟରେ ବିମାନ ଖସିପଡ଼ିଲା। ସିନ୍ଧିଆଙ୍କ ସହିତ ସାମ୍ବାଦିକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣା ପୁଣିଥରେ ଉଠାଇଲା ପ୍ରଶ୍ନ- ରାଜନୈତିକ ଗସ୍ତ ଓ ଆକାଶ ଯାତ୍ରାରେ ଆବଶ୍ୟକ ସତର୍କତା–ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କେତେ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ହୁଏ?
ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ସରଳ- ଏକ ରାଜନୈତିକ ରାଲି କ’ଣ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ଜରୁରୀ?
ଜି.ଏମ୍.ସି. ବାଲାଯୋଗୀ: ସଂସଦର ମୁଖ୍ୟ ଆସନ ଖାଲି ହେଲା
୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଭାରତର ଲୋକସଭା ବାଚସ୍ପତି ଜି.ଏମ୍.ସି. ବାଲାଯୋଗୀ ଏକ ହେଲିକପ୍ଟର ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ। ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ଫେରୁଥିବା ସମୟରେ ହେଲିକପ୍ଟର ଖସିପଡ଼ିଲା।
ଏହା କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ; ଏହା ସଂସଦୀୟ ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ଗୋଟିଏ ସ୍ଥମ୍ଭ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ଭଳି ଥିଲା। ପ୍ରଶ୍ନ-ଭାରତର ସଂସଦ ଯଦି ଆକାଶରେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ନୀତି କାଗଜରେ କେତେ ସୁରକ୍ଷିତ?
ୱାଇ.ଏସ୍. ରାଜଶେଖର ରେଡ୍ଡୀ: ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅନେକ ଆଶଙ୍କା
୨୦୦୯ ମସିହା, ସେପ୍ଟେମ୍ବର। ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ୱାଇ.ଏସ୍. ରାଜଶେଖର ରେଡ୍ଡୀ ନାଲାମାଲା ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ହେଲିକପ୍ଟରରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ହେଲିକପ୍ଟର ନିଖୋଜ- ପରେ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ମିଳିଲା।
ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ନେଇ ବହୁତ ଆଶଙ୍କା, ବହୁତ ଚର୍ଚ୍ଚା। ସରକାରୀ ତଦନ୍ତ ଏହାକୁ ଦୁର୍ଘଟଣା ବୋଲି କହିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ପୁଣିଥରେ ପ୍ରମାଣ କଲା- ଭୂଗୋଳ, ପାଗ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଚଞ୍ଚଳତା- ତିନିଟି ମିଶିଲେ ଆକାଶ କେତେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଗଲା- ଯେତେବେଳେ ପାଗ ସତର୍କ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ କିଏ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା- “ଉଡ଼ିବାକୁ ହେବ”?
ଦୋର୍ଜୀ ଖାଣ୍ଡୁ: ଉତ୍ତର–ପୂର୍ବର ଆକାଶର ବିପଦ
୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦୋର୍ଜୀ ଖାଣ୍ଡୁ ଏକ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ। ପାହାଡ଼ିଆ ଭୂଭାଗ, ଦୁର୍ଗମ ଆକାଶ, ସୀମିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି; ଉତ୍ତର–ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଆକାଶରେ ଯାତ୍ରା ସଦା ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଖାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଆଉ ଗଭୀର କରିଦେଲା।
ଏହା ଭୂଗୋଳର ଅପରାଧ?
ନା ପ୍ରଣାଳୀର ଅବହେଳା?
ଦଶନ୍ଧି ପରେ ମଧ୍ୟ-
ଉତ୍ତର–ପୂର୍ବର ଏରିଏଲ୍ ସୁରକ୍ଷା ଏଯାବତ୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ।
ଓପି ଜିନ୍ଦଲ ଓ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ(୨୦୦୫): ଶିଳ୍ପପତି ତଥା ହରିୟାଣା ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରୀ ଓପି ଜିନ୍ଦଲ ଓ ପୂର୍ବତନ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ୨୦୦୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୩୧ରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସାହାରନପୁରରେ ହୋଇଥିବା ହେଲିକପ୍ଟର କ୍ରାଶରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।
ଗୁରନାମ ସିଂହ(୧୯୭୩): ପଞ୍ଜାବର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଗୁରନାମ ସିଂହ ୧୯୭୩ ମସିହା ମେ’ ୩୧ରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥିବା ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଆଖି ବୁଜିଥିଲେ।
ବିପିନ ରାୱତ: ରାଜନୀତି ନୁହେଁ, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ଆଘାତ
୮ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୧। ତାମିଲନାଡୁର କୁନୁର ନିକଟରେ ଏକ ଏମଆଇ-୧୭ ଭି୫ ହେଲିକପ୍ଟର ଦୁର୍ଘଟଣା। ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଚିଫ୍ ଅଫ୍ ଡିଫେନ୍ସ ଷ୍ଟାଫ୍ ବିପିନ ରାୱତ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ୧୦ ଜଣ ସେନା କର୍ମଚାରୀ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ।
ଏହା ରାଜନୀତିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭାରତର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଗଭୀର ଆଘାତ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଶର ସମସ୍ତ ସେନାର ସମନ୍ୱୟକାରୀ, ସେ ଆକାଶରେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ-ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ।
ଏହା ରାଜନୀତି ନୁହେଁ।
ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସୁରକ୍ଷା।
ପ୍ରଶ୍ନ- ଯଦି ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେନାନାୟକ ଆକାଶରେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ସୁରକ୍ଷାର ପରିଭାଷା କ’ଣ?
ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଏକାଠି କଲେ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ-
• ଭିଭିଆଇପି ଏରିଏଲ୍ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାରତର ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କି?
• ପାଗ, ଭୂଗୋଳ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚଞ୍ଚଳତା ମଧ୍ୟରେ ସଠିକ୍ ସମନ୍ୱୟ ହେଉଛି କି?
• ଆମେ ଦୁର୍ଘଟଣା ପରେ ଶୋକ କରୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ସାବଧାନ ହେଉଛୁ କି?
ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଇତିହାସରେ ଆକାଶ ଏକାଧିକଥର ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହୋଇଛି। ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟ, ପାଗ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଘଟଣା ବୋଲି କହି ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଇପାରିବୁ। କିନ୍ତୁ ତେବେ ଇତିହାସ ପୁଣି ଆପଣକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବ-
ଆମେ ଏଥିରୁ କିଛି ଶିଖିଲୁ କି? ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ମିଳୁନାହିଁ, ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଆକାଶ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦ ରହିବ।
also read https://purvapaksa.com/budget-session-2026/
