ଆଧୁନିକ ରାଜନୀତିରେ “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ବୋଲିଥିବା ଶବ୍ଦଟି ଶେଷ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ବିଶ୍ୱର ବହୁତ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶରେ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହୋଇଛି। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୁର୍କୀ, ପାକିସ୍ତାନ, ବ୍ରିଟେନ, ବ୍ରାଜିଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଏହି ଆଲୋଚନା ମାତ୍ର ଶାସକ–ବିରୋଧୀ ରାଜନୀତିର ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରଶ୍ନ-ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଧିକାରିକ ସଂସ୍ଥା, ଅଧିକାରୀ ଓ ନୀତି ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ କିଏ ଆସଲିକୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖେ?
ଭାରତର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ଆଲୋଚନା ସହଜ ନୁହେଁ ଓ ପ୍ରମାଣ କରିବା ତା’ଠୁ ଅଧିକ କଠିନ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଯେପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି-କେବେକେବେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମୀକରଣ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ, ଅନ୍ତର୍ନୀତି, ସୁରକ୍ଷା, ମାଧ୍ୟମ, ରାଜନୀତିକ ପ୍ରବାହକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ପ୍ରୟାସ କରୁଛି। ଏହି ସମୀକରଣକୁ ଲୋକମାନେ କେହି “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍”, କେହି “ସିଷ୍ଟମ”, କେହି “ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଟ୍ରେଷ୍ଟସ୍” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧର ଲକ୍ଷ୍ୟ, କୌଣସି ଦଳକୁ ଅଭିଯୁକ୍ତ କରିବା ନୁହେଁ। ପ୍ରେସର କାମ୍ ହେଉଛି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବା ଓ ପଠକଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା।
୧. ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍: ଧାରଣା ଓ ଭାରତର ଚିନ୍ତା
“ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ବୋଲି ଶବ୍ଦଟିକୁ ଧାରଣାରୁ ବାହାର କରି ଦେଖାଯାଏ- ଏହା କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ସଂଗଠନ ନୁହେଁ। ବରଂ, ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାସି + ଗୋପନୀୟ ସେବା + ପ୍ରେସର ଗ୍ରୁପ୍ + କର୍ପୋରେଟ୍ ଲବି + ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ବିଦେଶୀ ଆଗ୍ରହ-ଏମାନେ ମିଶି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସଂଘ ରୂପେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଭାରତରେ ଏମିତି ଧାରଣା କାହିଁକି ବଢ଼ୁଛି?
• ନୀତି ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲବିର ପ୍ରବଳତା
• କେତେକ ଆଇନଗତ ଏଜେନ୍ସିଙ୍କ ଅପାରଦର୍ଶୀ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ
• ବିଦେଶୀ ଫଣ୍ଡିଂ ଓ ଏନଜିଓ ଅନୁପାତର ଅଚିହ୍ନା ପ୍ରଭାବ
• ମିଶନରୀ, ଫରେନ୍ ଥିଙ୍କ–ଟ୍ୟାଙ୍କ, ଓ ଅନଲାଇନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
• ସୂଚନା–ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସାଇବର ନେଟୱର୍କ ଆକ୍ରମଣ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ମିଶି ଲୋକମନଙ୍କର ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ତିଆରି କରୁଛି- “ଦେଶକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାକୁ କିଏ କାମ କରୁଛି?”
୨. ଆର୍ଥିକ ଫ୍ରଣ୍ଟ: ଦେଶୀ–ବିଦେଶୀ ଲବିର ଅଦୃଶ୍ୟ ଛାପ
ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିର ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ ମହଳ- ବ୍ୟାଙ୍କିଂ, ଦୂରସଞ୍ଚାର ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ- ଲବି ତତ୍ପରତା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ।
ନୀତିଗତ ସ୍ତରରେ ଯେପରି ବିନ୍ଧନ, ଅକାଳ ପ୍ରଭାବ, ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଏକପକ୍ଷୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି, କିମ୍ବା କମିଟି–ରିପୋର୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କପୋରେଟ୍ ହାତକୁ ବଢ଼ାଇଦିଏ- ଏହାକୁ କେହି “କର୍ପୋରେଟ୍ କ୍ୟାପ୍ଚର” ବୋଲନ୍ତି, କେହି “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ ଆମ୍” ବୋଲନ୍ତି।
ସରକାର ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ବଦଳନ୍ତି କି?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭାରତର ରାଜନୀତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷରେ ପୁରୁଣା। – ଯେଉଁଠି କେବେକେବେ ତଦନ୍ତ, ନୀତି, ଓ ଆର୍ଥିକ ଗୁପ୍ତଚୁକ୍ତି ସରକାର ଉପରେ ଅଧିକ ନ, ବରଂ ଅଧିକାରୀ–ନେଟୱର୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ବିବାଦକୁ ତେଜ କରେ।
୩. ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଫ୍ରେମୱର୍କ; ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗୋପନୀୟତା
ଭାରତ ଏକ ଏମିତି ଦେଶ, ଯେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷା ଓ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥାପନାକୁ ବିଶ୍ୱର ଶୀର୍ଷ ୫ ଦେଶ ଭିତରେ ଗଣାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ଚାଲି ଆସୁଛି—
• କେତେକ ଏଜେନ୍ସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାରଦର୍ଶୀ ନୁହେଁ
• ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ଦଶକ ଦଶକ ଧରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନି
• ଭିନ୍ନ ଏଯେନ୍ସିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଢ଼ାଗଢ଼ି
• ଅନେକ ବିଦେଶୀ ସାଇବର ଗ୍ରୁପ୍ ଭାରତକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରୁଥିବାର ପ୍ରମାଣ
ଏମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗଯୋଗରୁ “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ଧାରଣାର ସୁରକ୍ଷା–ଚାପ୍ଟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇପାରେ।
୪. ସୂଚନା–ଯୁଦ୍ଧ: ଭାରତ ବିରୋଧୀ ନାରାଟିଭ୍ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧୁନିକ ମଞ୍ଚ
ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଗନ୍ଧକ, ବୋମା ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାରାଟିଭ୍ ଯୁଦ୍ଧ। ବିଦେଶୀ ଥିଙ୍କ–ଟ୍ୟାଙ୍କ, ବିଭିନ୍ନ ପୋର୍ଟାଲ, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ରୁମ, ଅଲ୍ଟ–ନ୍ୟୁଜ୍ ମଞ୍ଚ, କେତେକ ଗ୍ଲୋବାଲ ଏନଜିଓ- ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛି।
ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆକ୍ରମଣର ପ୍ରଧାନ ଟାର୍ଗେଟ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ-
• ଧର୍ମ–ସଂଘର୍ଷ ନ୍ୟାରେଟିଭ୍
• ମାନବାଧିକାର ନାମରେ ରାଜନୀତିକ ଅଭିଯୋଗ
• ଅର୍ଥନୀତିକ ଡାଉନଗ୍ରେଡ୍
• ଫେକ୍ ନ୍ୟୁଜ୍ ଓ ଡିପ୍–ଫେକ୍ ବ୍ୟବହାର
ଏହାକୁ କେହି “ଇନଫୋ–ୱାର ଏଗେନଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ” ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
୫. ତଥ୍ୟ ଲିକ୍, ଫାଇଲ ଅଟକାଇବା ଓ ନୀତି ଗଠନରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବରୋଧ
ପୂର୍ବତନ ଅଧିକାରୀ ଓ ନୀତି–ନିର୍ମାଣକାରୀମାନେ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହନ୍ତି-“ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀତି–ଫାଇଲ କେବେକେବେ ବର୍ଷ ଧରି ଦପ୍ତରରେ ଅଟକି ରୁହିଥାଏ। କାହିଁକି- କେହି କିଛି ଏସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କୌଣସି ସରକାର ବଦଳିଲେ ବଦଳେ ନାହିଁ।
“ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଦେଶକୁ ନୁହେଁ, ସିଷ୍ଟମକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ।”
ଫାଇଲ ଅଟକିବାର ଫଳ—
• ବିକାଶ ପ୍ରକଳ୍ପ ବିଳମ୍ବ
• ଉଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କ ନିରାଶା
• ନୀତି–ସମସ୍ୟାରେ ରାଜନୀତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ପ୍ରସ୍ତୁତି
• ଅସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି
ଏହା ମଧ୍ୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଆଲୋଚନାକୁ ତେଜ କରେ।
୬. ଭାରତକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା-କେବଳ ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ଆମ ଭିତରର ଅବ୍ୟବସ୍ଥା
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ବିବାଦ କେତେଦୂର ସତ୍ୟ-ଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ଘଣ୍ଟାରେ ଉତ୍ତର ହେବନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ-
• ଭୀତରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
• ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ
• ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା
• ଆଇନର ଅତି–ଜଟିଳତା
• ଦଳ–ଅଧିକାରୀ ବିବାଦ
• ଓପେକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା
—ଏମାନେ ମିଶି ଦେଶକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରନ୍ତି।
କେବେକେବେ “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ଧାରଣାର ମୂଳ ଏହି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
୭. ଉପସଂହାର: ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଯାଏ-ଭାରତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିଏ କରେ?
ଭାରତ ୧.୪ ବିଲିୟନ ଲୋକଙ୍କ ଦେଶ; ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲୋକତନ୍ତ୍ର; ପ୍ରତିଦିନ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି; ଓ ଗ୍ଲୋବାଲ ନେତୃତ୍ୱର ଅଭିଳାଷା ରଖୁଥିବା ଏକ ଦେଶ।
ଏମିତି ଦେଶରେ “ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍” ଆଲୋଚନା ଅବାକ୍ କରେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଏହା-
ଦେଶକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାକୁ ବାହାରରୁ ଅଧିକ ଭିତରର ଅସୁସ୍ଥ ମେକାନିଜମ୍ ଭୂମିକା ନେଇଥାଏ।
ଲୋକତନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମ କରେ, ଯଦି—
• ପ୍ରଶାସନ ପାରଦର୍ଶୀ ହୁଏ
• ସମ୍ବିଧାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ସ୍ଵାଧୀନ ରହେ
• ମାଧ୍ୟମ ନିରପେକ୍ଷ ରହେ
• ନାଗରିକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ତଥ୍ୟ ପାଆନ୍ତି
• ଓ ନୀତି ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୌଣସି ଅଦୃଶ୍ୟ ଚାପରେ ଚାଲିନଥାଏ
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ- ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘ ଆଲୋଚନା। କିନ୍ତୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ-
ଯଦି ଏମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ତାହା ପରିଚୟ ବାହାର କରିବା ଓ ଦୁର୍ବଳ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ କାହାର?
ଉତ୍ତର ହେଉଛି- ନାଗରିକ, ପ୍ରେସ, ସମ୍ବିଧାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ଓ ପାରଦର୍ଶୀ ପ୍ରଶାସନ।
AlsoRead;https://purvapaksa.com/red-fort-blast-terrorists-planned-hamas-style-drone-attack-in-delhi/
