ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଭୂକମ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି – ‘ହୋର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ବା Strait of Hormuz’ର ଅବରୋଧ। ଏହି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନ ବନ୍ଦ ହେବା କାରଣରୁ ପାକିସ୍ତାନରେ ପେଟ୍ରୋଲ-ଡିଜେଲ ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେଠାକାର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏବେ ଭାରତକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି। କଣ ସେହି ପରାମର୍ଶ? କାହିଁକି ପୁଣି ଥରେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି ଇରାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ) ପାଇପଲାଇନ?
ହୋର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀର ଅବରୋଧ ଓ ପାକିସ୍ତାନରେ ହାହାକାର
ପ୍ରଥମେ ବୁଝନ୍ତୁ ଏହି ହୋର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ କଣ? ଏହା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳମାର୍ଗ, ଯେଉଁଠାରୁ ଦୁନିଆର ପ୍ରାୟ ୨୦ରୁ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ତୈଳ ରପ୍ତାନି ହୋଇଥାଏ। ଇରାନ ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଅବରୋଧ କରିବା ଫଳରେ ଗ୍ଲୋବାଲ ଏନର୍ଜି ସପ୍ଲାଇ ଚେନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଗିଡ଼ି ଯାଇଛି।
ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ପାକିସ୍ତାନ ଉପରେ। ପାକିସ୍ତାନ ସରକାର ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଦରକୁ ୫୫ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ପାକିସ୍ତାନରେ ପେଟ୍ରୋଲ ଏବେ ଲିଟର ପିଛା ୩୨୦ ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଲୋକେ ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ ଆଗରେ ଲମ୍ବା ଧାଡ଼ିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି। କେବଳ ପାକିସ୍ତାନ ନୁହେଁ, ବାଂଲାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ସ୍ଥିତି।
ପାକିସ୍ତାନୀ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଭାରତକୁ ପରାମର୍ଶ
ଏହି ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ପାକିସ୍ତାନର ବଡ଼ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ରଣନୀତିକାରମାନେ ଏକ ନୂଆ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କହିବା କଥା ହେଉଛି, ଯଦି ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା (Energy Security) ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ସମୁଦ୍ର ମାର୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସେମାନେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି କି, ଇରାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ ଗ୍ୟାସ ପାଇପଲାଇନ ଏବଂ ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନ-ଆଫଗାନିସ୍ତାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବାର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯଦି ସ୍ଥଳଭାଗ ଦେଇ ପାଇପଲାଇନ ଆସେ, ତେବେ ହୋର୍ମୁଜ ଭଳି ଜଳମାର୍ଗ ବନ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ୟାସ ଓ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣରେ କୌଣସି ବାଧା ଉପୁଜିବ ନାହିଁ।
ଇରାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ ଓ ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନ-ଆଫଗାନିସ୍ତାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ – କଣ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ଏଥିରେ ଅସୁବିଧା କଣ?
ଏବେ ଆପଣ ପଚାରିପାରନ୍ତି, ଯଦି ଏହି ପାଇପଲାଇନ ଏତେ ଲାଭଦାୟକ, ତେବେ ଏହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହିଁକି ହୋଇନାହିଁ?
୧. ଇରାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ ପାଇପଲାଇନକୁ ‘ଶାନ୍ତି ପାଇପଲାଇନ’ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଇରାନ ନିଜ ଭାଗର କାମ ଶେଷ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ପାକିସ୍ତାନ ଆମେରିକାର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ (Sanctions) ଭୟରେ ନିଜ ସୀମାରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିପାରୁନାହିଁ। ଭାରତ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କାରଣରୁ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସହ ଥିବା ତିକ୍ତତା ଯୋଗୁଁ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରୁ ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖିଛି।
୨. ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନ-ଆଫଗାନିସ୍ତାନ-ପାକିସ୍ତାନ-ଇଣ୍ଡିଆ ପାଇପଲାଇନ ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ଅସ୍ଥିରତା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ଅଟକି ରହିଛି।
ପାକିସ୍ତାନୀ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ କହିବା କଥା ହେଉଛି, ଯଦି ଭାରତ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ସାମିଲ ହୁଏ, ତେବେ ଆମେରିକା ଉପରେ ଚାପ ପକାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଏହା କଣ ଏତେ ସହଜ?
ଭାରତର ରଣନୀତି କଣ ହେବା ଉଚିତ?
ଭାରତ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ପାକିସ୍ତାନର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା। ଭାରତ ଜାଣେ ଯେ ଯଦି ପାଇପଲାଇନ ପାକିସ୍ତାନ ଦେଇ ଆସେ, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଏହାକୁ ଏକ ‘ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ତ୍ର’ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ କରିଦେଇପାରେ।
ଯଦି ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ଥିତି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଲାଗିରହେ, ତେବେ ଭାରତକୁ ବିକଳ୍ପ ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ହୁଏତ ସିଧାସଳଖ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଇରାନରୁ ଭାରତକୁ ଗ୍ୟାସ ଆଣିବା କଥା ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ପାକିସ୍ତାନର କୌଣସି ଭୂମିକା ରହିବ ନାହିଁ।
ହୋର୍ମୁଜ ଅବରୋଧ କେବଳ ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଚେତାବନୀ। ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ ଜରୁରୀ, କିନ୍ତୁ ଏଥିପାଇଁ ବିଶ୍ୱାସର ବାତାବରଣ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପାକିସ୍ତାନୀ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଏହି ପରାମର୍ଶ ଉପରେ ଭାରତ ସରକାର କଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/limits-imposed-on-petrol-diesel-sales-in-bhubaneswar/
