ଦେଶର ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା ଏବଂ ଦଳିତ-ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ନେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାବି କରାଯାଉଛି। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ନିଜର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ସଭାରେ ‘ସମ୍ବିଧାନ ରକ୍ଷା’ ଓ ‘ଅଂଶୀଦାରୀ’ର କଥା କହୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଦଳ ଭିତରେ ଦଳିତ ନେତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ସମୟ ଆସୁଛି, ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସର ନୀରବତା ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଏବେ ପଞ୍ଜାବ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ବଡ଼ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। କଂଗ୍ରେସର ପୂର୍ବତନ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ସ୍ୱର୍ଗତ ଦଳିତ ଚେହେରା ସର୍ଦ୍ଦାର ବୁଟା ସିଂହଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଳର ରାଜ୍ୟ ସଭାପତି ଅମରିନ୍ଦର ସିଂହ ରାଜା ୱାରିଂ ଏପରି ଏକ ଆପତ୍ତିଜନକ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ପରେ ଜାତୀୟ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଆୟୋଗ (NCSC) ପୋଲିସକୁ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଡ଼ା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଗିରଫ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଏହା କ’ଣ କେବଳ ଜଣେ ନେତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଭୁଲ ଶବ୍ଦ, ନା କଂଗ୍ରେସର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ଭିତରେ ଦଳିତ ନେତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲୁଚି ରହିଥିବା ମାନସିକତାର ପରିଣାମ?
ଘଟଣାଟି କ’ଣ।
ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଭାପତି ତଥା ସାଂସଦ ଅମରିନ୍ଦର ସିଂହ ରାଜା ୱାରିଂ କିଛି ଦିନ ତଳେ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ସଭାରେ ଭାଷଣ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଦିବଙ୍ଗତ ନେତା ସର୍ଦ୍ଦାର ବୁଟା ସିଂହଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ ଓ ଅଣ-ସଂସଦୀୟ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ଏତେ କଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ଏହାକୁ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରାଗଲା।
ଏହା ପରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ବୁଟା ସିଂହଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସରବଜୋତ ସିଂହ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଜାତୀୟ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଆୟୋଗ (NCSC)ରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଆୟୋଗର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଶୋର ମକୱାନାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଶୁଣାଣିରେ ପଞ୍ଜାବ ପୋଲିସର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଆୟୋଗ ମାମଲାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର ସହ ନେଇ ପଞ୍ଜାବ ପୋଲିସକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ୫ ଦିନ ଭିତରେ ଅମରିନ୍ଦର ସିଂହ ରାଜା ୱାରିଂଙ୍କ ସମେତ ସମସ୍ତ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ରିପୋର୍ଟ ଦାଖଲ କରାଯାଉ।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି—ଏତେ ବଡ଼ ବିବାଦ ଘଟିବା ପରେ ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସର ହାଇକମାଣ୍ଡ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁପ୍ ରହିଛନ୍ତି।
ଏହି ବିବାଦକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ସର୍ଦ୍ଦାର ବୁଟା ସିଂହଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବାକୁ ହେବ।
ସର୍ଦ୍ଦାର ବୁଟା ସିଂହ କେବଳ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନେତା ନଥିଲେ। ସେ ପଞ୍ଜାବର ‘ମଜହବୀ ଶିଖ୍’ (Mazhabi Sikh) ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦେଶର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ, କୃଷିମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ବିହାରର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀ ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମୟରେ ସେ କଂଗ୍ରେସର ସବୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦଳିତ ଚେହେରା ଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ଏତେ ବଡ଼ ଯୋଗଦାନ ସତ୍ତ୍ୱେ କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ବୁଟା ସିଂହଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ରାଜନୈତିକ ଅବହେଳାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ସ୍ଥିତି ଏପରି ହୋଇଥିଲା ଯେ ତାଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସ ଛାଡ଼ି ନିଜସ୍ୱ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଗଠନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ପରେ ସେ ପୁଣି କଂଗ୍ରେସକୁ ଫେରିଥିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ଦଳିତ ନେତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦଳର ମନୋଭାବ କେବେ ମୂଳରୁ ବଦଳି ନଥିଲା।
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁନିଆରେ ନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କରି ଦଳର ଜଣେ ଯୁବ ରାଜ୍ୟ ସଭାପତି ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏପରି କଟୁ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ବୁଟା ସିଂହଙ୍କ ପରିବାର ପ୍ରତି ନୁହେଁ, ବରଂ ପଞ୍ଜାବର ସମଗ୍ର ଦଳିତ ସମାଜ ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ଆଘାତ।
ଏବେ ପଞ୍ଜାବର ତଥ୍ୟ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବା।
ଭାରତରେ ଯଦି ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁପାତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦଳିତ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ପଞ୍ଜାବ। ପଞ୍ଜାବର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୩୨ ରୁ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ ଅଂଶ ଦଳିତ ସମୁଦାୟର। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ପଞ୍ଜାବ ରାଜନୀତିରେ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ମୁଖ୍ୟ କ୍ଷମତା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାଟ୍ ଶିଖ୍ ଏବଂ ଉଚ୍ଚବର୍ଗର ନେତାମାନଙ୍କ ହାତରେ ହିଁ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଆସିଛି।
୨୦୨୧ ମସିହାରେ କ୍ୟାପଟେନ୍ ଅମରିନ୍ଦର ସିଂହଙ୍କୁ ହଟାଇ କଂଗ୍ରେସ ଚରଣଜିତ ସିଂହ ଚନ୍ନୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଜାବର ପ୍ରଥମ ଦଳିତ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କରିଥିଲା। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ସାରା ଦେଶରେ ଡିଣ୍ଡିମ ପିଟିଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ଜଣେ ଦଳିତଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଆସନରେ ବସାଇଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ସେହି ଚରଣଜିତ ସିଂହ ଚନ୍ନୀଙ୍କ ସହ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କ’ଣ ଘଟିଲା?
ଚନ୍ନୀଙ୍କର ଗୋଟିଏ ବୟାନ ସାରା ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା—”ମୁଁ ଯିବି ତ ଯିବି କୁଆଡ଼େ?” (ଜାଉଁ ତୋ ଜାଉଁ କାହାଁ?)। ଏହି ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ ପଞ୍ଜାବ କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ଦଳିତ ନେତାମାନଙ୍କ ଅସହାୟତାକୁ ପଦାରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ଆଜି ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଜାବ କଂଗ୍ରେସରେ ରାଜା ୱାରିଂ ଏବଂ ଚନ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତିକ୍ତତା କାହାକୁ ଅଛପା ନାହିଁ। ଚନ୍ନୀଙ୍କ ଭଳି ବରିଷ୍ଠ ନେତା ନିଜ ଦଳ ଭିତରେ ହିଁ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।
ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ କଂଗ୍ରେସର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ, ବିଶେଷକରି ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ।
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଦେଶସାରା ବୁଲି ବୁଲି କହୁଛନ୍ତି:
- ‘ଜିସକି ଜିତନି ସଂଖ୍ୟା ଭାରୀ, ଉସକି ଉତନି ହିସେଦାରୀ’।
- ଦଳିତ ଏବଂ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ମିଳିବା ଦରକାର।
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କରି ଦଳର ନିଜ ପ୍ରଦେଶ ସଭାପତି ଜଣେ ଐତିହାସିକ ଦଳିତ ନେତାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଦଳିତ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦଳ ଭିତରେ କୋଣଠେସା ହୋଇ ରହୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ‘ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ’ର ନାରା କୁଆଡ଼େ ଯାଉଛି?
ଏହା କ’ଣ କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପାଇଁ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ରାଜନୀତି? ଯଦି କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରକୃତରେ ଦଳିତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ, ତେବେ ରାଜା ୱାରିଂଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଳୀୟ ସ୍ତରରେ କୌଣସି ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କାହିଁକି ନିଆଗଲା ନାହିଁ? କାହିଁକି ହାଇକମାଣ୍ଡ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିରବଦ୍ରଷ୍ଟା ସାଜିଛନ୍ତି?
ପଞ୍ଜାବ କଂଗ୍ରେସର ଏହି ବିବାଦ କେବଳ ରାଜା ୱାରିଂ ବନାମ ବୁଟା ସିଂହ କିମ୍ବା ଚରଣଜିତ ସିଂହ ଚନ୍ନୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲଢ଼େଇ ନୁହେଁ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ମୁଖା ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଚେହେରା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଫରକ ଥାଏ। ଭାଷଣରେ ଦଳିତ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାରେ ଭାଗୀଦାରୀ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦେବା ବେଳେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଅସଲ ରୂପ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ।
ପଞ୍ଜାବର ୩୨ ପ୍ରତିଶତ ଦଳିତ ସମାଜ ଆଜି ଏହି ଘଟଣାକୁ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖୁଛି। କଂଗ୍ରେସ ଯଦି ନିଜ ଘର ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ବୈଷମ୍ୟକୁ ସମାଧାନ ନକରିପାରିବ, ତେବେ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚରେ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିବା କେବଳ ଏକ ଧୋକା ଭଳି ମନେହେବ।
