ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଶାସନିକ ଇତିହାସରେ କେତେକ ଘଟଣା ଆସେ, ଯାହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜିଲ୍ଲା କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସୀମିତ ରହେନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଚରିତ୍ରକୁ ଆଇନା ଦେଖାଇଦିଏ। କଟକରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନେତାଜୀ ଜୟନ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ବିବାଦ ଏବେ ରାଜ୍ୟସଭା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି, ତାହା ଏପରି ଗୋଟିଏ ଘଟଣା। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ ମିଳିବା ନୁହେଁ; ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ପ୍ରଶାସନ କେତେଦୂର ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛି?
ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ଦେବାଶୀଷ ସାମନ୍ତରାୟ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଉଚ୍ଚ ସଦନରେ ଉଠାଇ କଟକ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ ନୋଟିସ୍ ଜାରି କରିବାକୁ ରାଜ୍ୟସଭା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ତଥା ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସିପି ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନିକ କଳ ଏବେ ଗଭୀର ଅଡ଼ୁଆରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି।
ବିଜେଡି ଶାସନ ପରେ ମଧ୍ୟ ‘ଲଗାମହୀନ’ ପ୍ରଶାସନ?
ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିଜେଡି ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଅନେକ ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା—ରାଜନୈତିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅନୁସରଣ, ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା, ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳତା। ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଅନେକେ ଆଶା କରୁଥିଲେ—ପ୍ରଶାସନ ଆଉ ଅଧିକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଓ ପ୍ରୋଟୋକଲ-ସଚେତନ ହେବ।
କିନ୍ତୁ କଟକ ଘଟଣା ଏହି ଆଶାକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଛି। ଯଦି ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦକୁ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ଅବହେଳା ବୋଲି କହି ଦାୟିତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବ କି?
ନେତାଜୀ ଜୟନ୍ତୀ: ସ୍ମାରକୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ରାଜନୈତିକ ଧାର
କଟକରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନେତାଜୀ ଜୟନ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ। ଏହା ଦେଶର ଏକ ଐତିହାସିକ ନେତୃତ୍ୱ ସୁବାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଉ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଥିଲା।
ସାମନ୍ତରାୟ ରାଜ୍ୟସଭାରେ କହିଛନ୍ତି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବିଧାୟକ, ସାଂସଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ, ଜଣେ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ଏବଂ କଟକର ନୋଡାଲ୍ ଜିଲ୍ଲା ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ଜାଣିଶୁଣି ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅପମାନ ନୁହେଁ—ଏହା ଉଚ୍ଚ ସଦନ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ।
କଟକ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ଅଛନ୍ତି କଟକ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଭାଉ ସାହେବ ସିନ୍ଦେ। ସାଂସଦ ସାମନ୍ତରାୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି—ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱହୀନତାର ପ୍ରମାଣ।
ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ପଦବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜିଲ୍ଲାରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରର ପ୍ରତିନିଧି। କିନ୍ତୁ ସେହି ଶକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଯଦି ଜିଲ୍ଲାପାଳ ପ୍ରୋଟୋକଲ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହା କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ତ୍ରୁଟି ନୁହେଁ—ଏହା ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଆତ୍ମାକୁ ଆଘାତ କରେ।
ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ: ଆଇନ ଓ ରାଜନୀତି
ରାଜ୍ୟସଭା ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିବାକୁ “ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ” ଭାବେ ଦେଖାଯିବ କି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ଆଇନ ଓ ସଂସଦୀୟ ପ୍ରଥାର ମଞ୍ଚରେ ଆଲୋଚିତ। ସାଂସଦମାନଙ୍କର ବିଶେଷାଧିକାର କେବଳ ସଭାଗୃହରେ ମାତ୍ର ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ, ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଭୂମିକା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ସାମନ୍ତରାୟ ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଏହାକୁ “ଗୃହ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ—ଏହି ମାମଲା ଏବେ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ନୁହେଁ, ଦେଶର ସଂସଦୀୟ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ପ୍ରଶାସନ ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧି ବିବାଦର ଇତିହାସ
ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ନୂଆ ନୁହେଁ। କେତେକ ସମୟରେ ନେତାମାନେ ପ୍ରଶାସନକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ସମୟରେ ପ୍ରଶାସନ ନିଜକୁ “ସୁପର ପାୱାର” ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହଜିଯାଏ—ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ।
କଟକ ଘଟଣା ଏହି ପୁରୁଣା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ପୁନର୍ବାର ଉଜାଗର କରିଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ପ୍ରଶାସନ କାହା ପାଇଁ? ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ନା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ?
ରାଜ୍ୟସଭା ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ଭୂମିକା: ନଜିର ସୃଷ୍ଟି କରିବେ କି?
ସାମନ୍ତରାୟ ରାଜ୍ୟସଭା ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କୁ କଡ଼ା ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାକୁ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯଦି ଏହି ମାମଲାରେ କଡ଼ା ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ସମଗ୍ର ଦେଶର ପ୍ରଶାସନିକ କଳ ପାଇଁ ଏକ ନଜିର ସୃଷ୍ଟି କରିବ—ପ୍ରଶାସନ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଚିତ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ପ୍ରୋଟୋକଲ ଭଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ପରୀକ୍ଷା
କଟକ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ଓ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନିକ କଳ ଏବେ ଯେଉଁ ଅଡ଼ୁଆରେ ପଡ଼ିଛି, ତାହା କେବଳ ଏକ ଘଟଣାର ପରିଣାମ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ଏକ ପରୀକ୍ଷା। ପ୍ରଶାସନ ଯଦି ନିଜକୁ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ନୁହେଁ, ଲୋକଙ୍କ ସେବାରେ ଦେଖେ, ତେବେ ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏହି ମାମଲା କେମିତି ସମାଧାନ ହୁଏ, ତା’ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ—ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଶାସନ ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବ କି, ନା ଆଉ ଅଧିକ ଦୂରତା ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ—ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରଶାସନିକ ଆଚରଣ, ପ୍ରୋଟୋକଲ ଏବଂ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/what-are-you-forgetting-you-have-this-serious-disease/
