ଦେଶର ସମଗ୍ର ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ମାନବୀୟ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ କରିବା ଦିଗରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ‘ନ୍ୟାୟିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା’ କୁ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ମଞ୍ଜୁରୀ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଦେଶର ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟ ଏବଂ ନିମ୍ନ ଅଦାଲତ ଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ନୂତନ ଗାଇଡ୍ଲାଇନ୍କୁ କଡ଼ାକଡ଼ି ଭାବେ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅଦାଲତ ପରିସରରେ ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ବିଚାରପତିମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର, ଭାଷା ଏବଂ ମାନସିକତା କିଭଳି ରହିବା ଉଚିତ, ତାହା ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା ଏହି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିଜ ଆଦେଶରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଅନେକ ସମୟରେ ନିମ୍ନ ଅଦାଲତ କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମାମଲା, ବିଶେଷ କରି ମହିଳା, ଶିଶୁ, ଦଳିତ, ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଓ ଜନଜାତି ଏବଂ ସମାଜର ଦୁର୍ବଳ ଶ୍ରେଣୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି ବେଳେ କେତେକ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଅଯାଚିତ ଓ ଆପତ୍ତିଜନକ ଟିପ୍ପଣୀ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ। ଅଦାଲତରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ପୁରୁଣା ସାମାଜିକ ରୂଢ଼ିବାଦୀ ଭାଷା କିମ୍ବା ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସଂହାର କଲା ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭରସା ତୁଟାଇ ଦେଇଥାଏ।
ନ୍ୟାୟାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେବଳ ଆଇନଗତ ଆଦେଶ ଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ କୋର୍ଟ ରୁମ୍ ଭିତରକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତିଟି ନିରୀହ ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ପରିବେଶ ପ୍ରଦାନ କରିବା। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଏହି ନୂତନ ସଂହିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାର ପ୍ରମୁଖ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାବଧାନ
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଏହି ନୂତନ ଗାଇଡ୍ଲାଇନ୍ରେ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମାବଳୀ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି:
୧. ଭାଷାର ସଂଯମତା : ବିଚାରପତିମାନେ ନିଜର ମୌଖିକ ଆଲୋଚନା କିମ୍ବା ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରାୟ ଲେଖିବା ସମୟରେ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ପାତରଅନ୍ତର କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପରିଧାନ ଓ ଆଚରଣକୁ ନେଇ କୌଣସି ପୁରୁଷତାନ୍ତ୍ରିକ କିମ୍ବା ଆଦିମ ମାନସିକତାର ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
୨. ପୀଡ଼ିତ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ଆଭିମୁଖ୍ୟ : ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କିମ୍ବା ପାରିବାରିକ ହିଂସାର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ପୀଡ଼ିତାଙ୍କୁ କୋର୍ଟରେ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେବା ସମୟରେ ଯେଭଳି କୌଣସି ମାନସିକ ଆଘାତ ନ ପହଞ୍ଚିବ, ତାହା ବିଚାରପତି ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ। ଜେରା ସମୟରେ ଅପମାନଜନକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଆଇନଜୀବୀଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯିବ ନାହିଁ।
୩. ବିଚାରପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ : ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ନ୍ୟାୟିକ ଏକାଡେମୀ ଗୁଡ଼ିକୁ ନୂତନ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉଥିବା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରତ ବିଚାରପତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ‘ଲିଙ୍ଗଗତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା’ ଓ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ସମ୍ପର୍କିତ କର୍ମଶାଳା ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି।
ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ହାଇକୋର୍ଟକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ
ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ବେଞ୍ଚ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା କେବଳ ଏକ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଆଦେଶ। ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ହାଇକୋର୍ଟର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲମାନଙ୍କୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ପ୍ରତିଟି ଜିଲ୍ଲା କୋର୍ଟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଯଦି କୌଣସି ଜିଲ୍ଲା ଜଜ୍ କିମ୍ବା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି କୋର୍ଟରେ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାହାକୁ ତାଙ୍କର ବୃତ୍ତିଗତ ଅସଦାଚରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଦେଶର ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆହୁରି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଗରିମାମୟ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
