ଏମିତି ଏକ ବିଷୟ ଯାହା ଆଜିର ଯୁଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁବକ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଣିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସାଧାରଣତଃ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମାଜରେ ଅପରାଧର କଥା କହୁ, ସେତେବେଳେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାରର ଏକ ବଡ଼ ଚିତ୍ର ଆମ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କଠୋର ଆଇନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ କଳା ଚେହେରା ମଧ୍ୟ ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ବିଷୟରେ ସମାଜ ପ୍ରାୟତଃ ଚୁପ୍ ରହେ।
ଗତ କିଛି ଦିନ ହେବ ସାରା ଦେଶରେ କେତନ ଅଗ୍ରୱାଲ, ଚେତନ ଏବଂ ସିୟା ଗୋୟଲ — ଏହି ତିନୋଟି ଚରିତ୍ରକୁ ନେଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି। ସିୟା ନିଜର ପ୍ରେମିକ ଚେତନ ସହ ମିଶି ନିଜର ଭାବି ସ୍ୱାମୀ କେତନଙ୍କୁ ଲୋହାଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରୁ ଠେଲି ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏବଂ ଆମ ସମାଜରେ ଏକ ନୂଆ ବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ଯେ — “ଆଜିକାଲି ପୁରୁଷମାନେ ବିବାହ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଡରୁଛନ୍ତି?”
ବିବାହ, ଯାହାକୁ ଆମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ (Institution of Marriage) ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହା ଆଜି କାହିଁକି ଭୁଷୁଡ଼ିବାକୁ ବସିଛି? ଜଣେ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଆଜି ବିବାହ ବନ୍ଧନ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ସମ୍ପର୍କ ନା ଏକ ମାନସିକ ଓ ଆଇନଗତ ଜାଲ?
ପୂରା ଘଟଣାକୁ ଯଦି ଆମେ ଉପର ଦେଖାକୁ ଦେଖିବା, ତେବେ ମନେହେବ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ କ୍ରାଇମ ଷ୍ଟୋରୀ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଛି ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ିର ଦୋହରା ଚରିତ୍ର ଏବଂ ମାନସିକତା। ସିୟା ଗୋୟଲ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ, ସକ୍ଷମ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପରିବାରର ଝିଅ ଥିଲେ। ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଲୋକେସନରେ ପ୍ରୀ-ୱେଡିଂ ଶୁଟ୍ (Pre-wedding shoot) ହେଉଥିଲା, ବିଦେଶ ଯିବାର ପ୍ଲାନ୍ ଚାଲିଥିଲା। ଅର୍ଥାତ ସେ କୌଣସି ପଛୁଆ ବା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ପରିବାରର ଝିଅ ନଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତ କେଉଁ କୋଠରୀରେ ବନ୍ଦ କରି ରଖାଯାଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ନିଜ ପରିବାର ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇ କେବଳ ଏତିକି କହିବା ଯେ “ମୁଁ ଏହି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ”, ସିୟାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଏତେ କଷ୍ଟକର ଥିଲା? ପରିବାର ଆଗରେ ସତ ସ୍ୱୀକାର କରି କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନାରାଜଗି ସହିବା ବଦଳରେ, ସେ ଜଣେ ନିରୀହ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ରାସ୍ତାକୁ ଅଧିକ ସହଜ ବୋଲି କାହିଁକି ମନେକଲେ?
ଏହି ମାନସିକତା କେବଳ ସିୟାଙ୍କର ନୁହେଁ। ନିକଟରେ ମିରଟ୍ର ମୁସ୍କାନ ରାସ୍ତୋଗୀଙ୍କ ମାମଲା ହେଉ କିମ୍ବା ରାଜସ୍ଥାନର ଅନ୍ୟ ଏକ ଘଟଣା, ଯେଉଁଠି ପତ୍ନୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କେବଳ ଏଥିପାଇଁ ହତ୍ୟା କଲେ କାରଣ ସ୍ୱାମୀ ଦେଖିବାକୁ କଳା ଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ସେ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ସେ ନିଜର ପ୍ରେମିକ ଏବଂ ସୁପାରି କିଲର୍ସ (Contract Killers) ସହ ମିଶି ଘରେ ଡକାୟତିର ନାଟକ ରଚି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ସମାଜରେ ଏକ ଅବିଶ୍ୱାସର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯେଉଁ ପରିବାରମାନେ ଆଜି ନିଜ ପୁଅ ବା ଝିଅ ପାଇଁ ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଡରୁଛନ୍ତି ଯେ ଆମେ ସାମ୍ନା ମଣିଷକୁ ଚିହ୍ନିବୁ କେମିତି? କାରଣ ଆଜିକାଲି ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇଟି ଚେହେରା ରହୁଛି। ପରିବାର ସାମ୍ନାରେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ସତୀ-ସାବିତ୍ରୀର ଚେହେରା, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଭିତରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ସମାନ୍ତରାଳ ଜୀବନ। ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ କାହାର ସଂସାର ଏବଂ ଜୀବନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବାକୁ ଏମାନେ ସହଜ ମନେକରୁଛନ୍ତି।
ଏହି ବିତର୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଆମର ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ରେକର୍ଡ ବ୍ୟୁରୋ (NCRB) ର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେଉଥିବା ଅପରାଧର ସଂଖ୍ୟା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ। ସେଥିପାଇଁ ସମାଜ ଏବଂ ଆଇନ ସବୁବେଳେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଛିଡ଼ା ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଯେ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେଉଥିବା ଅପରାଧ ମାମଲାର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ, ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମାମଲା କେବଳ ‘ଘରୋଇ ହିଂସା ଓ ଯୌତୁକ ନିର୍ଯାତନା’ (ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଦଫା ୪୯୮-ଏ ବୋଲି କହୁଥିଲୁ) ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ। ଆଉ ଆମ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ବା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଅନେକ ସମୟରେ ଏହି ଯୌତୁକ ନିର୍ଯାତନା ଆଇନର ଅପବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି, ଯାହାକୁ କୋର୍ଟ ‘ଲିଗାଲ୍ ଟେରରିଜମ୍’ (Legal Terrorism) ବା ଆଇନଗତ ଆତଙ୍କବାଦ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି।
ଆଜି ସମାଜରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଙ୍କଟ ହେଉଛି — ଆମ ଦେଶର ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ‘ଜେଣ୍ଡର ନ୍ୟୁଟ୍ରାଲ୍’ (Gender Neutral) ବା ଲିଙ୍ଗ-ନିରପେକ୍ଷ ନୁହେଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଜଣେ ପୁରୁଷ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ପିଛା କରେ ବା ହଇରାଣ କରେ, ତାହାକୁ ‘ଷ୍ଟକିଂ’ (Stalking) ବା ଅପରାଧ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜଣେ ମହିଳା ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦିନକୁ ୨୦୦ ଥର ଫୋନ୍ କରି ବ୍ଲାକମେଲ୍ କରେ, ତାର ଜୀବନ ଅତିଷ୍ଠ କରିଦିଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଅପରାଧ ଶ୍ରେଣୀରେ ରଖିବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତାରେ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦଫା ନାହିଁ।
ସେହିଭଳି, ଘରୋଇ ହିଂସା ବା ଡୋମେଷ୍ଟିକ ବାୟୋଲେନ୍ସର ମାମଲା କେବଳ ମହିଳାମାନେ ହିଁ ଦାୟର କରିପାରିବେ, ପୁରୁଷ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ପୁରୁଷ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଯୌତୁକ ମାମଲା ଦାୟର କରାଯାଏ, ତେବେ ତାର ଏବଂ ତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାରର ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। କୋର୍ଟରେ ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣିତ କରିବା
ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଷ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ମାମଲା କେବଳ ପାରିବାରିକ ସମସ୍ୟା ଓ ମାନସିକ ପ୍ରତାରଣା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସମାଜ ଏହାକୁ ଏକ ‘ସାଧାରଣ ଘଟଣା’ ଭାବି ଏଡ଼ାଇ ଦିଏ। ପୁରୁଷ ହେଲେ ତୁମେ ସବୁ ସହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ — ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଯୋଗୁଁ ପୁରୁଷଟିର କୋହ ଆଜି ସମାଜ ଶୁଣିପାରୁ ନାହିଁ।
ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ଏବେ ସବୁଠାରୁ ଚିନ୍ତାଜନକ ଦିଗଟି ହେଉଛି — ସମାଜରେ ପରକୀୟା ପ୍ରୀତି ବା ଏକ୍ସଟ୍ରା ମ୍ୟାରିଟାଲ୍ ଆଫେୟାର୍ସ (Extra-marital Affairs)ର ବଢ଼ୁଥିବା ସ୍ୱୀକୃତି। ଆଜି ଦେଶରେ ଏମିତି କିଛି ଡେଟିଂ ଆପ୍ସ (Dating Apps) ରହିଛି, ଯେଉଁଠି କେବଳ ବିବାହିତ ଲୋକମାନେ ହିଁ ପରସ୍ପର ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ସଦସ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଆଧୁନିକତା?
ଆମର ସିନେମା ଜଗତ, ଆମର ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ରୀଲ୍ସ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଏହି ପରକୀୟା ପ୍ରୀତିକୁ ବହୁତ ଗ୍ଲୋରିଫାଇ (Glorify) ବା ସୁନ୍ଦର କରି ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଫିଲ୍ମରେ ଏହାକୁ ‘ସଚ୍ଚା ପ୍ୟାର୍’ର ରୂପ ଦେଇ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯୁବପିଢ଼ିର ମନରେ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ବୋଲି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ୁଛି।
୨୦୧୮ ମସିହାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ପରେ, ଦଫା ୪୯୭ ଅଧୀନରେ ଥିବା ‘ଆଡଲ୍ଟ୍ରି’ ବା ବ୍ୟଭିଚାରକୁ ଅପରାଧ ଶ୍ରେଣୀରୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିବାହ ପରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳା କାହା ସହ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବେ, ତାହା ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆଇନଗତ ଭାବେ ଏହା ହୁଏତ ଏକ ସ୍ଵାଧୀନତାର ପଦକ୍ଷେପ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ହେଉଛି — ଏବେ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ନୈତିକ ଭୟ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା (Commitment) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ଆଜିର ସମାଜରେ ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଆର୍ଥିକ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବୁଝାମଣା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବାର ମନୋଭାବ କମିଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ନିଜର ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ, ଖୁସି ଏବଂ ସାମୟିକ ଆନନ୍ଦ (Quick Pleasures) ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଯଦି ବିବାହ ପରେ ସାଥୀଙ୍କ ସହ କୌଣସି ମତଭେଦ ହେଉଛି, ତେବେ ସେହି ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଧାରିବା ବଦଳରେ ଲୋକେ ବାହାରେ ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଶେଷରେ ଏଭଳି ଜଘନ୍ୟ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡର କାରଣ ସାଜୁଛି।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନାର ସାରାଂଶ ହେଉଛି — ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରେମ ଥାଉ କି ନଥାଉ, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ମାନବିକତା ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସିୟା ଏବଂ ଚେତନ, ଯେଉଁମାନେ ପୋଲିସ ଆଗରେ ଏବେ ପରସ୍ପର ଉପରକୁ ଦୋଷ ଠେଲୁଛନ୍ତି ଯେ “ମୁଁ ଠେଲି ନାହିଁ, ସେ ଠେଲିଛି” — ଏହା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ କୌଣସି ପ୍ରେମ ନଥିଲା, ତାହା କେବଳ ଏକ ମାନସିକ ବିକୃତି ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଥିଲା। କାରଣ ପୋଲିସର ଲାଠି ଆଗରେ ପ୍ରେମ ଧୂଳିସାତ ହୋଇଯାଏ।
ମହିଳାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଯେତିକି ଜରୁରୀ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ମାନସିକ ପ୍ରତାରଣା ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ଆଇନଗତ ମାମଲାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଆବଶ୍ୟକ। ଆଜି ଦେଶରେ ‘ପୁରୁଷ କମିଶନ’ (Mens Commission) ଗଠନ ପାଇଁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏବଂ ସଂସଦରେ ବାରମ୍ବାର ଦାବି ଉଠୁଛି, ଯାହା ଉପରେ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ବିଚାର କରିବାର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି।
ଶେଷରେ, ଆମର ଯୁବପିଢ଼ିକୁ କେବଳ ଏତିକି ଅନୁରୋଧ — ଯଦି ଆପଣ କାହାକୁ ଭଲ ପାଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ବିବାହରେ ଖୁସି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସାହସ ଜୁଟାଇ ନିଜ ପରିବାରକୁ କୁହନ୍ତୁ। ପରିବାର କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ରାଗିବେ, ହୁଏତ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେବେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ କାହାର ନିରୀହ ଜୀବନ ତ ବଞ୍ଚିଯିବ! କାହାର ଜୀବନ ସହିତ ଖେଳନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଏକ ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦୁଇଟି ପରିବାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ମଶାନ କରିଦେଇପାରେ।
