ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ଏପରି କିଛି ତାରିଖ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଛାତି ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଉଠେ। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୧୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧—ଏହା କେବଳ ଏକ ତାରିଖ ନୁହେଁ, ଏହା ବିଶ୍ୱ ଇତିହାସର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବିରଳ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେହି ଦିନ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରାୟ ୯୩,୦୦୦ ସୈନିକ ଭାରତୀୟ ସେନା ଆଗରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ସେନା ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆଣ୍ଠୁମାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏବଂ ନେତାମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ସେନା ପାକିସ୍ତାନ ଭିତରକୁ ପଶି ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ କବଜା କରି ନେଉ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏପରି ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲା। ଆଜି ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ପାକିସ୍ତାନର ଗୋଟିଏ ସହର କବଜା କରିବାର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ଏବଂ କାହିଁକି ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପଶ୍ଚିମ ପାକିସ୍ତାନରେ ଆକ୍ରମଣ ଜାରି ରଖିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ?

ଘଟଣାଟି ଥିଲା ୧୯୭୧ ମସିହାର ଡିସେମ୍ବର ୧୬ ତାରିଖ। ବିଶ୍ୱ ଇତିହାସରେ ଏପରି ସୁଯୋଗ ବହୁତ କ୍ୱଚିତ୍ ଦେଶକୁ ମିଳିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରକ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନା ନିଜେ ଆସି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥାଏ। ପାକିସ୍ତାନର ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ଏ.ଏ.କେ. ନିୟାଜି ୯୩,୦୦୦ ସୈନିକଙ୍କ ସହିତ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ଦସ୍ତାବିଜରେ ଦସ୍ତଖତ କରିଥିଲେ। ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ଜଗଜିତ୍ ସିଂହ ଅରୋଡ଼ା ଏହି ଐତିହାସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ ଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ସାଧାରଣ ନଥିଲା। ଭାରତୀୟ ସେନା ଏକାସାଙ୍ଗରେ ବହୁତ ବଡ଼ ଚାପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରିଚର୍ଡ ନିକ୍ସନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଆମେରିକାର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ସପ୍ତମ ନୌସେନା ବେଢ଼ା’ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା। ଆମେରିକାର ଏହି ବେଢ଼ାରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଏୟାରକ୍ରାଫ୍ଟ କ୍ୟାରିୟର୍ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା—ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଡାକାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସେନା ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସେନାର ପରାକ୍ରମ ଆମେରିକାର ସେହି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରକୁ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେଇଥିଲା। ଆମେରିକାର ସପ୍ତମ ବେଢ଼ା ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଅପରାହ୍ନ ସାଢ଼େ ଚାରିଟା ସୁଦ୍ଧା ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିସାରିଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଏକ ସ୍ୱିଡିଶ୍ ଟିଭିକୁ ସାକ୍ଷାତକାର ଦେଉଥିଲେ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଫୋନ୍ ବାଜିଉଠିଲା। ଫୋନ୍ ଉଠାଇବା ପରେ ସେପଟୁ ସେନା ମୁଖ୍ୟ ଜେନେରାଲ୍ ମାଣେକସାହ କହିଲେ—”ପାକିସ୍ତାନ ସେନା ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିସାରିଛି, ଦସ୍ତାବିଜରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇସାରିଛି”।

ଏହାପରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସିଧାସଳଖ ସଂସଦ ଭବନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଅପରାହ୍ନ ସାଢ଼େ ପାଞ୍ଚଟାରେ ସେ ଲୋକସଭାରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ—”ପାକିସ୍ତାନ ସେନା ଢାକାରେ ବିନା ସର୍ତ୍ତରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଛି, ଏବଂ ଡାକା ଏବେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜଧାନୀ!”କେବଳ ୧୩ ଦିନର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ନୂଆ ଦେଶ (ବାଂଲାଦେଶ) ସୃଷ୍ଟି କରିଦେଇଥିଲା। ସେଦିନ ସଂସଦରେ ପକ୍ଷ ହେଉ କି ପ୍ରତିପକ୍ଷ—ସମସ୍ତେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ ଓଭେସନ୍ ଦେଇଥିଲେ।
ଏପରିକି ବିରୋଧୀ ଦଳର କୌଣସି ମଧ୍ୟ ନେତା ସେନା କିମ୍ବା ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ନଥିଲେ। ଉଭୟ ସେନା ଏବଂ ସରକାରଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଥିଲା।ପ୍ରକଳ୍ପର ଅସଲ ମୋଡ଼ ଆସିଲା ଏହା ପରେ। ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପୁଣିଥରେ ସଂସଦର ମ୍ୟାପ୍ ରୁମ୍କୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂସଦ ବାହାରେ, ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଥିଲା ଯେ—ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ସେନା ପାକିସ୍ତାନ ଭିତରକୁ ପଶି ପାକିସ୍ତାନର ବଡ଼ ବଡ଼ ଅଂଶ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କବଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସେତେବେଳେ ତିନି ସେନାର ପ୍ରମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥିଲେ—”ପାକିସ୍ତାନର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସହର ଉପରେ କବଜା କରିବାର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ ହେବ? ଏବଂ ଏହି ଅପେରେସନ୍ ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ଏବଂ କ୍ଷତି ଘଟିବ?”
ସେନା ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଏକ ହାଇଲି ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍ ଏବଂ ପ୍ରଫେସନାଲ୍ ସେନା। ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ସହର କବଜା କରିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ଭାରତୀୟ ଯବାନ ଏବଂ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଲିଯିବା।
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଚୁପ୍ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ଯେ, ଯଦି ଭାରତୀୟ ସେନା ପଶ୍ଚିମ ପାକିସ୍ତାନ ଭିତରକୁ ପଶେ, ତେବେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ୍ ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବେ। ଆମେରିକା ତ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲା ଯେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ଚାପରେ ଏସବୁ କରୁଛନ୍ତି । ଏପରିକି ପାକିସ୍ତାନର ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର କିମ୍ବା ପାକିସ୍ତାନର ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ କବଜା କଲେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ ବୋଲି ଆଶଙ୍କା ଥିଲା। ଐତିହାସିକ ପୁପୁଲ୍ ଜୟକର୍ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଭାବନା ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥିଲା, ବରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରିକ ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ଦେଶର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭାବନା ଥିଲା ଯେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉ ଏବଂ ପିଓକେ ସମେତ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳ ଫେରାଇ ଅଣାଯାଉ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେନାକୁ ପଶ୍ଚିମ ପାକିସ୍ତାନ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହାଯୁଦ୍ଧର ରୂପ ନେଇପାରେ।
ସେଥିପାଇଁ ସେ ସେନା ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ପଶ୍ଚିମ ପ୍ରାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏକତରଫା ଯୁଦ୍ଧବିରାମ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସାରା ବିଶ୍ୱ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ମ୍ୟାପ୍ ରୁମ୍ରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ କହିଥିଲେ—”ଯଦି ମୁଁ ଏହି ସମୟରେ ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ ନିଏ, ତେବେ ବହୁତ ଡେରି ହୋଇଯିବ ଏବଂ ବିଜୟର ଉଲ୍ଲାସ ମଧ୍ୟରେ ସେନାକୁ ଅଧିକ ଦିନ ରୋକିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିବ”।
୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ସେନାଙ୍କ ଶୌର୍ଯ୍ୟର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ରାଜନୈତିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ଯଦି ସେଦିନ ଭାବନାତ୍ମକ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନର ସହରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଜାରି ରଖାଯାଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଭାରତକୁ ଏକ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା।
also read
https://purvapaksa.com/trumps-g3-plan-is-an-insult-to-india/


