ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ରଣନୈତିକ ଅଦଳବଦଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିପାରେ। କେନ୍ଦ୍ରରେ କ୍ଷମତାରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି) ଏବେ ନିଜର ପୂର୍ବ ରଣନୀତିକୁ ବଦଳାଇ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଟାଣିବା କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ‘ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟ’ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ବୃହତ ବ୍ଲୁ-ପ୍ରିଣ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି।
ଅମିତ ଶାହଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ତଥା ଦେଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ ଚଳିତ ମାସରେ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତରେ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି ସରକାରୀ ଗସ୍ତର ଏକ ଅଂଶବିଶେଷ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗସ୍ତ ପଛରେ ଯାହାସବୁ ରାଜନୈତିକ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଏବେ ବିଜେପି ସରକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଯେ ସରକାର ନିଜର ଲୋକପ୍ରିୟତା ହରାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ କିଛି ନୂଆ ସମୀକରଣ ତିଆରି ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ବିଜେପିର କିଛି ବରିଷ୍ଠ ନେତା ଏହାକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
କାରଣ କ’ଣ ଜାଣିଛନ୍ତି? ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଜାତୀୟ ତଥା ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ରାଜନୀତି ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ଏକତରଫା ହୋଇନପାରେ। ଦେଶରେ ବିଜେପି ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଧିକ ସଂଗଠିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଜେପି ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ ହେବାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ। ତେଣୁ ଏବେଠାରୁ ହିଁ ଏପରି ଏକ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ମେଣ୍ଟ ଆଡ଼କୁ ନ ଢଳନ୍ତି, ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ନା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଜ ପଟରେ ରଖାଯାଇପାରିବ।
ବିଜେଡି ଏବଂ ବିଜେପିର ପରସ୍ପର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି
ଗତ ନିର୍ବାଚନରେ ଓଡ଼ିଶାରେ କ୍ଷମତା ହରାଇବା ପରେ, ରାଜ୍ୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ଅର୍ଥାତ୍ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି) ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଜାତୀୟସ୍ତରରେ ନିଜର ସ୍ଥିତି ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏବଂ ବିଜେପି ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ମୂଲଚାଲ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସଂକେତ ଦେଉଛି।
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ବିଜେଡି କେତେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟ (ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟ) ସହିତ ପରୋକ୍ଷରେ ଯୋଗଦେଇପାରେ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ଏପରିକି, ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ୍ୟରେ ବିଜେପି ସରକାରର କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀକୁ ନେଇ ବିଜେଡି ପକ୍ଷରୁ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ହିନ୍ଦି ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଭିଡିଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚାର କରାଯାଉଛି। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କୁହାଯାଉଛି, ବିଜେଡି ଏବେବି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବିଜେପି କ୍ଷମତାରେ ଥିଲେ ହେଁ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହରାଇବାରେ ଲାଗିଥିବାରୁ ବିଜେଡି ଭଳି ଦଳକୁ ଅଣଦେଖା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି— କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଜେପି ନେତୃତ୍ୱଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା! ରାଜନୀତିରେ କାହାରି ସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ନାହାନ୍ତି, କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେଡି ଯେପରି ପୂର୍ବଭଳି ଏନଡିଏ ଫୋଲ୍ଡକୁ ଫେରିବ କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ରରେ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିବ, ସେହି ଦିଗରେ ଅମିତ ଶାହ ଏକ ବଡ଼ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏହି ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଏହାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦିଆଯାଇପାରେ।
ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନୂଆ ମେଣ୍ଟ ଓ ସମୀକରଣର ଜାଲ (ବିହାର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ)
କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ବିଜେପିର ଚାଣକ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ଅମିତ ଶାହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଟିମ୍ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ରଣନୀତି ଅଧୀନରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତୁ ନଜର ପକାଇବା ଦେଶର ଅନ୍ୟ କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଏହି ନୂଆ ସମୀକରଣ କାମ କରୁଛି:
1. ବିହାର ଏବଂ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଭୂମିକା:
ଅମିତ ଶାହଙ୍କ ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ତଥା ସମ୍ବଲପୁର ସାଂସଦ ତଥା କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ଗତକାଲି ବିହାର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଜେଡିୟୁ ନେତା ସଞ୍ଜୟ ଝା, ନୀତିଶ କୁମାର ଏବଂ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ରାଟ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱୟ ବୈଠକ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବୈଠକ ସମ୍ଭବତଃ ମୋଦୀ-ଶାହଙ୍କ ବିନା ଅନୁମତିରେ ହୋଇନଥିବ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ବିହାରରେ ମେଣ୍ଟକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ ରଖିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ କିପରି ସତର୍କ ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।
2. ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜନୀତି ଓ ଶରଦ ପାୱାରଙ୍କ ପାଣିପାଗ:
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜନୀତିର ଅନ୍ୟତମ ଚାଣକ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ଶରଦ ପାୱାରଙ୍କ ଦଳକୁ ମଧ୍ୟ ‘ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟ’ରୁ ବାହାର କରି ଏନଡିଏ ଫୋଲ୍ଡକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୋପନୀୟ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ଏପରିକି ଏନେଇ ଯେକୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଡ଼ ଘୋଷଣା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
3. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଡିଏମକେ (DMK) ଏବଂ ଟିଭିକେ (TVK)ର ଭୂମିକା:
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଡିଏମକେକୁ ମଧ୍ୟ ଏନଡିଏ ମେଣ୍ଟ ଆଡକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ପରଦା ପଛରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଜାରି ରହିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପାୟୀଙ୍କ ସରକାର ସମୟରେ ଡିଏମକେ ଏନଡିଏର ଅଂଶବିଶେଷ ଥିଲା। ତେଣୁ ପୁଣିଥରେ ସେହିପରି କିଛି ସମ୍ଭାବନାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇ ନପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ତାମିଲନାଡ଼ୁର ନୂତନ ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ ଦଳ ଟିଭିକେ (TVK) ର ନେତା, ସୁପରଷ୍ଟାର ସି. ଯୋଶେଫ ବିଜୟ (ଥଲପତି ବିଜୟ) ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିଜେପି ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଖରାପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ତ ସେ ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟର କେତେକ ବିରୋଧୀ ରାଲିରେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗଦେଇ ନାହାନ୍ତି।
4. ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଜେଏମଏମ (JMM):
କେବଳ ବିଜେଡି, ଡିଏମକେ, ଏନସିପି କିମ୍ବା ଟିଭିକେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର କ୍ଷମତାସୀନ ଦଳ ଜେଏମଏମକୁ ମଧ୍ୟ ଏନଡିଏରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଭିତରେ ଭିତରେ ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରହିଛି ବୋଲି ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।
ଅତିରିକ୍ତ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ତଥ୍ୟ – ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଙ୍କ ପ୍ରଭାବ
ଭାରତୀୟ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଇତିହାସକୁ ଯଦି ଆମେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଜାତୀୟ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କିଛି ନା କିଛି ପରିମାଣରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରହିଛନ୍ତି। ଆଜିର ତାରିଖରେ ଯେତେବେଳେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ମେଣ୍ଟ (ଏନଡିଏ ଏବଂ ଇଣ୍ଡି ମେଣ୍ଟ) ମଧ୍ୟରେ କଡ଼ା ଟକ୍କର ଚାଲିଛି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ସାଂସଦ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପାଲଟିଛି।
• ଆଞ୍ଚଳିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଲଢ଼େଇ: —–ଆଜିର ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
• କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସହ ସନ୍ତୁଳନ: —–ରାଜ୍ୟରେ ସରକାର ଯାହାର ବି ହେଉନା କାହିଁକି, କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ନ ରଖିଲେ ରାଜ୍ୟର ଉନ୍ନୟନମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହରେ ବାଧା ଉପୁଜିଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି ନିଜର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବଦଳାଇଥାନ୍ତି।
ଏହି ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ କୌଣସି ବି ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିକୁ ଏକାଠି ହେବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦେଶକୁ ଏକ ସ୍ଥିର ସରକାର ଏବଂ ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରଶାସନ ଦେବାର ଏକ ବଡ଼ ବ୍ଲୁ-ପ୍ରିଣ୍ଟ।
ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଚିତ୍ର
ରାଜନୀତି କେବେବି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ। ଏହା ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ନିଜର ରୂପ ବଦଳାଇଥାଏ। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଗତି କରିବ, ତାହା ବହୁ ପରିମାଣରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱଙ୍କ ଏହି ନୂତନ ରଣନୀତି ଉପରେ।
ଯଦି ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବିଜେପି ସହିତ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି କିମ୍ବା କଂଗ୍ରେସଠାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତି, ତେବେ ଜାତୀୟସ୍ତରରେ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟ ବହୁତ ବଡ଼ ଝଟକା ପାଇବ। ଆଉ ଓଡ଼ିଶାରେ ଯଦି ବିଜେଡି ଏବଂ ବିଜେପି ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନୂଆ ବୁଝାମଣା କିମ୍ବା ସମୀକରଣ ହୁଏ, ତେବେ ରାଜ୍ୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ଧରଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ।
also read
Why do the ‘big players’ have their base in a small country? II ଛୋଟ ଦେଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ଙ୍କ ଡେରା କାହିଁକି?
https://purvapaksa.com/why-do-the-big-players-have-their-base-in-a-small-country/
