ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏପରି ଏକ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଖୋଲିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହାକୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ବି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନାମ ଆସେ, ଆମ ମନରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଭାସିଉଠେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିବାର ଭିତରେ, ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନରେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା? କାହିଁକି ସେ ଇସଲାମ୍ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ? ଏବଂ କାହିଁକି ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ଭିତରେ ଏପରି କିଛି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମା କମ୍ପି ଉଠିବ?
ଆଜି ଆମେ କୌଣସି ଅନୁମାନ ବା କଳ୍ପନା କଥା କହିବୁ ନାହିଁ। ଆମେ କଥା ହେବୁ ପ୍ରାମାଣିକ ଇତିହାସ, କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିଠି, ଇତିହାସ ବିବରଣୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ପୁସ୍ତକର ଆଧାରରେ। ଭିଡିଓଟିକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖନ୍ତୁ, କାରଣ ସତ୍ୟ ସର୍ବଦା କଟୁ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜାଣିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ।
କଥାଟି ହେଉଛି ୧୯୩୬ ମସିହାର। ଜୁନ୍ ୨୭ ତାରିଖରେ ମୋହନଦାସ କରମଚନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀ ନାଗପୁରରେ ଇସଲାମ୍ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହାର ଠିକ୍ ଦୁଇ ଦିନ ପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜୁନ୍ ୨୯, ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇରେ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଘୋଷଣା କରାଗଲା ଯେ ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀ ଏବେ ‘ଅବ୍ଦୁଲ୍ଲା’ ପାଲଟି ଯାଇଛନ୍ତି।
ଏହି ଘଟଣା କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନଥିଲା; ଏହା ପଛରେ ଥିଲା ଏକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପରିବାରିକ ବିବାଦ, ମାନସିକ ଅବସର ଏବଂ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହ ମତଭେଦର ଏକ କରୁଣ କାହାଣୀ। ହରୀଲାଲ୍ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ, ବ୍ୟାପାରରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନର ଶିକାର ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନର ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ପରେ, ଜୁଲାଇ ୧, ୧୯୩୬ରେ, ମୁଲ୍ଲା ଜକାରିଆ ଅବ୍ଦୁଲ୍ଲା (ହରୀଲାଲ୍)ଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଯାହା ସବୁ ଘଟିଲା, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା। ମୁଲ୍ଲା ଜକାରିଆ କଡ଼ା ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ ତୁମର ଏହି ସାତ ବର୍ଷର ଝିଅ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଛି, ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁସଲମାନ କାହିଁକି ହେଲାନାହିଁ?” ଏପରିକି ସେ ସେହି ନାବାଳିକା ଝିଅକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାଳୀନ ଓ ଅମାନବୀୟ କଥା କହିଥିଲେ।
ଏହାପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଳଙ୍କ ଥିଲା। ହରୀଲାଲ୍ ନିଜର ନାବାଳିକା ଝିଅ ରାମଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଯାହାକୁ ‘ରାମୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ସହିତ ଏପରି ଏକ କାମ କଲେ ଯାହା ଜଣେ ପିତାଙ୍କୁ କଦାପି ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।
ଏହି କଥା ଜଣାପଡ଼ିବା ପରେ ଝିଅ ରାମଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜର ଦାଦା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ପତ୍ର ଲେଖି ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ସଫା ସଫା ଲେଖିଲେ— “ଏଥିରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?”
ଏହା ପରେ ରାମଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜର ଦାଦୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖିଲେ। ସେହି ଚିଠି ପଢ଼ିବା ପରେ କସ୍ତୁରବାଙ୍କ ଆତ୍ମା କମ୍ପି ଉଠିଥିଲା। ଜଣେ ଫୁଲ ଭଳି ନିରୀହ ନାତୁଣୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଅମାନବୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର! କସ୍ତୁରବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ: “ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ହରୀଲାଲ୍ ମୁସଲମାନ ହୋଇଯାଇଛି, ଆପଣ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜର ସହାୟତାରେ ତାକୁ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କାର ଦେଇ ହିନ୍ଦୁ କରିଦିଅନ୍ତୁ।”
କିନ୍ତୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧି ଆନ୍ଦୋଳନର ବିରୋଧୀ ଏବଂ ମୋର ମତରେ ପୁଅର ଇସଲାମ୍ ଆପଣାଇବାରେ କୌଣସି ଭୁଲ୍ ନାହିଁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ବୋଧହୁଏ ମଦ ପିଇବା ଛାଡ଼ିଦେବ।”
ଯେତେବେଳେ କସ୍ତୁରବା କହିଲେ ଯେ, “ସେ ତ ନିଜ ଝିଅ ସହିତ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛି,” ସେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଜୀ କହିଥିଲେ, “ଆରେ ନା, ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିବ… ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତ ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଝିଅମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ।”
ଏହି କଥା ଶୁଣି କସ୍ତୁରବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମାହତ ହୋଇ ଘରୁ ବାହାରି ପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ବମ୍ବେର ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜର ନେତା ବିଜୟ ଶଙ୍କର ଭଟ୍ଟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ହାତ ପାତି ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥିଲେ— “ମୋତେ ମୋ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେ ବିଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି ନିଜ ଝିଅ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛି।”
ଆମେ ଯାହା କହୁଛୁ, ଏହା କୌଣସି ଗୁଜବ କିମ୍ବା ମନଗଢ଼ା କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରାମାଣିକ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଦସ୍ତାବେଜ୍ ରହିଛି:
୧. ‘ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀ:
ଏ ଲାଇଫ୍’ (ଚନ୍ଦୁଲାଲ୍ ଭଗବାନଭାଇ ଦଲାଲ୍): ଏହା ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଉପରେ ଲିଖିତ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାମାଣିକ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଜୀବନୀ ଅଟେ। ଏଥିରେ ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କ ମଦ୍ୟପାନ, ତାଙ୍କ ଝିଅ ରାମୀଙ୍କ ସହ ବିବାଦ ଏବଂ କସ୍ତୁରବାଙ୍କ କଠୋର ଚିଠିଗୁଡ଼ିକର ପୂରା ବିବରଣୀ ରହିଛି।
୨. ‘ଦ ଡାଏରୀ ଅଫ୍ ମନୁ ଗାନ୍ଧୀ’:
ମନୁ ଗାନ୍ଧୀ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୋତି ଏବଂ ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କ ଭିଣେଇ ଝିଅ ଥିଲେ। ଏହି ଡାଏରୀରେ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କଳହ ଏବଂ ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କ ଅନୈତିକ ବ୍ୟବହାରର ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
୩. ‘ମହାତ୍ମା ଭର୍ସେସ୍ ଗାନ୍ଧୀ’ (ଦିନକର ଯୋଷୀ):
ଏହା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁଜୁରାଟୀ ଉପନ୍ୟାସ (ଯାହା ଉପରେ ‘ଗାନ୍ଧୀ ମାଇଁ ଫାଦର’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଧାରିତ), ଯେଉଁଥିରେ ପିତା ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପୁତ୍ର ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
୪. ‘ଦ ସିକ୍ରେଟ୍ ଡାଏରୀ ଅଫ୍ କସ୍ତୁରବା’ (ନୀଳିମା ଡାଲମିଆ):
ଏହି ପୁସ୍ତକ କସ୍ତୁରବାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଲିଖିତ ଏବଂ ଏଥିରେ ସେହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିଠିର କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ କସ୍ତୁରବା ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିବା ଗର୍ହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଡ଼ା ଭର୍ତ୍ସନା କରିଥିଲେ।
୫. ‘କସ୍ତୁରବା: ଏ ଲାଇଫ୍’ (ଅରୁଣ ଗାନ୍ଧୀ):
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନାତି ଅରୁଣ ଗାନ୍ଧୀ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କ ଧର୍ମାନ୍ତରଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଖରାପ ସମ୍ପର୍କର ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
୬. ‘ଦ କଲେକ୍ଟେଡ୍ ୱାର୍କ୍ସ ଅଫ୍ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ’:
ଏହି ବୃହତ ସଂଗ୍ରହରେ ସେହି ସମସ୍ତ ଚିଠିଗୁଡ଼ିକର ସଂକଳନ ରହିଛି, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଜୀ ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ହରୀଲାଲ୍ଙ୍କୁ ଲେଖିଥିଲେ।
ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରୀଲାଲ୍ ଗାନ୍ଧୀ ନିଜର ଏହି କର୍ମ ଏବଂ ଅପରାଧବୋଧ କାରଣରୁ ଆତ୍ମଗ୍ଲାନିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଥିଲେ। ସେ କେବେବି ନିଜ ଝିଅ ରାମଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଖି ମିଶାଇ କଥା ହୋଇପାରିନଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ କି ତାଙ୍କ ଝିଅ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
ହରୀଲାଲ୍ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ପରିସ୍ଥିତି ଏତେ ଖରାପ ହୋଇସାରିଥିଲା ଯେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ହରୀଲାଲ୍ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଶେଷଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ମଧ୍ୟ ପାରିନଥିଲେ, କାରଣ ସେତେବେଳକୁ ସେ ଜଣେ ଅତି ସାଧାରଣ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣ-ଶୀର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ। କିଛି ମାସ ପରେ, ୧୯୪୮ ଜୁନ୍ ମାସରେ, ହରୀଲାଲ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁମ୍ବାଇର ହସ୍ପିଟାଲରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଇତିହାସ କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଗାଥା ନୁହେଁ। ଇତିହାସରେ ଭଲ ଏବଂ ମନ୍ଦ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ରହିଥାଏ। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଇତିହାସର ଏହି ଅନ୍ଧାରୀ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ଆମ ଆଖିରୁ ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା କେବଳ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟକୁ କେବେଯାଇ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଦବେଇ ରଖାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆମର ଏହି ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ସତ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ଯାହା ଜାଣିବା ଆପଣଙ୍କର ଏକ ନାଗରିକ ଭାବରେ ଅଧିକାର ଅଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଲାଗୁଛି?
Also read : https://purvapaksa.com/bjd-leader-bhakua-the-key-to-%e2%82%b9700-crore-in-sujatas-hands/
