ଭାରତ ମହାସାଗରରୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ଚୀନ୍ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ହିମାଳୟର ବରଫାବୃତ ଶୃଙ୍ଗରୁ ନେଇ ରାଜସ୍ଥାନର ଉତ୍ତପ୍ତ ମରୁଭୂମି ଯାଏଁ—ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଭୂମିକମ୍ପ ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଇତିହାସ ରଚିବାକୁ ଯାଉଛି ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ଏବଂ ଜାପାନ ଏୟାର ସେଲ୍ଫ ଡିଫେନ୍ସ ଫୋର୍ସ (JASDF)। ଜାପାନର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲଢୁଆ ବିମାନ ‘ମିତ୍ସୁବିସି ଏଫ୍-୨ଏ’ (F-2A) ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ମାଟିରେ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ସେ ପୁଣି କେଉଁଠି ଜାଣନ୍ତି? ପାକିସ୍ତାନ ସୀମାନ୍ତ ରାଜସ୍ଥାନର ଯୋଧପୁର ଏୟାରବେସ୍ରେ!
ଏହି ଐତିହାସିକ ସମରାଭ୍ୟାସର ନାମ ହେଉଛି ‘ଭୀର ଗାର୍ଡିଆନ୍-୨୬’ (Veer Guardian 26)। ଏହା କେବଳ ଦୁଇଟି ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରର ମିଳିତ ବାୟୁସେନା ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ୫,୬୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରୁ ଉଡ଼ିଆସୁଥିବା ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧବିମାନକୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ତେଲ ଯୋଗାଇବ ବିଶ୍ୱର ମହାଶକ୍ତି ଆମେରିକା।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଜାପାନୀ ଫାଇଟର ଜେଟ୍ ଭାରତ ଆସିବା ପଛର ଅସଲ କାରଣ କ’ଣ? କାହିଁକି ବେଜିଂ ଏବଂ ଇସଲାମାବାଦରେ ଏବେ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି? ଚୀନ୍ର ପଞ୍ଚମ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ J-20 ଏବଂ ଡ୍ରାଗନ୍ର ବିସ୍ତାରବାଦୀ ଚକ୍ରାନ୍ତକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଭାରତ, ଜାପାନ ଓ ଆମେରିକା ମିଶି କେଉଁ ନୂଆ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି?
ତାରିଖଟି ମନେ ରଖନ୍ତୁ—ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୧। ଏହି ୧୩ ଦିନ ଧରି ରାଜସ୍ଥାନ ଆକାଶରେ ଚାଲିବ ଭାରତ ଓ ଜାପାନର ସର୍ବବୃହତ ଆକାଶୀୟ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ।
ଜାପାନର ଫୁକୁଓକା ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା ସାମରିକ ଏୟାରବେସ୍ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ପହିଲାରୁ ହିଁ ଜାପାନୀ ବାୟୁସେନାର ଯୁଦ୍ଧବିମାନଗୁଡ଼ିକ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବେ। ଜାପାନ ଏୟାର ସେଲ୍ଫ ଡିଫେନ୍ସ ଫୋର୍ସର ୩ଟି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ F-2A ଫାଇଟର ଜେଟ୍ ସହିତ ପାଖାପାଖି ୧୧୦ ଜଣ ଯୋଦ୍ଧା ତଥା ଟେକ୍ନିକାଲ୍ କ୍ରୁ ଭାରତରେ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଏହି ଯାତ୍ରା କୌଣସି ସାଧାରଣ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ। ଜାପାନର ଏୟାରବେସ୍ରୁ ଭାରତର ଯୋଧପୁରର ଦୂରତା ପ୍ରାୟ ୫,୬୦୦ କିଲୋମିଟର। ଗୋଟିଏ ସିଙ୍ଗଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଫାଇଟର ଜେଟ୍ ପାଇଁ ଏତେ ଲମ୍ବା ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ଏହି ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧବିମାନଗୁଡ଼ିକ ଓକିନାୱା ଦ୍ୱୀପ ଦେଇ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ କିଛି ସମୟ ରହି ଭାରତ ଅଭିମୁଖେ ରୱାନା ହେବେ।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ରୋଚକ କଥା ହେଉଛି—ଏହି ଦୀର୍ଘ ୫,୬୦୦ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଇନ୍ଧନ ବା ‘ମିଡ୍-ଏୟାର ରିଫୁଲିଂ’ କରାଇବ ଆମେରିକୀୟ ବାୟୁସେନାର ଏୟାର ଟ୍ୟାଙ୍କର। ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେରିକାର ‘ଉଡ଼ନ୍ତା ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ’ ଆକାଶରେ ହିଁ F-2A ବିମାନରେ ତେଲ ଭରିବ, ଯାହା ଫଳରେ ଜାପାନୀ ପାଇଲଟମାନେ ବିନା କୌଣସି ବାଧାରେ ଭାରତ ସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ।
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ‘କ୍ୱାଡ୍’ (QUAD) ମେଣ୍ଟର ତିନି ପ୍ରମୁଖ ସଦସ୍ୟ—ଭାରତ, ଜାପାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାମରିକ ସମନ୍ୱୟ କେତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଛି!
ଏହି ଯୁଗଳବନ୍ଦୀ ଆଜି ହଠାତ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନାହିଁ। ଏହାର ମୂଳଦୁଆ ପଡ଼ିଥିଲା ୨୦୨୩ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ‘ଭୀର ଗାର୍ଡିଆନ୍’ ସମରାଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ଇତିହାସ ରଚି ଜାପାନର ମାଟିକୁ ଯାଇଥିଲା। ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ:
• ୪ଟି ସୁଖୋଇ-୩୦ ଏମ୍କେଆଇ (Su-30MKI) ସୁପର ମାନୁଭରେବଲ୍ ଫାଇଟର ଜେଟ୍,
• ୨ଟି C-17 ଗ୍ଲୋବମାଷ୍ଟର ବିଶାଳ ପରିବହନ ବିମାନ, ଏବଂ
• ୧ଟି IL-78 ଇଲ୍ୟୁସିନ୍ ମିଡ୍-ଏୟାର ରିଫୁଲର ଜାପାନ ଯାଇଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ଜାପାନ ତାର ୪ଟି F-2 ଏବଂ ୪ଟି F-15 ଯୁଦ୍ଧବିମାନକୁ ଭାରତୀୟ ସୁଖୋଇ ସହ ଯୁଦ୍ଧାଭ୍ୟାସରେ ସାମିଲ କରିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସାରା ବିଶ୍ୱ ଦେଖିଥିଲା କିପରି ରୁଷୀୟ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ଭାରତୀୟ ‘ସୁଖୋଇ’ ଏବଂ ଆମେରିକୀୟ ଡିଜାଇନ୍ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଜାପାନୀ ‘ଏଫ୍-୨’ ଏକାଠି ଆକାଶରେ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ।
ଆଉ ଏବେ, ୨୦୨୬ରେ ତାର ପ୍ରତିବଦଳରେ ଜାପାନ ନିଜର ଯୋଦ୍ଧା ଓ ବିମାନକୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତ ପଠାଉଛି।
ଜାପାନ ବାୟୁସେନାର ଚିଫ୍ ଅଫ୍ ଷ୍ଟାଫ୍ ଜେନେରାଲ୍ ମୋରିତା ତାକେହିରୋ (Gen. Morita Takehiro) ଏହି ଦୀର୍ଘ ଦୂରଗାମୀ ମିଶନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା କେବଳ ଉଡ଼ାଣର କଥା ନୁହେଁ। ୫,୬୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ମୁତୟନ କରିବା, ତାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ବା ମେଣ୍ଟେନାନ୍ସ କରିବା, ଅଜଣା ପାଣିପାଗ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇବା ଏବଂ ଏକ ଜଟିଳ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍ ତିଆରି କରିବା ଜାପାନୀ ବାୟୁସେନାର କ୍ଷମତାକୁ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି।
ଯେଉଁ F-2A ବିମାନକୁ ନେଇ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏତେ ଚର୍ଚ୍ଚା, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ?
ଅନେକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏହି F-2A କୁ “ଜାପାନୀ ଭାଇପର୍” (Japanese Viper) ବା ଆମେରିକାର ବିଖ୍ୟାତ F-16 ର ଏକ ଉନ୍ନତ ରୂପ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହା F-16 ଠାରୁ ବହୁତ ଆଗରେ:
1. ବିଶାଳ ଡେଣା ଓ କମ୍ପୋଜିଟ୍ ମ୍ୟାଟେରିଆଲ୍: F-2A ର ଡେଣା ସାଧାରଣ F-16 ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ବଡ଼। ଏଥିରେ ଜାପାନର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ କାର୍ବନ ଫାଇବର କମ୍ପୋଜିଟ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ବ୍ୟବହାର ହୋଇଛି, ଯାହା ବିମାନର ଓଜନ କମାଇବା ସହ ରାଡାର୍ ଧରାପଡ଼ିବା ସମ୍ଭାବନାକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।
2. AESA ରାଡାର୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି: ଜାପାନ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଦେଶ, ଯିଏ ନିଜର ଯୁଦ୍ଧବିମାନରେ AESA (Active Electronically Scanned Array) ରାଡାର୍ ସଫଳତାର ସହ ଖଞ୍ଜିଥିଲା। ଏହି ରାଡାର୍ ଶତ୍ରୁର ଜାହାଜ କିମ୍ବା ବିମାନକୁ ଶହ ଶହ କିଲୋମିଟର ଦୂରରୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଟ୍ରାକ୍ କରି ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ।
3. ଆଣ୍ଟି-ସିପ୍ କ୍ଷମତା (Anti-Ship Mastery): ଏହି ବିମାନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଯୁଦ୍ଧପୋତ ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ବିଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହା ଏକାସାଙ୍ଗରେ ୪ଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ASM-2 ବା ASM-3 ଆଣ୍ଟି-ସିପ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବହନ କରିପାରେ।
ଭାବନ୍ତୁ ଥରେ—ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ Su-30MKI ଏବଂ ରାଫେଲ୍ (Rafale) ସହିତ ଜାପାନର ଏହି F-2A ଯୋଧପୁର ଆକାଶରେ ଡଗ୍ଫାଇଟ୍ (Dogfight) ଏବଂ ମିଳିତ ବାୟୁ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ଦେଶର ପାଇଲଟ୍ ପରସ୍ପରର ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ରଣନୀତିକୁ କେତେ ଗଭୀର ଭାବେ ଶିଖିପାରିବେ!
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରକୁ—ଏହି ସମରାଭ୍ୟାସରେ କାହାର ନିଦ ହଜିଯାଇଛି?
ଉତ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ—ଚୀନ୍ (China)।
ଭାରତ ଏବଂ ଜାପାନ, ଉଭୟ ଦେଶ ଆଜି ଗୋଟିଏ ସମାନ ଶତ୍ରୁର ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ମନୋଭାବର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି।
• ଗୋଟିଏ ପଟେ ଚୀନ୍ ପୂର୍ବ ଚୀନ୍ ସାଗର (East China Sea) ରେ ଥିବା ସେନକାକୁ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଜାପାନ ଉପରେ ଚାପ ପକାଉଛି ଏବଂ ତାଇୱାନକୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
• ଅନ୍ୟପଟେ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସୀମାନ୍ତ ଲଦାଖ, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଓ ପ୍ରକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା (LAC) ନିକଟରେ ଚୀନ୍ ନିଜର ପଞ୍ଚମ ପିଢ଼ିର ଷ୍ଟିଲ୍ଥ ଫାଇଟର ଜେଟ୍ J-20 ମୁତୟନ କରି ଦାଦାଗିରି ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଯଦିଓ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଜାପାନୀ ବାୟୁସେନା ଅଧିକାରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେଶ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ କୂଟନୈତିକ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଜଗତର ନିୟମ ହେଉଛି—“କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଶବ୍ଦଠାରୁ ଅଧିକ କଥା କହେ!”
୧. ଟୁ-ଫ୍ରଣ୍ଟ ପ୍ରେସର୍ (Two-Front Pressure on China): ଚୀନ୍ ଯଦି ଭାରତ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ଭାରତ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ଜାପାନ ସହ ମିଶି ଚୀନ୍ର ବାଣିଜ୍ୟିକ ତଥା ନୌସେନା ରୁଟ୍କୁ ଅବରୋଧ କରିପାରିବ। ସେହିପରି ଜାପାନ ଉପରେ ଚୀନ୍ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ଚୀନ୍ର ‘ମଲାକା ଡାଇଲେମା’ ବଢ଼ିଯିବ।
୨. ଇଣ୍ଟର-ଅପରେବିଲିଟି (Interoperability): ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯଦି କୌଣସି ବଡ଼ ଧରଣର ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ଥିତି ଉପୁଜେ, ତେବେ ଭାରତ, ଜାପାନ ଓ ଆମେରିକା ପରସ୍ପରର ଏୟାରବେସ୍, ରାଡାର୍ ଡାଟା ଏବଂ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସହଜରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
୩. ପାକିସ୍ତାନକୁ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ: ରାଜସ୍ଥାନର ଯୋଧପୁର ଏୟାରବେସ୍ ପାକିସ୍ତାନ ସୀମାଠାରୁ ମାତ୍ର କିଛି ମିନିଟର ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ମିଳିତ ଅଭ୍ୟାସ ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ତାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଚୀନ୍ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତାବନୀ।
୨୦୨୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜାପାନ ତାର F-15 ଯୁଦ୍ଧବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରିଟେନ୍ ଏବଂ ଜର୍ମାନୀ ପଠାଇ ୟୁରୋପରେ ନିଜର ଉପସ୍ଥିତି ଜାହିର କରିଥିଲା। ଆଉ ଏବେ ୨୦୨୬ରେ ଜାପାନ ଭାରତ ମାଟିରେ ପାଦ ଥାପୁଛି।
ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଏକ ମୁକ୍ତ ତଥା ନିରପେକ୍ଷ ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ (Free and Open Indo-Pacific) ଗଠନ ପାଇଁ ଭାରତ ଓ ଜାପାନର ସମ୍ପର୍କ ଏବେ କେବଳ କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନାରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଆକାଶ ମାର୍ଗର ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଛି।
ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ସାହସ ଏବଂ ଜାପାନୀ ବାୟୁସେନାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଯେତେବେଳେ ରାଜସ୍ଥାନ ଆକାଶରେ ଏକାଠି ଗର୍ଜନ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏସିଆର ଏହି ନୂତନ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/is-there-a-war-of-power-in-the-padma-camp/
ପଦ୍ମ ଶିବିରରେ କ୍ଷମତା ଯୁଦ୍ଧ ନା ପୁରୁଣା-ନୂଆ କନ୍ଦଳ? || Is there a war of power in the Padma camp?
