ଏମିତି ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚା, ଯାହା ଦୁନିଆର ମାନଚିତ୍ରକୁ ବଦଳାଇ ଦେଉନାହିଁ, ବରଂ ଆପଣଙ୍କ ପକେଟ୍ ଏବଂ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି । ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଉଥିବା ‘ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟ’ ବା ମିଡିଲ୍ ଇଷ୍ଟ (Middle East) ଏବେ ଏକ ଏଭଳି ଗୁପ୍ତ ରଣନୀତିର ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳୀ ପାଲଟିଛି, ଯାହାର ପରିଣାମ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମାରେ ଘଟୁଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଧରଣର ଗତିବିଧି କ’ଣ କେବଳ ଦୁଇଟି ଦେଶର ଲଢ଼େଇ, ନା ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ସୁପରପାୱାର ମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଗେମପ୍ଲାନ?
ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା କେମିତି ଆମେରିକା, ଚୀନ୍, ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଇଛି ଏବଂ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଉପରେ କେମିତି ପଡ଼ୁଛି ।
ମୁଖ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଏବଂ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ (The Core Crisis)
ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟର ସ୍ଥିତି ସବୁବେଳେ ଅସ୍ଥିର ରହିଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ନୂଆ ସମୀକରଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି, ତାହା ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆମେରିକାର କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ଇରାନର ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାର ପ୍ରୟାସ, ଏହି ଦୁଇଟି ଜିଦ୍ ଭିତରେ ସାରା ବିଶ୍ୱର ଶାନ୍ତି ବାଜିରେ ଲାଗିଛି ।
ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ‘ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ’ ବା ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ (Strait of Hormuz) କୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଟେନସନ । ଆପଣ ଜାଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଯେ ବିଶ୍ୱର ମୋଟ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ (Crude Oil) ପରିବହନର ଏକ ପଞ୍ଚମାଂଶ ବା ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ କେବଳ ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ ।
ଯଦି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ହୁଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱର ତୈଳ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବ ।
ଚୀନ୍ ଏବେ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତିଦୂତର ମୁଖା ପିନ୍ଧିଛି । ଇରାନ ଏବଂ ସାଉଦି ଆରବ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରି ଚୀନ୍ ନିଜକୁ ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ଲୋବାଲ ପ୍ଲେୟାର ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ପଛରେ ଚୀନର ଅସଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆମେରିକାର ପ୍ରଭାବକୁ କମ୍ କରିବା ଏବଂ ନିଜର ‘ୱାନ୍ ବେଲ୍ଟ ୱାନ୍ ରୋଡ୍’ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା । ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହା କେବଳ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବିଶ୍ୱର ସମ୍ପଦକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଏକ ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚେସବୋର୍ଡ ।
ଆମେରିକାର ନୀତି ଏବଂ ଓପେକ (OPEC) ର ଭୂମିକା
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବାଦର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ‘ଓପେକ’ (OPEC) ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଗାନାଇଜେସନ ଅଫ୍ ଦି ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଏକ୍ସପୋର୍ଟିଂ କଣ୍ଟ୍ରିଜ୍ । ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଦେଶମାନଙ୍କର ଏହି ସଂଗଠନ ନିଜର ଫାଇଦା ପାଇଁ ଅନେକ ସମୟରେ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହୁଏ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ଓପେକ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ରଣନୀତି ଆହୁରି ରହସ୍ୟମୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି ।
ଆମେରିକା ସବୁବେଳେ ଚାହୁଁଛି ଯେ ତୈଳ ଦର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହୁ, ଯେପରି ତା’ର ନିଜ ଦେଶର ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି (Inflation) ବୃଦ୍ଧି ନହେବ । କିନ୍ତୁ ଇରାନ ଏବଂ ତା’ର ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଆମେରିକାର ଆର୍ଥିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ (Sanctions) ର ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ ତୈଳକୁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି । ରାଜନୈତିକ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଓପେକ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା ନହୁଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଏକ ନୂଆ ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା (Recession) ଆସିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ । ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ବି ଦେଶ ନିଜକୁ ଏହି ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଭାରତ ଉପରେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ (The Impact on India)
ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଉପରେ କ’ଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ? ଆମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଉଚିତ? ଉତ୍ତର ହେଉଛି- ଭାରତ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟ ୮୦ ते ୮୫ ପ୍ରତିଶତ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବିଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ (Import) କରିଥାଏ, ଯାହାର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ଆସିଥାଏ । ଯଦି ସେଠାରେ ତୈଳ ଦର ଗୋଟିଏ ଡଲାର ବି ବଢ଼େ, ତେବେ ଭାରତର ଆମଦାନୀ ବିଲ୍ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଆପଣଙ୍କ ସହରର ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଦର ଉପରେ ପଡ଼ିବ ।
ପେଟ୍ରୋଲ-ଡିଜେଲ ମହଙ୍ଗା ହେଲେ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ (Transportation Cost) ବଢ଼ିବ, ଯାହାଫଳରେ ପନିପରିବା, ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିତ୍ୟବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷର ଦାମ ବଢ଼ିଯିବ । ଅର୍ଥାତ୍ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଫୁଟିଥିବା ଗୋଟିଏ ଗୁଳିର ପ୍ରଭାବ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଭାରତୀୟଙ୍କ ରୋଷେଇ ଘର ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ଲୋକ କାମ କରନ୍ତି ।
ସେମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ବା ରେମିଟାନ୍ସ (Remittance) ଭାରତକୁ ପଠାନ୍ତି, ଯାହା ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ମଜବୁତ କରେ । ଯଦି ସେହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦିଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଓ ସୁରକ୍ଷା ବିପନ୍ନ ହେବ, ଯାହା ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧାର କାରଣ ସାଜିବ । ଭାରତର ସେୟାର ବଜାର (Share Market) ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ତିକ୍ତତା ହେତୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି ।
ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର କୂଟନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରୁଛି । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆମେରିକା ସହ ଭାଗିଦାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ଇରାନ ଏବଂ ଆରବ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ପାରମ୍ପରିକ ବନ୍ଧୁତା- ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକାଠି ନେଇ ଚାଲିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ସଦୃଶ । କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଯଦି ଏହି ବିବାଦ ଶାନ୍ତ ନହୁଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ଗତିପଥ ବଦଳିଯିବ ଏବଂ ଭାରତକୁ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ରଣନୀତିକୁ ପୁନର୍ବାର ସମୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ କିଏ ଜିତିବ କିଏ ହାରିବ ତାହା ସମୟ କହିବ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବରୁ କେହି ବର୍ତ୍ତିପାରିବେ ନାହିଁ ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/the-secret-of-odisha-politics-bjd-is-protecting-bjp/
