ଦୁଇ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇତିହାସ, ଭାଷା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ପ୍ରାୟ ୪,୦୯୬ କିଲୋମିଟରର ଏହି ଲମ୍ବା ସୀମା କେବଳ ଏକ ଭୂଗୋଳିକ ରେଖା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସୀମାରେ ଯେଉଁ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ତାହା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଏବଂ ଆସାମର ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ବାଂଲାଦେଶ ସୀମାରେ ଏବେ ‘ହାଇ ଆଲର୍ଟ’। କାହିଁକି ବାଂଲାଦେଶ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? କ’ଣ ପାଇଁ ବାଂଲାଦେଶ ଗାର୍ଡ (BGB) ନିଜର ପାଟ୍ରୋଲିଂକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଛି?
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଏବଂ ଆସାମରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ବିଜୟ ପରେ ବାଂଲାଦେଶର ସୀମା ସତର୍କତା ବଢ଼ିବା ଏକ ସାଧାରଣ ସୁରକ୍ଷା ଘଟଣା ନୁହେଁ। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଚିନ୍ତାଧାରା କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ, ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରଶାସନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଶଙ୍କା ଖେଳିଯାଇଛି ଯେ, ଭାରତ ସରକାର ଏବେ “ପୁସ୍-ବ୍ୟାକ” (Push-back) ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିପାରନ୍ତି।
ଏହା ଦୁଇ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ଅବିଶ୍ୱାସ, ଅନୁପ୍ରବେଶ ରାଜନୀତି ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତାର ଏକ ପ୍ରତିଛବି। ବାଂଲାଦେଶର ବର୍ଡର ଗାର୍ଡ ବାଂଲାଦେଶ (BGB) ଯେପରି ସୀମାରେ ହାଇ ଆଲର୍ଟ ଘୋଷଣା କରିଛି, ତାହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ନୁହେଁ; ଏହାର ପଛରେ ଅଛି ଗଭୀର ରାଜନୈତିକ ଭୟ ଓ କୂଟନୈତିକ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା।
ସୀମାରେ ସୁରକ୍ଷା ବୃଦ୍ଧି: ଜଶୋରରୁ ଚାପାଇନୱାବଗଞ୍ଜ
ବାଂଲାଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ଗଣମାଧ୍ୟମ ‘ପ୍ରଥମ ଆଲୋ’ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶ ସୀମାରେ ସଶସ୍ତ୍ର ପାଟ୍ରୋଲିଂକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରାଯାଇଛି।
• ବେନାପୋଲ ସୀମା ହେଉଛି ଭାରତ ଓ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ଥଳ ବନ୍ଦର। ଏଠାରେ ଜଶୋର-୪୯ ବିଜିବି ବାଟାଲିୟନ ଅଧୀନରେ ଥିବା ରଘୁନାଥପୁର, ଶିକାରପୁର, ଏବଂ ସାଦିପୁର ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତିରିକ୍ତ ବାହିନୀ ମୁତୟନ ହୋଇଛନ୍ତି।
• ଖୁଲନା ସେକ୍ଟରର ପ୍ରାୟ ୧୦୨ କିଲୋମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଜିବି ହାଇ-ଆଲର୍ଟରେ ରହିଛି।
• ଚାପାଇନୱାବଗଞ୍ଜରେ ୧୪୦ କିଲୋମିଟର ସୀମାନ୍ତରେ ୫୩ତମ ବିଜିବି ବାଟାଲିୟନକୁ ସଜାଗ ରଖାଯାଇଛି।
କମାଣ୍ଡିଂ ଅଫିସର ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ କର୍ଣ୍ଣେଲ ଗୁଲାମ ମହମ୍ମଦ ସୈଫୁଲ ଆଲମ ଖାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, “ଶୂନ୍ୟ ରେଖା” ବା ଜିରୋ ପଏଣ୍ଟ ନିକଟରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଗତିବିଧି ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଯାଇଛି। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ବାଂଲାଦେଶ କୌଣସି ବି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ପଟୁ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ।
ଅନୁପ୍ରବେଶ: ଏକ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟାର ରୂପରେଖ
ଆସାମରେ ଅନେକ ସଂଗଠନ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶ ରାଜ୍ୟର ଜନସାଂଖ୍ୟିକ ଗଠନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କ ପରିଚୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ବାଂଲାଦେଶ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ସେମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବାଂଲାଦେଶୀ ନାଗରିକ ନୁହନ୍ତି।
୧୯୭୧ ମସିହାରେ ବାଂଲାଦେଶ ମୁକ୍ତିଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଶରଣାର୍ଥୀ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ କାରଣରୁ ଅନେକ ଲୋକ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଆସିଛି। ଏହାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଆସାମରେ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ପରିଣାମରେ ୧୯୮୫ ରେ ଆସାମ ଅକର୍ଡ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଦଶକ ପରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। ବିଜେପି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଛି। ଦଳର ମତ ଅନୁଯାୟୀ ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶ କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ, ରାଜନୀତି, ଭୋଟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ବ୍ୟାପାରିକ ସମ୍ପର୍କ ବହୁତ ନିବିଡ଼। କିନ୍ତୁ ସୀମାନ୍ତ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ଆଣିପାରେ।
1. ବେନାପୋଲ-ପେଟ୍ରାପୋଲ ସୀମା ଦେଇ ଦୈନିକ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବସାୟ ହୁଏ। ସୁରକ୍ଷା କଡ଼ାକଡ଼ି ହେଲେ ଏହି ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
2. ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯେପରି ହଇରାଣ ନହୁଅନ୍ତି, ସେଥିପ୍ରତି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମୁଦାୟର ନଜର ରହିଛି।
3. ବାଂଲାଦେଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ବିଏସଏଫ (BSF) ର ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ସହ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଢାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ଆସାମ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ଆସାମ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେମନ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶର୍ମାଙ୍କ ରାଜନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ହେଉଛି “ସୀମା ସୁରକ୍ଷା”। ତାଙ୍କ ସରକାର NRC ପ୍ରକ୍ରିୟା, ସୀମା ବାଡ଼ ଓ ପୋଲିସ ଅଭିଯାନକୁ ଜୋରଦାର କରିଛି। ଏହା ବାଂଲାଦେଶରେ ଏକ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଯେ ଭାରତ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ବାଂଲାଦେଶକୁ ପଠାଇବାରେ ଅଧିକ ଆକ୍ରମକ ହୋଇପାରେ।
ବାଂଲାଦେଶ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ?
ବାଂଲାଦେଶର ସରକାରୀ ଭୟ ହେଉଛି — ଭାରତ ଯଦି ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଂଲାଦେଶ ଉପରେ ଚାପ ପଡ଼ିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି “ପରିଚୟ ଯାଞ୍ଚ”।
ଭାରତରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ସଠିକ୍ ଦଳିଲ ନ ଥିବାରୁ କେଉଁମାନେ ସତରେ ବାଂଲାଦେଶୀ ତାହା ପ୍ରମାଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ବାଂଲାଦେଶ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନାଗରିକ ଭାବେ ମାନିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛି।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତି ଓ ସୀମା ପ୍ରଶ୍ନ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଅନୁପ୍ରବେଶ ପ୍ରଶ୍ନ ଆହୁରି ରାଜନୈତିକ ରୂପ ନେଇଛି। ବିଜେପି ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛି ଯେ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ ଭୋଟ ବ୍ୟାଙ୍କ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ଅଣଦେଖା କରିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ତୃଣମୂଳ କହୁଛି ଯେ ବିଜେପି ଧାର୍ମିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି।
ସୀମାନ୍ତ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକ — ମାଲଦା, ମୁର୍ଶିଦାବାଦ, ଉତ୍ତର ୨୪ ପରଗଣା — ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚୋରାଚାଳାନ ଓ ଅନୁପ୍ରବେଶ ଅଭିଯୋଗରେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି। ଗୋରୁ ଚୋରାଚାଳାଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନକଲି ନୋଟ ଓ ମାଦକ ଚୋରାଚାଳାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ମାମଲାରେ ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଛି।
ବିଜିବିର ହାଇ ଆଲର୍ଟ କ’ଣ ସୂଚାଏ?
ବାଂଲାଦେଶର ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବଳର ହାଇ ଆଲର୍ଟ କେବଳ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ରାଜନୈତିକ ସନ୍ଦେଶ ମଧ୍ୟ। ବାଂଲାଦେଶ ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ ସେ ସୀମା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱର ସହିତ ନେଉଛି ଏବଂ ଭାରତର କୌଣସି ଚାପରେ ସହଜରେ ନଇଁବ ନାହିଁ।
ସୀମା କେବଳ ଭୂଗୋଳ ନୁହେଁ, ରାଜନୀତିର ଆଇନା
ଶେଷରେ, ସୀମା କେବଳ ଭୂଗୋଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜନୀତିର ଆଇନା। ବାଂଲାଦେଶର ଏହି ସତର୍କତା ବୃଦ୍ଧି ସୂଚାଉଛି ଯେ ଭାରତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତିର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ଗଭୀର। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ଡ୍ରୋନ ଏବଂ କଠୋର ସୀମା ପରିଚାଳନା ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରବେଶ ରୋକିବାକୁ ଭାରତ ଚେଷ୍ଟା କରିବ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ‘ବିଶ୍ୱାସର ଅଭାବ’ କେବେ ଦୂର ହେବ? ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ସଂଯୁକ୍ତ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ ହୋଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମାରେ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ଜାରି ରହିବ।
