ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଝଡ଼ର ପୂର୍ବ ସୂଚନା ମିଳୁଛି। ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଆସନ୍ତା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬ ତାରିଖରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଥିବା ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ। ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଜୟ-ପରାଜୟର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସର ମିଳିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ‘ଜିତୁଥିବା ଖେଳାଳି’ ଡା. ଦତ୍ତେଶ୍ୱର ହୋତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କ ମଇଦାନକୁ ପ୍ରବେଶ ହେଲା। ବିଜେପିର ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ପ୍ରତି ଖୋଲା ସମର୍ଥନ ଏବେ ସମଗ୍ର ସମୀକରଣକୁ ଓଲଟପାଲଟ କରିଦେଇଛି। ଏହି ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ୪ଟି ଆସନର ଲଢ଼େଇ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବିଜେଡି ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରଣନୀତି ଏବଂ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟର ଏକଜୁଟତା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା।
ନିର୍ବାଚନ ହେବାକୁ ଥିବା ୪ଟି ଆସନରୁ ପ୍ରଥମ ତିନିଟି ଆସନ ଫଳାଫଳ ପ୍ରାୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିବାବେଳେ ଚତୁର୍ଥ ଆସନଟି ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସସପେନ୍ସ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ଏଠାରେ ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି-
- କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ ହେବ କି?
- ଯଦି ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣକୁ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବ?
ଇତିହାସର ପୁନରାବୃତ୍ତି: ୨୦୦୨ ବନାମ ୨୦୨୬
କୁହାଯାଏ, ରାଜନୀତିରେ ଇତିହାସ ନିଜେ ନିଜକୁ ଦୋହରାଇ ଥାଏ। ୨୦୦୨ ମସିହାର ସେହି ରୋମାଞ୍ଚକର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେପକାନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସଭା ଟିକେଟ୍ ଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀପ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଲଢ଼ି ବିଜେଡିର ଅଫିସିଆଲ୍ ହୁଇପ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ।
ଆଜି ପ୍ରାୟ ଅଢ଼େଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ପୁଣି ସେହି ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟ ନବୀନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିରୋଧରେ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶାସକ ବିଜେପିର ଶକ୍ତି ରହିଛି। ଏହା ନବୀନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ପ୍ରକାରର ‘ଚେକ୍ମେଟ୍’ ସ୍ଥିତି।
ସଂଖ୍ୟା ଗଣିତ ଏବଂ ବିଜେପିର ଚତୁରତା
ବିଧାନସଭାର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ରାଜ୍ୟସଭା ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ୩୦ଟି ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ ଭୋଟ୍ ଆବଶ୍ୟକ। ବିଜେପି ପାଖରେ ମୋଟ ୮୨ଟି ଭୋଟ୍ (୭୯ ବିଜେପି + ୩ ସ୍ୱାଧୀନ) ରହିଛି। ବିଜେପିର ଦୁଇ ପ୍ରାର୍ଥୀ ମନମୋହନ ସାମଲ ଓ ସୁଜିତ କୁମାରଙ୍କ ପାଇଁ ୬୦ଟି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର ହେବା ପରେ ଦଳ ପାଖରେ ଆହୁରି ୨୨ଟି ଅତିରିକ୍ତ ବଳକା ଭୋଟ୍ ରହୁଛି। ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଆଉ ମାତ୍ର ୮ଟି ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଟ୍ ଦରକାର। ଏହି ୮ଟି ଭୋଟ୍ ପାଇଁ ବିଜେପି ଏବେ ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ଶିବିରରେ ଥିବା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବିଧାୟକଙ୍କ ଉପରେ ନଜର ରଖିଛି। ଏହି ୮ଟି ଭୋଟ୍ କେଉଁଠାରୁ ଆସିବ? ଏଇଠି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂର ଚର୍ଚ୍ଚା।
୨୦୦୨ର ଇତିହାସ: ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ପୁରୁଣା ଚାଲ
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟ ଏକ ଅଭିଜ୍ଞ ଓ ଚତୁର ନେତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ବିଜେଡି ତାଙ୍କୁ ଟିକେଟ୍ ଦେବାକୁ ମନା କରିଥିଲା, ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ମଇଦାନକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନେକଙ୍କ ମତ ଥିଲା- ଦିଲ୍ଲୀପ ଜିତିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଆକଳନକୁ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ କରି ସେ ବିଜେଡି ଭିତରେ କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ କରାଇ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଛି। ଆଜି ପୁଣି ସେହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଉଛି। ସେହିଥିପାଇଁ ରାଜନୀତିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ପଚାରୁଛନ୍ତି- ଇତିହାସ ପୁଣି ଦୋହରିବ କି?
ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟ: ନବୀନଙ୍କ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍?
ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ମିଶି ଏକ କମନ୍ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଡା. ଦତ୍ତେଶ୍ୱର ହୋତାଙ୍କୁ ମଇଦାନକୁ ଓହ୍ଲାଇବା ପରେ କଂଗ୍ରେସ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ ଦେଇଥିଲା। ଏହାକୁ ଅନେକେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବୋଲି କହିଥିଲେ। କାରଣ ବିଧାନସଭାର ସଂଖ୍ୟାଗଣିତ ଅନୁଯାୟୀ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ମିଶିଲେ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୋଜନାକୁ ହଠାତ୍ ବିଜେପି ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟ: ସୁବିଧା ନା ଅସୁବିଧା?
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଡା. ଦତ୍ତେଶ୍ୱର ହୋତାଙ୍କୁ ‘କମନ ପ୍ରାର୍ଥୀ’ ଭାବେ ଓହ୍ଲାଇ କଂଗ୍ରେସର ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମର୍ଥନ କେତେଦୂର ଅତୁଟ ରହିବ, ତାହା ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ। ବିଜେଡି ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଯେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର ଏବଂ ମିଳିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଡାକ୍ତର ହୋତା ପ୍ରକୃତରେ ‘ପାଣ୍ଡିଆନ୍’ଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ଦର ପ୍ରାର୍ଥୀ। ଦଳର ପୁରୁଣା ନେତା ଏବଂ ବିଧାୟକମାନେ ନିଜକୁ କୋଣଠେସା ମନେ କରୁଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଏହି ନିର୍ବାଚନକୁ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କମାଇବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ: ଏକ ଖୋଲା ବିପଦ
ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ‘ଖୋଲା ବାଲଟ୍’ (Open Ballot) ସିଷ୍ଟମରେ ହେଉଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଧାୟକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦଳର ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କୁ ବାଲଟ୍ ପେପର୍ ଦେଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତଥାପି, କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇନପାରେ।
ଆଇନଗତ ଦିଗ:- ରାଜ୍ୟସଭା ଭୋଟ୍ରେ ‘ଦଳଦଳ ବିରୋଧୀ ଆଇନ’ (Anti-Defection Law) ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି ହ୍ୱିପ୍ ଜାରି କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଜଣେ ବିଧାୟକ ନିଜ ଦଳ ବିରୋଧରେ ଭୋଟ୍ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ସଦସ୍ୟତା ରଦ୍ଦ ହେବ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଦଳ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ।
ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ କରାଯିବାକୁ ନେଇ ବିଜେଡି ଭିତରେ ଅସନ୍ତୋଷ ରହିଛି। ପ୍ରଭାତ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ଭଳି ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ପରୋକ୍ଷରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିସାରିଛନ୍ତି। ଯଦି ବିଜେଡି ବିଧାୟକମାନେ ନିଜ ବିବେକ ଅନୁସାରେ ଭୋଟ୍ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଦଳର ଉଭୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ (ସନ୍ତୃପ୍ତ ଓ ଦତ୍ତେଶ୍ୱର) ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିପାରନ୍ତି।
ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କେତ:- କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ କରୁଥିବା ବିଧାୟକମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାଇଦେବେ ଯେ ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦଳ ବଦଳ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଯାହାକି ଏପରି କଳା ବାଦଲ ଏବେ ବିଜେଡିକୁ ଢାଙ୍କିବାକୁ ବସିଛି। ଅନେକ ବିଧାୟକ ଓ ନେତା ବେଳ ଥାଉ ଥାଉ ସୁରକ୍ଷିତ ରାଜୈତିକ ଦଳ ସନ୍ଧାନରେ ଅଛନ୍ତି। କାରଣ ନବୀନ ଏବେ ବୟସର ଅପରାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଥିବାରୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବିଜେଡି ଯେ ଜନତା ଦଳ ପରି ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ନ ଯିବ ତାହା କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ କ୍ରସ୍-ଭୋଟରଙ୍କ ତାଲିକା ଏବଂ ସମୀକରଣ
ରାଜନୈତିକ କରିଡରରେ କେତେକ ବିଧାୟକଙ୍କ ନାମକୁ ନେଇ ଜୋରଦାର ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ସେମାନେ ହେଲେ-
ନିଶ୍ଚିତ ସମର୍ଥକ: ଅରବିନ୍ଦ ମହାପାତ୍ରଙ୍କର ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କ ସହ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପ୍ରାୟ ନିଶ୍ଚିତ।
ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ: ବିଜେଡିର ଅଭିମନ୍ୟୁ ସେଠୀ, ବଦ୍ରୀ ନାରାୟଣ ପାତ୍ର, ବର୍ଷା ସିଂହ ବରିହା, ରୂପେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ସୁବାସିନୀ ଜେନା, ସୌଭିକ ବିଶ୍ୱାଳ, ଦେବୀ ରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ, ସଞ୍ଜିବ କୁମାର ମଲ୍ଲିକ, ବିଶ୍ୱରଞ୍ଜନ ମଲ୍ଲିକ ପ୍ରମୁଖ ୯ଜଣ ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣବ ପ୍ରକାଶ ଦାସ (ବବି ଦାସ)ଙ୍କ ନିକଟତର କୁହାଯାଉଛି, ସେମାନେ ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଢଳିପାରନ୍ତି। କାରଣ ପ୍ରଣବ ପ୍ରକାଶ ଦାସ ଓରଫ ବବି ଦାସ ବିଜେଡିରେ ଏବେ କୋଣଠେସା ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବବିଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଥିବା ବିଧାୟକମାନେ ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ପାନେ ଦେବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି।
କଂଗ୍ରେସର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ସୋଫିଆ ଫିରଦୌସ୍ ଏବଂ ଦାଶରଥି ଗମାଙ୍ଗଙ୍କ ଭଳି ନେତାଙ୍କର ନିଜ ଦଳୀୟ ରଣନୀତି ସହ ମତଭେଦ ଥିବା କୁହାଯାଉଛି। କେବଳ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ନୁହଁନ୍ତି ଅନେକ ଅନେକ କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ନୀତି ସହିତ ସହମତ ହୋଇପାରୁ ନାହାନ୍ତି। କାରଣ ଭକ୍ତ ଦାସ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନବୀନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।
ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିବା (Abstention): ତାରାପ୍ରସାଦ ବାହିନୀପତି ଏବଂ ରମେଶ ଜେନାଙ୍କ ଭଳି ବରିଷ୍ଠ କଂଗ୍ରେସ ବିଧାୟକ ଯଦି ଭୋଟ୍ ଦାନରୁ ବିରତ ରହନ୍ତି, ତେବେ ମିଳିତ ମେଣ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ୩୦କୁ ଖସି ଆସିବ, ଯାହା ଦିଲ୍ଲୀପଙ୍କ ବିଜୟ ପଥକୁ ଅତି ସହଜ କରିଦେବ।
ବିଜେପିର ଲକ୍ଷ୍ୟ: ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଚାଲ୍
ଆଗକୁ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନ ଥିବାରୁ ବିଜେପି ପାଇଁ ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଅତି ଜରୁରୀ। ଯଦି ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟ ଜିତିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ଯେ ନବୀନଙ୍କର ଦଳ ଉପରେ ଆଉ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ। ଏହା ବିଜେଡି କର୍ମୀଙ୍କ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଏକ ଅମୋଘ ଅସ୍ତ୍ର ସାଜିବ।
ରାଜନୀତିର ନୂଆ ସମୀକରଣ
ଯଦି ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟ ଜିତନ୍ତି, ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ସମୀକରଣ ଦେଖାଯିବ।
ଏହା ଦେଖାଇପାରେ-
- ବିଜେଡିର ଏକତା କମିଛି
- କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରଭାବ ଦୁର୍ବଳ
- ବିଜେପି ରାଜନୀତିକ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ
ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬ର ନିର୍ବାଚନ କେବଳ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପ୍ରତିନିଧି ପଠାଇବାର ନିର୍ବାଚନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତର ଏକ ଟ୍ରେଲର୍। ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କ ଏବେ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ‘ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର’ ସଦୃଶ ହୋଇଛି। ଯଦି କ୍ରସ୍-ଭୋଟିଂ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ବିଭାଜନର ସଙ୍କେତ ହେବ। କିଏ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ମାରୁଛି ଏବଂ କିଏ ଚେକ୍ମେଟ୍ ହେଉଛି, ତାହା କେବଳ ସମୟ ହିଁ କହିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/open-game-of-tender-fixing/
