ନେପାଳରେ ମାତ୍ର ଦୁଇଦିନର କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଲୁଚି ବୁଲୁଛନ୍ତି । ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ରାସ୍ତାରେ ମାଡ଼ ଖାଉଛନ୍ତି । ପୋଲିସା ସଡ଼କରୁ ଗାଏବ । ଏସବୁ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦିନ । ଜୋରସୋରରେ ପ୍ରଚାର ଚାଲିଛି ଯେ, ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ଏମିତି ଅସମ୍ଭବ କାମ କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହାନ୍ତି । ଭାରତର ଜଣେ ପରିଚିତ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଲେଷକଙ୍କ ଅନୁସାରେ,ଭାରତର ଜେନ୍ ଜେଡ୍ ପାଖରେ ମୋବାଇଲରୁ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇବାକୁ ଟାଇମ ନାହିଁ । ଉଣା ଅଧିକ ନେପାଳୀ ଜେନ୍ ଜେଡଙ୍କ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ସେଇଆ । ଏମିତିରେ ଏତବଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ଜେନ୍ ଜେଡ୍ କରିଦେଲା ତାକୁ ସେ ହଜମ କରି ପାରୁନାହାନ୍ତି । କ୍ୟାପ୍ଟେନ ଗୌରବ କପୁରଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ଚିତ୍ର ଆସୁଛି ସେଥିରେ ମୁଖା ପିନ୍ଧି ହାତରେ ସେଲଫ୍ ଲୋଡେଡ୍ ରାଇଫଲ ଧରି ଲୋକ ବିକ୍ଷୋଭରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଢଙ୍ଗରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଲା ତା’ ପଛରେ ଫାଇନାନସିଅର କିଏ ଥିଲା ବୋଲି ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି । ବିନା ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟରେ ପୋଷ୍ଟରଠାରୁ ବାକି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇ ପାରିନଥାନ୍ତା । ଯେଉଁ ହାମି ନେପାଳ ସଂଗଠନକୁ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରୋଧା ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି,ତାକୁ କିଛି ଆମେରିକୀୟ ସଂଗଠନ ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି । ଏକଥା ଜଣେ ବାଂଲାଦେଶୀ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବି କହିଛନ୍ତି । ସେ ଏକ ଭିଡିଓ ଜାରି କରି ନେପାଳୀ ଯୁବକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆମ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହୋଇଥିଲା । ଥରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର ଯେ, ଏଥିପାଇଁ ପଇସା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା । ଏସବୁ ଆଶଙ୍କା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଡ଼କୁ ଇଂଗିତ କରୁଛି । ତାହା ହେଲା ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟର ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟତା ।
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ କଣ?
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଅବଧାରଣା ଯାହା ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ନେଟୱର୍କକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ନିର୍ବାଚିତ ନହୋଇଥିବା ଅଧିକାରୀମାନେ, ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥାମାନେ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାମାନେ (ଯଥା ଆର୍ଥିକ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ) ଅବୈଧ ଭାବେ ସରକାରୀ ନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରଧାନତଃ ଯୁଆଇଏସ୍ ଫେଡରାଲ୍ ସରକାରରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ସରକାରର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଏ ବୋଲି ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଗୁପ୍ତଚର ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କୁ ଅସମ୍ବିଧାନିକ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଅବଧାରଣା ପ୍ରଥମେ ତୁର୍କୀରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ପ୍ରକୃତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅଛି କି?
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏକ ବିବାଦୀୟ ବିଷୟ, ଯେଉଁଠାରେ କେତେକ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବେ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ କିଛି ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୋଲିଟିକୋ ମ୍ୟାଗାଜିନ୍ର ଏକ ଲେଖାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ବାସ୍ତବ, ବିଶେଷକରି ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସରକାରୀ ଗୋପନୀୟତା ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ। ଆଲଟାଣ୍ଟିକ୍ ମ୍ୟାଗାଜିନ୍ର ଏକ ଲେଖାରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତ ସରକାର ଭାବେ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରୁ, ଏହାକୁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କନସିପେରେସି ଥିଓରୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ନେପାଳରେ ରାଜନୈତିକ ଅଶାନ୍ତିରେ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର କୌଣସି ଭୂମିକା ଅଛି କି?
ନେପାଳର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରାଜନୈତିକ ଅଶାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ବ୍ୟାନ୍ ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ହିଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାରର ପତନର କାରଣ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଆମେରିକୀୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟର ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଅନେକ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। କିଛି ବିଶ୍ଲେଷକମାନେ, ଯଥା ରିଟାୟାର୍ଡ୍ ମେଜର୍ ଜେନରାଲ୍ ରାଜନ୍ କୋଚର୍, ଏହାକୁ ଆମେରିକୀୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟର ଏକ ଯୋଜନା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଯାହା ଭାରତକୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ବିଜେପି ନେତା ସାଭିଓ ରୋଡ୍ରିଗୁଏଜ୍ ଏବଂ ଅର୍ଣ୍ଣବ ଗୋସୱାମୀଙ୍କ ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନେପାଳରେ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟର ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ସୂଚାଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହା ଆମେରିକା-ଚୀନ୍ ଛଦ୍ମ ଯୁଦ୍ଧର ଅଂଶ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଜେନ୍ ଜେ ପ୍ରତିବାଦ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଯାହା ରାଜନୈତିକ ଅପରାଧମୁକ୍ତି ବିରୋଧରେ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ।
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଓ ଏହାର କାଣ୍ଡର ଉଦାହରଣ
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଆଗରୁ ସଫଳତାର ସହ ଅନେକ ଦେଶରେ କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି । ବିଶେଷକରି ଆମେରିକାକୁ ସୁହାଉଥିବା ସରକାର । ଆମେରିକା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନର ଐତିହାସିକ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ସିଆଇଏ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଛଦ୍ମ ବିପ୍ଲବରେ କିଛି ଦେଶରେ କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଯେମିତି ୧୯୫୩ ମଧ୍ୟରେ ଇରାନରେ ସିଆ୍ (ସିଆଇଏ) ଦ୍ୱାରା ଅପରେସନ୍ ଆଜାକ୍ସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହାମ୍ମଦ୍ ମୋସାଦ୍ଦେଘଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ। ୧୯୫୪ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ୱାଟେମାଲାରେ ସିଆଇଏ ପ୍ରାୟୋଜିତ ବିଦ୍ରୋହରେ ସେଠାକାର ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ସେହିଭଳି ୧୯୭୩ ରେ ଚିଲିରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସାଲ୍ଭାଦୋର୍ ଆଲେଣ୍ଡେଙ୍କ ସରକାରକୁ ସେନା କ୍ଷମତାରୁ ହଟାଇ ଦେଇଥିଲା। ତୁର୍କୀରେ ମଧ୍ୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର ଗୋପନୀୟ ନେଟୱର୍କ୍ ୧୯୮୦ ଏବଂ ୧୯୯୭ରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର ରିଜିମ୍ ଚେଞ୍ଜ୍ ଅପରେସନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ।
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଦ୍ୱାରା NGO କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି?
ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଦ୍ୱାରା ଏନଜିଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଆମେରିକାର ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଯଥା ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଏଣ୍ଡୋମେଣ୍ଟ୍ ଫର୍ ଡେମୋକ୍ରାସି) ଏବଂ ୟୁଏସ୍ଏଆଇଡି ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦେଶୀ ଏନଜିଓ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହାୟତା ଦେଇ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ମାନବାଧିକାର ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶର ନାମରେ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୁଏ। ଭାରତରେ ୨୦୧୬ ଠାରୁ ବିଦେଶୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ଏନଜିଓଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କଡ଼ା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଗୁ ହୋଇଛି, ଯାହା ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା। ଏହି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଏନଜିଓଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାର ଲଗାମ କସିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ।
ମୋଦୀ ସରକାରକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ହୋଇଛି କି?
ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି) ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ସରକାର ଯୁଆଇଏସ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟ୍ ଏବଂ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍କୁ ଭାରତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଛି, ବିଶେଷକରି ଗୌତମ୍ ଆଦାନୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆମେରିକାରେ ମାମଲା ଦାୟର ହେବାକୁ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନିଆଯାଏ । ଜର୍ଜ୍ ସୋରୋସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋଦୀ-ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ‘ଶତ୍ରୁ ନମ୍ବର୍ ୧’ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଇଛନ୍ତି। ଏନଡିଟିଭିର ଏକ ଲେଖାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏନଜିଓ ଏବଂ ମିଡିଆ ନେଟଓ୍ୱାର୍କ ଗୁଡ଼ିକକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ରିଜିମ୍ ଚେଞ୍ଜ୍ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ଲେଷକମାନେ ଏହାକୁ ବିଜେପିର କନସିପରେସି ଥିଓରୀ କହି ଏଡ଼ାଇ ଯାଆନ୍ତି । ସେମାନେ ଏହାକୁ ହାସ୍ୟସ୍ପଦ ଅଭିଯୋଗ ବୋଲି କୁହନ୍ତି ।
ALSO READ https://purvapaksa.com/know-who-is-sushila-karki/
Know Who Is Sushila Karki? ।। ଜାଣନ୍ତୁ ସୁଶୀଳା କାର୍କି କିଏ?, ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଏବେ ନେପାଳ ଦାୟିତ୍ଵ
