ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହ କିମ୍ବା ମାସଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ୨୪ ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଥିବା ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (ବିଜେଡି) ଏବେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅସନ୍ତୋଷର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବ ବୋଲି ଆଭାସ ମିଳିବାରେ ଲାଗିଛି। ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ତରଙ୍ଗ ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଏକ “ମହାବିଦ୍ରୋହ” ରୂପ ନେବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଦଳ ଭିତରୁ ଓ ବାହାରୁ ଶକ୍ତ ସୂଚନା ମିଳୁଛି।
ଏହି ବିଦ୍ରୋହ କେବଳ ଜଣେ କିମ୍ବା ଦୁଇଜଣ ନେତାଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷ ନୁହେଁ; ଏହା ଦଳର ନବୀନ ନେତୃତ୍ୱ, ନୀତି–ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଭବିଷ୍ୟତର ନୀତି ଓ ରାଜ୍ୟସଭା ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନକୁ ନେଇ ଗଢ଼ି ଉଠୁଥିବା ସମଗ୍ର ଅସ୍ଥିରତାର ସଂକେତ। ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଗଭୀର ହେବ, ଏହା ପ୍ରାୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ରାଜ୍ୟସଭା ଆସନକୁ ନେଇ ରହସ୍ୟ, ଓପରେ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଶୀଘ୍ର ବିଜେଡିରୁ ୪ଟି ରାଜ୍ୟସଭା ଆସନ ଖାଲି ହେବ। ଦଳ ପୁଣି ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ପଠାଇବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। କେବଳ ଜଣକୁ ପଠାଇପାରିବ। କାହାକୁ ପଠାଇବ-ସେହି ନାମ ନେଇ ଦଳ ଭିତରେ ବିବାଦ ଘନେିବପାରେ ଲାଗିଛି।
କିନ୍ତୁ ଏହି ବିବାଦର ନୂଆ ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଗୋଟେ ବିଶେଷ ଗୁଞ୍ଜନ-
ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବିଜେଡି ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କି?
ଏହି ସୂଚନା ବାହାରିବା ସହିତ ଦଳ ଭିତରେ ଅସନ୍ତୋଷର ତରଙ୍ଗ ବଢ଼ିଛି। ବହୁ ନେତାଙ୍କ ମତ- ଜଣେ ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟ୍ ରାଜନୀତିରେ ଆସିବା ପରଠାରୁ ଦଳର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଦଳର ପୁରୁଣା ମୁଖ୍ୟ ନେତାମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରମରେ ବିଜେଡି ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କୁ ‘ସାଇଡଲାଇନ୍’ କରାଯାଉଛି ବୋଲି ମନେ କରୁଛନ୍ତି।
ସୋସିଆଲ-ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାମରେ ନୂଆ ଧାରା?
ଦଳ ଭିତରର ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଖୋଲା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଆଗୁଆ ହୋଇଛନ୍ତି ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ନେତା—ଯିଏ ନିଜକୁ ବିଜେଡିର ‘ସୋସିଆଲ ଜଷ୍ଟିସ୍–ସଂରକ୍ଷକ’ ଭାବେ ପରିଚୟ ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ,
ଦଳ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ।
ଦଳୀୟ ନୀତିନିର୍ମାଣ ବ୍ୟକ୍ତି–କେନ୍ଦ୍ରିକ ହେବାରେ ଲାଗିଛି।
ପୁରୁଣା ନେତାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରାଯାଉଛି, ଯାହାର ପରିଣାମ ନୂଆପଡ଼ା ଉପନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଛି।
ନିର୍ବାଚନ ହାର ପରେ ପୁନଃ ବିଚାର କରାଯାଉନାହିଁ।
ଏହାକୁ ନେଇ ଦଳ ଭିତରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ତିଆରି ହେଉଛି- ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ବିଦ୍ରୋହର ସୂତ୍ରପାତ ହେବ।
ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭ: କିଏ କାହାପାଇଁ ଚାଲିଛି?
ଦଳ ଭିତରୁ ମିଳୁଥିବା ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ରାଜ୍ୟସଭା ଟିକେଟ୍ ନେଇ ପୂର୍ବତନ ବିଧାୟକ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳିକ ନେତାମାନେ ଏବେ ନିଜନିଜ ଭିତରେ ସମ୍ପର୍କ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଛି “ମୁଖ୍ୟାଳୟ ବିରୋଧୀ ଫୋରମ୍” ତିଆରି କରିବାକୁ।
ଜଣେ ପୂର୍ତବତନ ସାଂସଦ ଓ ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇପାରନ୍ତି।
ଏହି ବିଦ୍ରୋହକୁ ବିପକ୍ଷ ଶକ୍ତିମାନେ ଦୂରରୁ ନଜର ରଖିଛନ୍ତି; କେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଅକସ୍ମାତ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, କେଉଁମାନେ ଏଥିରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ବିଦ୍ରୋହ ସଫଳ ହେଲେ ବିଜେଡି ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି-
ଗୋଟିଏ ଦଳ ପାଣ୍ଡିଆନ–ନବୀନ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରେ, ଓ ଅନ୍ୟଟି ପୁରୁଣା ବିଜେଡି ନେତାଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିଜେଡି: କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି ଦଳ?
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ଜୋରଦାର ରାଜନୈତିକ ବ୍ରାଣ୍ଡ।
କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିସ୍ଥିତିରେ-
ଦଳ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଗଠନ ଶିଥିଳ।
କ୍ୟାଡର୍ର ମନୋବଳ ହ୍ରାସ।
ଦଳର ନେତାମାନେ ଏବେ ଆଦର୍ଶ ଓ ପରମ୍ପରାଠାରୁ ଦୂରତା।
ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ତୀବ୍ର ଅସନ୍ତୋଷ
ନୂଆ ସ୍ଲୋଗାନ ଉଠୁଛି—
ବିଜେଡି ବାସ୍ତବରେ କାହାର? ନବୀନଙ୍କର, କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କର?
ଏହି ଲଢ଼େଇ ମନୋବିଜ୍ଞାନର ଏକ ମାରାତ୍ମକ ପରିଚ୍ଛେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। କ୍ୟାଡର୍ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି- କେହି ନବୀନଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ପ୍ରେମରୁ ଦଳରେ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ମ୍ୟାନେଜିରିଆଲ ଶୈଳୀକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ ଉଭୟ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ନେଇ ନୂଆ ଦଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଭାବୁଛନ୍ତି।
ବିଜେଡି ପାଇଁ ଏହା କାହିଁକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ?
ଦଳ ଭାଗ ହେବା ସରଳ ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଅନେକ ରାଜନୀତିକ ଦଳ ଏଭଳି ସଙ୍କଟ ଦେଖିଛି- କିନ୍ତୁ ବିଜେଡିର ସମସ୍ୟା ଅଲଗା।
୧. ବିଜେଡିର ପରିଚୟ ନବୀନ–କେନ୍ଦ୍ରିକ। ନବୀନ ବିନା ବିଜେଡିର ଆଲଗା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ବିକଶିତ ହୋଇନି। ଦଳ ଭାଗ ଭାଗ ହେଲେ, ଅରାଜକତା ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
୨. ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ଭିନ୍ନ ମତ ଆସିବାରେ ଲାଗିଛି। କେହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ ଭଳି ମାନନ୍ତି, କେହି ତାଙ୍କୁ ‘ଅତ୍ୟଧିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପକାରୀ’ ଭାବେ ମାନି ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି।
୩. ପୁରୁଣା ନେତାଙ୍କ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି। ଗୋଟିଏ ଦଳ ଯେତେବେଳେ “ପୁରୁଣା ଯୁଦ୍ଧାମାନେ” ଅଦରକାରୀ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠାରେ ବିଦ୍ରୋହ ଅପେକ୍ଷିତ।
ମହାବିଦ୍ରୋହର ପଦଧ୍ୱନି: କେଉଁ ତିନି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆସିପାରେ?
ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ମହାବିଦ୍ରୋହ ଆସନ୍ତା ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ତିନିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆସିପାରେ-
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧ – ରାଜ୍ୟସଭା ଘୋଷଣା ପରେ ଖୋଲା ବିରୋଧ। ନାମ ଘୋଷଣା ସହିତ ଜଣେ–ଦୁଇଜଣ ବରିଷ୍ଠ ନେତା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ମିଡିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨ – ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ। ବିଜେଡି ଭିତରୁ ଏକ “ଓଡ଼ିଶା ସଂରକ୍ଷଣ ମଞ୍ଚ”, “ସୋସିଆଲ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫୋରମ୍” ପରି ଗଠନ ଦେଖାଯାଇପାରେ।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୩ – ଦଳ ଭାଗ କିମ୍ବା ନୂଆ ଦଳ ଘୋଷଣା ହୋଇପାରେ। ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଛି।
ଯଦି ୨୦-୨୫ ନେତା ଏକ ସ୍ୱରେ କଥା କୁହନ୍ତି, ତେବେ ପରିଣାମ ଗମ୍ଭୀର ହେବ।
ବିଜେଡିର ଭବିଷ୍ୟତ: ତିନିଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିତ୍ର
୧. ଠିକଣା ସମୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ ହୋଇପାରିବ। ନବୀନ ସ୍ୱୟଂ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଦଳର ସଂଗଠନକୁ ପୁନଃସଂଗଠନ କରିପାରନ୍ତି।
୨. ଦଳ ଭିତରେ ଦୁଇ ଶିବିର—ବସ୍ତୁତଃ ‘ଦୁଇ ବିଜେଡି’ ଗୋଷ୍ଠୀ।ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଦଶକ ପରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ।
୩. ନୂଆ ଦଳର ଉଦ୍ଭବ, ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଣା ବିଜେଡିର ମୁଖ୍ୟ ନେତାମାନେ ଦଳୀୟ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଧ୍ରୁବୀକୃତ କରିବେ।
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଭାବ
ବିଜେଡି ଭାଗ ହେବା କିମ୍ବା ବିଜେଡି ଭିତରେ ବିଶାଳ ବିଦ୍ରୋହ ହେବାର ପ୍ରଭାବ ତୁରନ୍ତ- ବିଜେପି ପାଇଁ ଖାଲି ମଞ୍ଚ, କଂଗ୍ରେସର ପୁନର୍ଜୀବନ ସୁଯୋଗ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ, ରାଜନୀତିକ ମେଣ୍ଟ ରାଜନୀତିର ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ।
ବିଜେଡିର ଦୁର୍ଲଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ
୨୪ ବର୍ଷ ଧରି ବିଜେଡି ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ବାଧିକ ସ୍ଥିର ଦଳ।
କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪-୨୫ ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ହେଲା-
ଦଳର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟର ପରୀକ୍ଷାବେଳ।
ବିଜେଡି ବିଦ୍ରୋହକୁ ଅଟକାଇପାରିବ କି?
ନାଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଦଳକୁ ନୂଆ ଦିଗରେ ନେଇଯିବ?
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି ଆସନ୍ତା କିଛି ମାସରେ ଗୋଟେ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିବ-
ଯେଉଁଠାରେ ‘ବିଜେଡିର ମହାବିଦ୍ରୋହ’ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ହେବ।
