ଓଡ଼ିଶା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଧନୀ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଲୁହା, କୋଇଲା, ବକ୍ସାଇଟ୍, କ୍ରୋମାଇଟ୍—ଭାରତର ଶିଳ୍ପ ଚକ୍ରକୁ ଚାଲାଇବାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭୂମିକା ଅସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ‘ଉନ୍ନତି’ର ପଛରେ ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛି—ତାହା ଏବେ ରାଜ୍ୟସଭାର ମଞ୍ଚରୁ ସରକାରୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ।
ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଲିଖିତ ଉତ୍ତର ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ର ପରିବେଶ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମନ୍ତ୍ରୀ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧନ ସିଂହ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ୭ଟି ସହର—ଅନୁଗୁଳ, ବାଲେଶ୍ୱର, ଭୁବନେଶ୍ୱର, କଟକ, ରାଉରକେଲା, ତାଳଚେର ଓ କଳିଙ୍ଗ ନଗର—‘ନନ୍-ଆଟେନମେଣ୍ଟ ସିଟି’ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ। ଅର୍ଥାତ୍, ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ଜାତୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ୱୀକୃତି କେବଳ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହା ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ଗଭୀର ସତର୍କବାର୍ତ୍ତା।
ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା: ସଂଖ୍ୟା ଯେଉଁଠି କଥା କହେ
କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉତ୍ତର ଅନୁସାରେ ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଅନୁଗୁଳ ସହରରେ ୨୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ‘ଅତି ଖରାପ’ ଶ୍ରେଣୀରେ ରହିଥିଲା। ବାଲେଶ୍ୱରରେ ୧୯ ଦିନ ଏବଂ ତାଳଚେରରେ ୧୩ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିତି ଉଦବେଗଜନକ ଥିଲା। ବାଲେଶ୍ୱରରେ ତ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ‘ସିଭିୟର’ ଶ୍ରେଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁଥିଲା।
ଏହା କୌଣସି ଋତୁଜନିତ ଅସ୍ଥାୟୀ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଗଠନାତ୍ମକ ସଙ୍କଟ—ଯାହାର ମୂଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଖଣି ଖନନ, ଶିଳ୍ପ ଧୂଳି, କୋଇଲା ଭିତ୍ତିକ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୁର୍ବଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।
୮୧ଟି ମନିଟରିଂ କେନ୍ଦ୍ର—ତଥାପି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି—ରାଜ୍ୟରେ ୮୧ଟି ବାୟୁ ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କେନ୍ଦ୍ର ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସରକାର ସଫଳ ହୋଇପାରିନାହିଁ। ଏହା ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ—ମନିଟରିଂ କେବଳ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ, ନା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ?
ଯଦି ପ୍ରଦୂଷଣ ମାପାଯାଉଛି, ତେବେ ତାହା କମାଇବା ପାଇଁ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ? ଧୂଳି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ରିନ୍ ବଫର୍, ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁ କେଉଁଠି?
ଦେଢ଼ବର୍ଷରେ ୧୦୯ ଖଣି ପ୍ରକଳ୍ପ: ଉନ୍ନତିର ଦୌଡ଼
୨୦୨୪ ଏପ୍ରିଲ ୧ରୁ ୨୦୨୫ ଡିସେମ୍ବର ୩୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ମାତ୍ର ଦେଢ଼ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ—ରାଜ୍ୟର ୪ଟି ଆଦିବାସୀବହୁଳ ଜିଲ୍ଲା (କୋରାପୁଟ, ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ରାୟଗଡ଼ା ଓ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼)ରେ ୧୦୯ଟି ଖଣି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ୬ଟି ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପରିବେଶ ମଞ୍ଜୁରୀ ମିଳିଛି। ଏହି ମଞ୍ଜୁରୀ କେନ୍ଦ୍ର ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଓ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବ ଆକଳନ ପ୍ରାଧିକରଣ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି।
ଏହି ତ୍ୱରିତ ମଞ୍ଜୁରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ—ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବ ଆକଳନ କେତେ ଗଭୀର ଭାବେ ହେଉଛି?
ଜଙ୍ଗଲ ଜମିର ମୂଲ୍ୟ: ୬୯୬.୭୨ ହେକ୍ଟର କାହା ପାଇଁ?
ଏହି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ୩୩ଟି ଖଣି ଓ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଷ୍ଟେଜ୍–୨ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଛି। ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ୬୯୬.୭୨ ହେକ୍ଟର ମୂଲ୍ୟବାନ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଶିଳ୍ପ ଓ ଖଣି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ। ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ରେ ସର୍ବାଧିକ ୪୮୩.୨୬ ହେକ୍ଟର, କୋରାପୁଟରେ ୧୧୫.୬୫ ହେକ୍ଟର—ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଭୂମିର ମାପ ନୁହେଁ; ଏହା ହଜାର ହଜାର ଆଦିବାସୀ ପରିବାରର ଜୀବନରେଖା।
କ୍ଷତିପୂରଣମୂଳକ ବନୀକରଣ: ଗଣନା ଓ ଗୁଣ
ସରକାର କହୁଛନ୍ତି—କ୍ଷତିପୂରଣ ସ୍ୱରୂପ ୫୮୯.୨୫ ହେକ୍ଟର ଅଣଜଙ୍ଗଲ ଜମିରେ ବନୀକରଣ କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏକ ନୂଆ ରୋପଣ କ୍ଷେତ୍ର ସମାନ କି? ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ ଗଛ ନୁହେଁ। ଏହା ଜୀବବିବିଧତା, ଜଳଚକ୍ର, ଜୀବିକା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆତ୍ମପରିଚୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପରିବେଶ। ଏହାକୁ ଗଣନାରେ ମାପିହେବ ନାହିଁ।
ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ‘ଉନ୍ନତି’ର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ
ରାୟଗଡ଼ା, କୋରାପୁଟ, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜ—ଏହି ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ହୃଦୟ। ଜଙ୍ଗଲ ଏଠାରେ କେବଳ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ; ଏହା ଜୀବନ। ଖଣି ଆସିଲେ କିଛି ଚାକିରି ମିଳେ, ରାଜସ୍ୱ ଆସେ—କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଭାବେ ଯାହା ହାରାଯାଏ, ତାହା କିଏ ଗଣନା କରୁଛି?
‘ନନ୍-ଆଟେନମେଣ୍ଟ ସିଟି’: ସହରୀୟ ସଙ୍କଟ
ଅନୁଗୁଳ ଓ ତାଳଚେର ଭଳି ଶିଳ୍ପ–ଖଣି କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରତୀକ। କିନ୍ତୁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ ଭଳି ସହର ମଧ୍ୟ ଏହି ତାଲିକାରେ ଥିବା ଘଟଣା ଦେଖାଉଛି—ସଙ୍କଟ କେବଳ ଶିଳ୍ପ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।
ଏହା ସହରୀୟ ପ୍ରଯୋଜନା, ଯାତାୟାତ, ନିର୍ମାଣ ଧୂଳି ଓ ନିୟମ ରୁପାୟଣର ବିଫଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଜାଗର କରୁଛି।
ଉନ୍ନତି କାହା ପାଇଁ, ମୂଲ୍ୟ କାହାର?
/sambad-english/media/post_attachments/wp-content/uploads/2019/11/air-pollution.jpg)
ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଦେଶକୁ ଉନ୍ନତ କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉନ୍ନତିର ମୂଲ୍ୟ—ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁ, କଟା ଜଙ୍ଗଲ, ବିସ୍ଥାପିତ ଆଦିବାସୀ—ଓଡ଼ିଶା ଦେଉଛି।
ଏହା କି ସମନ୍ୱୟ ଉନ୍ନତି?
ଆଗକୁ ପଥ: ସମନ୍ୱୟ କି ସଂଘର୍ଷ?
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ—ଉନ୍ନତି ଦରକାର, କିନ୍ତୁ କେମିତି ଉନ୍ନତି?
• କଠୋର ପରିବେଶ ନିୟମ ରୁପାୟଣ
• ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅଡିଟ୍
• ଆଦିବାସୀ ସମ୍ମତିର ସଠିକ୍ ପାଳନ
• ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ପରିବେଶ ଯୋଜନା
ଏହା ଛଡ଼ା ‘ଉନ୍ନତି’ ଶବ୍ଦଟି ଖାଲି ନାରା ହୋଇ ରହିଯିବ।
ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ୱାସ ବଞ୍ଚିବ କି?
ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ଏକ ଆଇନା। ସେହି ଆଇନାରେ ଓଡ଼ିଶା ନିଜକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ଦେଖୁଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ଆଇନା ଦେଖି ଆମେ ଦିଗ ବଦଳାଇବୁ କି, ନା ଚାଲିଚାଲି ଶ୍ୱାସ ହରାଇବୁ?
ଏହା କେବଳ ସରକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରଶ୍ନ।
also read https://purvapaksa.com/v-shreenivasan-death/
https://purvapaksa.com/v-shreenivasan-death/
