ନେପାଳ ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଭୂକମ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଯାହାର କମ୍ପନ କେବଳ କାଠମାଣ୍ଡୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ନେଇ ୱାଶିଂଟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭୂତ ହେଉଛି। ଆଜି ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା କିପରି ନେପାଳରେ ଭାରତକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଆମେରିକା ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ନେପାଳର ନୂଆ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ ଶାହ ଓ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଭୂମିକା କ’ଣ ରହିଛି।
ନେପାଳରେ ଭାରତକୁ ମାତ୍ ଦେଲା ଆମେରିକା!
ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ନେପାଳ ଏବେ ଦୁଇ ମହାନ ଶକ୍ତି – ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକାର କୂଟନୈତିକ ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିଛି। ଆପଣମାନେ ଜାଣିଥିବେ ଯେ ନେପାଳରେ ନିକଟରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି। ର୍ୟାପରରୁ ନେତା ପାଲଟିଥିବା ବାଲେନ ଶାହ ଏବେ ନେପାଳର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଯେଉଁ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ତାହା ଭାରତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି।”
“ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ନେପାଳରେ ନୂଆ ସରକାର ଗଠନ ହେବା ମାତ୍ରେ ଆମେରିକା ଏଭଳି ଏକ ଚାଲ୍ ଚାଲିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ନେପାଳରେ କୌଣସି ନୂଆ ସରକାର ଆସିଲେ ଭାରତ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ରହୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଥର ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ବାଲେନ ଶାହଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ବାଜି ମାରି ନେଇଛି।”
ବାଲେନ ଶାହଙ୍କ ରଣନୀତି ଓ ଭାରତର ଚିନ୍ତା
“ବାଲେନ ଶାହ ଜଣେ ‘ନେପାଳ ଫାଷ୍ଟ’ (Nepal First) ନୀତିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ନେତା। ସେ ପୂର୍ବରୁ କାଠମାଣ୍ଡୁର ମେୟର ଥିବାବେଳେ ଭାରତୀୟ ସିନେମା ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବା ଏବଂ ନେପାଳର ମାନଚିତ୍ରରେ ଭାରତୀୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖାଇବା ଭଳି ବିବାଦୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ। ଏବେ ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ ଆମେରିକା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ସବୁଠୁ ଆଗେ ନେପାଳ ଗସ୍ତ କରି ବାଲେନ ଶାହଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଝଟକା ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।”
ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନଜର ନେପାଳ ଉପରେ କାହିଁକି?
“ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ ଯେ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଆମେରିକା କାହିଁକି ନେପାଳ ପାଇଁ ଏତେ ବ୍ୟାକୁଳ? ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଚୀନ୍। ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି ନେପାଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୀନ୍ ଉପରେ ନଜର ରଖିବାକୁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଆମେରିକା ବାଲେନ ଶାହଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଏବଂ ବିକାଶର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ନିଜ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।”
ମୋଦୀଙ୍କ ଆଗରେ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ
“ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ବାଲେନ ଶାହଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭାରତ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ବାଲେନ ଶାହ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଆସିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ବାଲେନ ଶାହ ଭାରତ ସହ ନିଜର ସୀମା ବିବାଦ ସମାଧାନ କରିବେ ନା ଆମେରିକାର ସହାୟତାରେ ଭାରତ ବିରୋଧରେ ନିଜର ଆଭିମୁଖ୍ୟ କଠୋର କରିବେ? ଭାରତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ଯଦି ନେପାଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମେରିକା ବା ଚୀନ୍ ପଟକୁ ଢଳିଯାଏ, ତେବେ ୧୮୦୦ କିଲୋମିଟରର ମୁକ୍ତ ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।”
ବାଲେନ ଶାହ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ ସେ ଜାଣନ୍ତି କିପରି ସୁଯୋଗର ଫାଇଦା ଉଠାଇବାକୁ ହୁଏ। ସେ ଏବେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ‘ବାରଗେନିଂ’ (Bargaining) ଚାଲ୍ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଭାରତକୁ ଏବେ ବହୁତ ସତର୍କତାର ସହ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ହେବ। କେବଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ, ବରଂ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ନେପାଳୀଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ବୁଝି ଭାରତକୁ ନିଜର ନୀତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।”
