ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପବିତ୍ର ଭାଦ୍ରବ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଅବସରରେ ଆଜି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅଲୌକିକ ତଥା ଦିବ୍ୟ ‘କାଳୀୟଦଳନ ବେଶ’ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଲୀଳା ସହ ଜଡ଼ିତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାରମ୍ପରିକ ବେଶରେ ଜଗତର ନାଥ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ନିଜେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବିଷଧର କାଳୀୟ ନାଗକୁ ଦମନ କରିବାର ଦୃଶ୍ୟ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଅନନ୍ୟ ବେଶ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ରାଜ୍ୟ ତଥା ରାଜ୍ୟ ବାହାରୁ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରବଳ ସମାଗମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।
କାଳୀୟଦଳନ ବେଶର ପୌରାଣିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଭାଗବତ କଥାବସ୍ତୁ ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଯମୁନା ନଦୀ ହ୍ରଦରେ ବିଷାକ୍ତ କାଳୀୟ ନାଗ ବସବାସ କରୁଥିଲା। ତାର ଭୟଙ୍କର ବିଷବାଷ୍ପରେ ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଗୋପାଳ ବାଳକ, ଗାଈଗୋରୁ ତଥା ବୃକ୍ଷଲତା ପ୍ରାଣ ହରାଉଥିଲେ।
- ଗୋକୁଳବାସୀଙ୍କୁ ଏହି ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବାଳକୃଷ୍ଣ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ କାଳୀୟ ହ୍ରଦକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଥିଲେ।
- ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେହି ବିଷଧର କାଳୀୟ ନାଗ ସହ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାର ବିଷାକ୍ତ ଫଣା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦିବ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାର ଗର୍ବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ।
- ପରେ ନାଗପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କାଳୀୟ ନାଗକୁ ଅଭୟ ପ୍ରଦାନ କରି ରମଣକ ଦ୍ୱୀପକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଯେ ସ୍ୱୟଂ ପୂର୍ଣ୍ଣବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ତାହାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏହି ବେଶ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଏ।
କିପରି ହୁଏ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ‘କାଳୀୟଦଳନ ବେଶ’?
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ନୀତିକାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ସରିବା ପରେ ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଶ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ:
1. ପାଟବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର : ବେଶରେ କେବଳ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ହିଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଙ୍ଗୀରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ବଡ଼ଠାକୁର ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ସାଧାରଣ ବସ୍ତ୍ରାଳଙ୍କାରରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପାଟବସ୍ତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଫୁଲ ହାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ।
2. କାଳୀୟ ସର୍ପର ନିର୍ମାଣ : ଶୋଳ, ଜରି, ବେତ ଏବଂ କନାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଏକ ବିଶାଳ ବହୁଫଣା ବିଶିଷ୍ଟ କାଳୀୟ ନାଗ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗ ନିକଟରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।
3. ଦିବ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରା : ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରୀହସ୍ତରେ କାଳୀୟ ସର୍ପର ଲାଞ୍ଜ ରହିଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ପ୍ରଭୁ ଅମୃତ ଲଡ଼ୁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ କାଳୀୟ ନାଗର ଫଣା ଉପରେ ରହି ନୃତ୍ୟରତ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ।
4. ନାଗକନ୍ୟାଙ୍କ ଆରାଧନା : କାଳୀୟ ସର୍ପର ଫଣା ତଳେ ତାର ପତ୍ନୀମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବାର ଚମତ୍କାର ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।
ଭାଦ୍ରବ ମାସର କୃଷ୍ଣଲୀଳା ନୀତି
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପରଠାରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ବିଭିନ୍ନ କୃଷ୍ଣଲୀଳା ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଆସୁଛି। ଏହି କ୍ରମରେ :
- ପୂର୍ବରୁ କୋଳିବିକା ବେଶ ଏବଂ ବକାସୁର ବଧ ଲୀଳା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇସାରିଛି।
- କାଳୀୟଦଳନ ବେଶ ପରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ପ୍ରଳମ୍ବାସୁର ବଧ ବେଶ, ଧେନୁକାସୁର ବଧ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରହରଣ ଆଦି ପୌରାଣିକ ଲୀଳା ନୀତି ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପାଳିତ ହେବ।
- ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଧୂପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତର କାଠ ପାଖରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଅପୂର୍ବ ନାଗ ଦମନ ବେଶ ଦର୍ଶନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଓ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସକାଳୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସିଂହଦ୍ୱାର ଓ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଲମ୍ବା ଧାଡ଼ି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ (SJTA) ଏବଂ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ପୋଲିସ ପକ୍ଷରୁ ଭିଡ଼ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଧାଡ଼ି ଦର୍ଶନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କର୍ମୀଙ୍କ ମୁତୟନ ଜରିଆରେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଦର୍ଶନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି। ଭକ୍ତମାନେ ହରିବୋଲ, ହୁଳହୁଳି ଏବଂ “ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ” ଧ୍ୱନିରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ଉଚ୍ଛ୍ୱସିତ କରି ରଖିଛନ୍ତି।
