1. ରେଳବାଇ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଘଟଣା: ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ ବିଛାଇବେ ନୂଆ ରେଳ ଲାଇନ୍
2. ପିପିପି ମଡେଲରେ ଦେଶର ୬ଟି ଫ୍ରେଟ୍ କରିଡର; ଓଡ଼ିଶାରେ ସର୍ବାଧିକ ୪ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ
3. ମୋଟ ଖର୍ଚ୍ଚ ୪୦,୮୬୬ କୋଟି ଟଙ୍କା । ୬୦:୪୦ ଅନୁପାତରେ ପାଣ୍ଠି
ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଭଳି ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା, ଯାହା ଶହେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କେବଳ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଚାଲିଆସିଛି, ସେଠାରେ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆ ରେଳ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଘରୋଇ ବା ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଯିବାକୁ ବସିଛି?
ହଁ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ଦେଶରେ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ବା ନ୍ୟାସନାଲ ହାଇୱେ ନିର୍ମାଣରେ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀମାନେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଠିକ୍ ସେହି ଢାଞ୍ଚାରେ ଏବେ ରେଳ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସେକ୍ଟର ପାଇଁ ବାଟ ଖୋଲିଦିଆଯାଇଛି।
ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖବର ହେଉଛି— କେନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ‘ପବ୍ଲିକ୍ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍ ଆପ୍ରାଇଜାଲ୍ କମିଟି’ (PPPAC) ଦେଶର ୬ଟି ପ୍ରମୁଖ ଫ୍ରେଟ୍ ବା ମାଲବାହୀ ରେଳ କରିଡରକୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ମୋଟ ୬୪୭ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବର ଏହି ରେଳ ଲାଇନ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବାଧିକ ୪ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକଳ୍ପ ତେଲେଙ୍ଗାନା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକଳ୍ପ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ନିର୍ମାଣ ହେବ।
ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରିବା:
- କ’ଣ ଏହି ନୂଆ ‘ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆନୁଇଟି ମଡେଲ୍’ (HAM)?
- କାହିଁକି ରେଳବାଇକୁ ଘରୋଇ ନିବେଶକଙ୍କ ସାହାରା ନେବାକୁ ପଡ଼ିଲା?
- ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ କେଉଁ ୪ଟି ରୁଟ୍ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତି କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହେବ?
- ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଲାଭ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କ’ଣ ରହିବ?
ମୁଖ୍ୟ ଖବର ଓ ପ୍ରକଳ୍ପର ବିଶାଳତା
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ଆସିଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପିପିପି (PPP) ଢାଞ୍ଚା। ଆସନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବା ଏହାର ଆର୍ଥିକ ଆକଳନ କ’ଣ।
- ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନିର୍ମାଣ ଖର୍ଚ୍ଚ (Project Cost): ୧୫,୯୭୬ କୋଟି ଟଙ୍କା।
- ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରିହାତି ଅବଧି ଖର୍ଚ୍ଚ (Total Capital Cost over Concession Period): ପ୍ରାୟ ୧୭ ରୁ ୧୯ ବର୍ଷର ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ମୋଟ ପୁଞ୍ଜି ଖର୍ଚ୍ଚ ପହଞ୍ଚିବ ପ୍ରାୟ ୪୦,୮୬୬ କୋଟି ଟଙ୍କା।
- ମୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ: ୬ଟି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ମୋଟ ୬୪୭ କିଲୋମିଟର ରେଳ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ ହେବ।
ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରିବ? ଏଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଡେଡିକେଟେଡ୍ ଫ୍ରେଟ୍ ଲାଇନ୍ ବା ମାଲବାହୀ ରେଳ କରିଡର ହେବ। ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ କୋଇଲା, ଲୁହାପଥର (Iron Ore), ବକ୍ସାଇଟ୍, ଷ୍ଟିଲ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କୋକ୍ ବା କୋଲିଙ୍ଗ୍ କୋଲ୍, ରାସାୟନିକ ଖତ, ସିମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ପରିବହନ କରାଯିବ। ଅର୍ଥାତ୍, ଦେଶର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସିଧାସଳଖ ବନ୍ଦର ଏବଂ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
କେନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର କମିଟିରୁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିବା ପରେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ୍ର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମଞ୍ଜୁରୀ ପାଇଁ ପଠାଯିବ। କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମୋହର ବାଜିବା କ୍ଷଣି ଏଥିପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଟେଣ୍ଡର ବା ବିଡିଂ ଆହ୍ୱାନ କରାଯିବ।
ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆନୁଇଟି ମଡେଲ୍ କ’ଣ ଏବଂ କାହିଁକି?
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ବୁଝିବା ଏହି ପୂରା ଯୋଜନାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବୈଷୟିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଦିଗ— ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆନୁଇଟି ମଡେଲ୍ (Hybrid Annuity Model ବା HAM)।
ସାଧାରଣତଃ ରେଳବାଇ ପ୍ରକଳ୍ପ କହିଲେ ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ ସରକାରୀ ଟଙ୍କାରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ। ପୂର୍ବରୁ ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲା ଯେ ଏହି ଲାଇନଗୁଡ଼ିକୁ ‘DBFOT’ ଅର୍ଥାତ୍ Design, Build, Finance, Operate, and Transfer ମଡେଲରେ ଦିଆଯିବ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା— ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀ ନିଜେ ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ ଟଙ୍କା ଲଗାଇବ, ରେଳ ଲାଇନ୍ ତିଆରି କରିବ, ଚଳାଇବ ଏବଂ ଟୋଲ୍ ବା ଭଡ଼ା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଟଙ୍କା ଅସୁଲ କରିବ।
କିନ୍ତୁ ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଯେତେବେଳେ ବଜାରରୁ ଫିଡବ୍ୟାକ୍ ନେଲା, ସେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ କୌଣସି ବି ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ ରେଳ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣରେ ୧୦୦% ରିସ୍କ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି। କାରଣ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ, ବିରାଟ ନିବେଶ ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିଥାଏ।
ତେଣୁ ସରକାର ବାଛିଲେ ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆନୁଇଟି ମଡେଲ୍ (HAM)। ଏହି ମଡେଲରେ ପାଣ୍ଠି ବଣ୍ଟନ କିପରି ହେବ?
- ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ: ମୋଟ ପ୍ରକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ନିବେଶ କରିବ।
- ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ / କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର: ବାକି ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇବେ।
ଏହି ମଡେଲ୍ରେ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ ରେଳ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ କରିବ ଏବଂ ଏହାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବ। ସରକାର ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବାର୍ଷିକ କିସ୍ତି (Annuity) ଆକାରରେ ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ କରିବେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସଂସ୍ଥାର ରିସ୍କ କମିଯିବ ଏବଂ ରେଳବାଇ ଉପରେ ଏକକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି HAM ମଡେଲ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଫଳ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି, ଆଉ ଏବେ ଏହାକୁ ରେଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲାଗୁ କରାଯାଉଛି।
ଓଡ଼ିଶାର ୪ଟି କରିଡରର ବିସ୍ତୃତ ତାଲିକା
ଏବେ ଆସିବା ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କଥାକୁ। ସମୁଦାୟ ୬ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ୪ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶାରେ ହେବା ଏକ ବିରାଟ ଘଟଣା। ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ କେଉଁ ରୁଟ୍ ଏଥିରେ ସାମିଲ ଅଛି, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ।
୧. ବଳରାମ-ପୁତଗଡ଼ିଆ-ତେନ୍ତୁଳୋଇ କରିଡର (ଇନର କରିଡର):
ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୪୯.୫୮ କିଲୋମିଟର। ଏହା ତାଳଚେର-ଅନୁଗୋଳ କୋଇଲା ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। କୋଇଲା ଖଣିରୁ ସିଧାସଳଖ ରେଳ ଲାଇନ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଇନର କରିଡର ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳା ଯାଉଛି।
୨. ବୁଢ଼ାପଙ୍କ-ତେନ୍ତୁଳୋଇ-ଲୁବୁରୀ କରିଡର (ଆଉଟର କରିଡର):
ଏହି କରିଡରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି ୧୧୨.୫୬ କିଲୋମିଟର। ଏହା ମଧ୍ୟ କୋଇଲା ପରିବହନ ନେଟୱର୍କକୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସହଜ କରିବ। ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କୋଇଲା ଯୋଗାଣରେ କୌଣସି ବାଧା ଉପୁଜିବ ନାହିଁ।
୩. ଯାଜପୁର-କେନ୍ଦୁଝର ରୋଡ୍ – ଆରଡ଼ି – ଧାମରା ପୋର୍ଟ ଲାଇନ୍:
ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି ୧୦୧.୨୬ କିଲୋମିଟର। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଏକ ‘ଗେମ୍ ଚେଞ୍ଜର’ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। କଳିଙ୍ଗନଗର ଷ୍ଟିଲ୍ ହବ୍ ଏବଂ କେନ୍ଦୁଝର ଖଣିଜ ବଳୟକୁ ଏହା ସିଧାସଳଖ ଭଦ୍ରକର ‘ଧାମରା ବନ୍ଦର’ ସହ ଯୋଡ଼ିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମଦାନୀ-ରପ୍ତାନି ସମୟ ଏବଂ ଖର୍ଚ୍ଚ ଯଥେଷ୍ଟ କମିଯିବ।
୪. ଟିକିରି ଷ୍ଟେସନରୁ ୱାଲଟେୟାର ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖଣି ଲାଇନ୍:
ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ରାୟଗଡ଼ା-କୋରାପୁଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଏହି ରେଳ ଲାଇନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେଉଛି ୪୮.୯୬ କିଲୋମିଟର। ଏହି ରୁଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୁମିନିୟମ ଏବଂ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖଣିରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ୱାଲଟେୟାର ଡିଭିଜନ ଆଡ଼କୁ ପରିବହନ ହୋଇପାରିବ।
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ୨ଟି କରିଡର:
- ତେଲେଙ୍ଗାନା: ମଣୁଗୁରୁରୁ ରାମାଗୁଣ୍ଡମ ଲାଇନ୍ (୨୦୭.୮୦ କିଲୋମିଟର)।
- ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ: ପାକୁଡ଼/ନଗରନବୀରୁ ଗୋଡ୍ଡା ଲାଇନ୍ (୧୨୬.୫୨ କିଲୋମିଟର)।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ଚାରିଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ ହେବା ଫଳରେ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି ହେବ ଏବଂ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶା ଦେଶର ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନକୁ ଉନ୍ନୀତ ହେବ।
ସୁବିଧା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଆହ୍ୱାନ
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ଉଭୟ ଦିଗ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବା।
ପ୍ରଥମେ ଦେଖିବା ଏହାର ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ:
1. ଅର୍ଥନୈତିକ ଦ୍ରୁତତା: ସରକାରୀ ବଜେଟ୍ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭର ନକରି ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜି ଆସିବା ଫଳରେ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଧାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ହୋଇପାରିବ।
2. ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ: ଭାରତରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଖର୍ଚ୍ଚ ଜିଡିପିର ପ୍ରାୟ ୧୩-୧୪ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। ଏହିଭଳି ଡେଡିକେଟେଡ୍ ମାଲବାହୀ ଲାଇନ ନିର୍ମାଣ ହେଲେ ସଡ଼କ ପରିବହନ ଉପରୁ ଚାପ କମିବ ଏବଂ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ପାଇବ।
3. ଯାତ୍ରୀବାହୀ ଟ୍ରେନ୍ ଉପରୁ ଚାପ ହ୍ରାସ: ମାଲବାହୀ ଟ୍ରେନ୍ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଟ୍ରାକ୍ ହେଲେ ମୁଖ୍ୟ ରେଳ ଲାଇନ୍ ଖାଲି ରହିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଯାତ୍ରୀବାହୀ ଟ୍ରେନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଚାଲିପାରିବ।
କିନ୍ତୁ ଏହାର କିଛି ଆହ୍ୱାନ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି:
- ଘରୋଇ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଆଶଙ୍କା: ଆଗାମୀ ୧୭ ରୁ ୧୯ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲାଇନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀର ଅଂଶୀଦାରିତା ରହିବ। ତେଣୁ ଭଡ଼ା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ନୀତି ଉପରେ ସରକାରଙ୍କ କେତେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିବ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।
- ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ: ଓଡ଼ିଶା ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ଏବଂ ପରିବେଶ ମଞ୍ଜୁରୀ (Environmental Clearance) ସବୁବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇଆସିଛି। ସରକାର ଏହାକୁ କେତେ ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଉପରେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସଫଳତା ନିର୍ଭର କରେ।
ନିଃସନ୍ଦେହରେ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀରୁ ବାହାରି ଏକ ନୂତନ ଅର୍ଥନୈତିକ ମଡେଲ୍ ଆଡ଼କୁ ପାଦ ବଢ଼ାଇଛି। ୬୪୭ କିଲୋମିଟରର ଏହି ୬ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତର ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂଆ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରେ। ବିଶେଷ କରି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏହା ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଗତିର ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ଆଣିଦେବ।
Also read : https://purvapaksa.com/bhagwats-us-speech-mood-of-the-nation-survey-bjps-internal-politics/
