ଆଜି ଆମେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନର ଏକ ଏପରି ଗୁପ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ ଖୋଲିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହା ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ତ ସବୁଠି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଖୋଲାଖୋଲି କହିବାକୁ ସମସ୍ତେ ସଙ୍କୋଚ କରନ୍ତି।
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜନସାଧାରଣ ନିଜ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେଇ ବିଧାନସଭା ଓ ସଚିବାଳୟକୁ ପଠାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାର ଚାବି କାହା ହାତରେ ଥାଏ? ଜନତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ନେତାଙ୍କ ହାତରେ, ନା ନୀରବରେ ବସି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶୀର୍ଷ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. (IAS) ଅଫିସରମାନଙ୍କ ହାତରେ?
ଯେଉଁଠାରେ ବଲପେନ୍ର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗାର ନିର୍ବାଚିତ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ଚାପିଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଦ କୋଠରୀ ଭିତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସରକାରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ବାଚନ ନଲଢ଼ି ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ—ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହି ‘ଛାୟା ସରକାର’ର ପୂରା କାହାଣୀ।”
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜନସେବକ (Public Servants)। ସେମାନଙ୍କ କାମ ହେଉଛି ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ନୀତି ଓ ନିୟମକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଶାସନିକ ଇତିହାସ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ।
ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ବାବୁରାଜ’ କିମ୍ବା ‘ସୁପର-ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାସି’ ର ଏକ ନୂଆ ମଡେଲ୍ ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ରାଜନୈତିକ ସ୍ମାର୍ଟନେସ୍ ଏବଂ ନୀରବ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ରିୟାକଳାପ ଜରିଆରେ କିଛି ସୀମିତ ନୋଡାଲ୍ ଅଫିସର ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ଶାସନତନ୍ତ୍ରକୁ ଆପଣାଛାଏଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି: ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା କେଉଁଠି ରହୁଛି?
ଜନମତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମଞ୍ଚ ହେଉଛି ବିଧାନସଭା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଧାୟକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜନତାଙ୍କ ସ୍ୱର ହୋଇ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ହେଉଛି—ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ବିଭାଗୀୟ ଆବଣ୍ଟନ, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ପ୍ରକଳ୍ପର ଭାଗ୍ୟ ବିଧାନସଭାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଚିବାଳୟର ବନ୍ଦ କୋଠରୀରେ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସରଙ୍କ ସ୍ୱାକ୍ଷରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ।
ଆସନ୍ତୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଯେ ଏହି ‘ସାଇଲେଣ୍ଟ ମେସିନାରୀ’ କିପରି କାମ କରେ।
ଅନେକ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଫିତା କାଟିବା କିମ୍ବା ବକ୍ତବ୍ୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସୀମିତ ରଖାଯାଏ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ବିଭାଗୀୟ ସଚିବ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ (CMO) ର ପାୱାରଫୁଲ୍ ଆଇଏଏସ୍ ଅଫିସରମାନେ ସିଧାସଳଖ ସମସ୍ତ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଫାଇଲ୍ ଅନୁମୋଦନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଜେଟ୍ ବଦଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସବୁକିଛି ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟିକ୍ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ଦେଇ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଗତ କିଛିବର୍ଷ ଭିତରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ କିମ୍ବା ନୂତନ ପଦବୀ ସୃଷ୍ଟି କରି ‘ସୁପର-ସେକ୍ରେଟାରୀ’ କିମ୍ବା ‘ସ୍ପେଶାଲ୍ ଟାସ୍କ ଫୋର୍ସ’ ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ଏହି କମିଟି ଓ ଅଫିସରମାନେ ସିଧାସଳଖ ଜିଲ୍ଲାପାଳ (DM) ଓ ସୁପରିଣ୍ଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ଅଫ୍ ପୋଲିସ (SP) ମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଫଳରେ ଜିଲ୍ଲାର ନିର୍ବାଚିତ ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ସାଂସଦମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅପେକ୍ଷା ଆଇଏଏସ୍ ଅଫିସରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା, ଭୂମି ଅଧିଗ୍ରହଣ, କୋଇଲା ଓ ଖଣି ଆବଣ୍ଟନ, କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ନୀତି—ଏହିସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଉଛି, ତାହାର ଆଲୋଚନା ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୀରବତାକୁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନୀରବତା କୁହାଯାଏ।”
ଏହା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଅଭିଯୋଗ ନୁହେଁ। ଓଡ଼ିଶାର ବିଗତ ଦୁଇ-ତିନି ଦଶନ୍ଧିର ଇତିହାସ ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାବଳୀକୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ଦେଖିଲେ ଏହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।
ଆସନ୍ତୁ କିଛି ବାସ୍ତବିକ ଉଦାହରଣ ଉପରେ ନଜର ପକାଇବା:-
ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶାସନିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା ୫-ଟି (5T) ଓ ନବୀନ ଓଡ଼ିଶା ଉପକ୍ରମ। ଜଣେ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସରଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ୫-ଟି ସଚିବ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପଛରେ ପକାଇ ଏହି ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟ୍ ରାଜ୍ୟସାରା ହେଲିକପ୍ଟରରେ ଗ୍ରସ୍ତ କରି ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ସମୀକ୍ଷା କଲେ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଅଭିଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଅନ ଦି ସ୍ପଟ୍ ଶହ ଶହ କୋଟି ଟଙ୍କାର ପ୍ରକଳ୍ପ ଘୋଷଣା କଲେ।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା— ଜଣେ ସଚିବ କିପରି କ୍ୟାବିନେଟ୍ର ଅନୁମୋଦନ ବିନା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖି କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ବଜେଟ୍ ଘୋଷଣା କରିପାରିବେ?
ଏହା ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ଜଣେ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସର ସମଗ୍ର ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରିଥିଲେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବାସ୍ତବିକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଜିଲ୍ଲା ସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଶାସନ। ଅନେକ ସମୟରେ ବିଧାନସଭା ଗୃହରେ ଏବଂ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମ୍ମୁଖରେ ବିରୋଧୀ ଓ ଶାସକ ଦଳର ବିଧାୟକମାନେ ନିଜର କ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ଜିଲ୍ଲା ଯୋଜନା ବୈଠକ (District Planning Committee) ହେଉ କିମ୍ବା ଜିଲ୍ଲା ମହୋତ୍ସବ, ନିର୍ବାଚିତ ବିଧାୟକ ଓ ସାଂସଦମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣାଯିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜିଲ୍ଲାପାଳ (Collector) ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପୋଲିସ ମୁଖ୍ୟ (SP) ମାନେ ସିଧାସଳଖ ସଚିବାଳୟର ଆଦେଶ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଫୋନ୍ କଲ୍ ଉଠାନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ପ୍ରକଳ୍ପ ଅନୁମୋଦନରେ ବିଧାୟକଙ୍କ ସୁପାରିଶକୁ ଏଡ଼ାଇ ଯାଆନ୍ତି। ଏହା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଜିଲ୍ଲାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ୩୦ଟିଯାକ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରଶାସନିକ ବାସ୍ତବତା।
ତୃତୀୟ ଉଦାହରଣ—ବିଭାଗୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସଙ୍କୋଚନ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ୪୦ରୁ ଅଧିକ ସରକାରୀ ବିଭାଗ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ (CMO) ର ୩-୪ ଜଣ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସର ଏବଂ ୪-୫ ଜଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଚିବ ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ (ଯଥା: ଗୃହ, ଅର୍ଥ, ଖଣି, ଶିଳ୍ପ, ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ) ର ସଞ୍ଚାଳନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ସଚିବ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବଳ ଫାଇଲ୍ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏହି ‘ପାୱାର ଗ୍ରୁପ୍’ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଏ। ଏପରିକି ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ବଦଳି ଓ ନିଯୁକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟିକ୍ ଗ୍ରୁପ୍ର ସୁପାରିଶ ଶେଷ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥାଏ।
ଆପଣମାନେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ—ଏଥିରେ ଅସୁବିଧା କ’ଣ? ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସରମାନେ ତ ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶାସନ ଚଳାଇଲେ କ୍ଷତି କ’ଣ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି— ‘ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ’।
ଜଣେ ନିର୍ବାଚିତ ବିଧାୟକ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରତି ୫ ବର୍ଷରେ ଜନତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ନିଜ କାମର ହିସାବ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। ଯଦି ଜନତା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଭୋଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିପାରନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସରଙ୍କୁ?
ସେମାନେ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ଜନତା ସିଧାସଳଖ ହଟାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ଶାସନ ଭାର ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ହାତରୁ ଖସି ନୋକରଶାହୀ ବା ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାସି ହାତକୁ ଚାଲିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଶାସନ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ‘ସିଷ୍ଟମ୍’ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ଦେଖାଏ।
ଏହାହିଁ ‘ଅଦୃଶ୍ୟ ଶାସନ’ ବା Shadow Regime ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦ। ଏଠାରେ ସରକାରୀ ଆଦେଶ ପଛର ପ୍ରକୃତ କାରଣ କେବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେନାହିଁ।
ଅତୀତରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନରେ ଏପରି କେତେକ ଘଟଣା ଘଟିଛି ଯାହା ଏହି ଦାବିକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ କରେ:
ସ୍ତମ୍ଭ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ମାଧ୍ୟମ ପରିଣାମ
୧. ପ୍ରଶାସନିକ ବଦଳି ଓ ନିଯୁକ୍ତି (Transfers & Postings) ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟିକ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଫିସରମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ‘ସିଏମ୍ଓ’ ର ଶୀର୍ଷ ଅଫିସରଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆନୁଗତ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି।
୨. ସୂଚନା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Information Control) ଅଦୃଶ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଓInstitutional Silence ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ, ଆର.ଟି.ଆଇ. (RTI) ଉତ୍ତର ଓ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଗଣମାଧ୍ୟମଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖାଯାଏ।
୩. ବିଜ୍ଞାପନ ଓ ପ୍ରଚାର ବଜେଟ୍ (PR & Ad Management) ସଚିବାଳୟର କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଫିସରଙ୍କ ବ୍ଲୁ-ପ୍ରିଣ୍ଟ କେଉଁ ଖବର ପ୍ରସାରିତ ହେବ, କେଉଁ ପ୍ରଚାର ଚାଲିବ, ତାହା ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
ଏହି ତିନିଟି ଯାକ ଉପାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାରୀ କଳକୁ ନିଜ ମୁଠାକୁ ଆଣିବାରେ ‘ସୁପର-ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟ୍’ମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଆମେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଫିସର କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ବିରୋଧରେ କହୁନାହୁଁ। ଅନେକ ଆଇ.ଏ.ଏସ୍. ଅଫିସର ଦକ୍ଷତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶରେ, ବାତ୍ୟା ପରିଚାଳନାରେ ଏବଂ ଶିଳ୍ପାୟନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ‘ସଂସ୍ଥାଗତ ସନ୍ତୁଳନ’ କୁ ନେଇ
ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଚାରିଟି ସ୍ତମ୍ଭ— ବିଧାୟିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା, ନ୍ୟାୟପାଳିକା, ଏବଂ ଗଣମାଧ୍ୟମ। ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା (Bureaucracy) ଅସୀମ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ବିଧାୟିକା (Legislature) କୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇଯାଏ, ତେବେ ତାହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚେତାବନୀ।
ଅଫିସ କୋରିଡୋର୍ର ନୀରବତା ଭିତରେ ଯଦି କୋଟି କୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଲେଖାଯାଉଛି, ତେବେ ଜନତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ଅଛି—
• ଆମର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତ?
• ନା ସେମାନେ କେବଳ ସାଇନ୍ବୋର୍ଡ଼ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି?
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ପ୍ରଧାନ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶାସନର ନୀରବତା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଚାପିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଦାୟିତ୍ୱ ହୋଇପଡ଼େ ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହାତକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/naveens-controversial-policy-towards-gen-z/
Gen-Z ଙ୍କୁ ନେଇ ନବୀନଙ୍କ ଦୋମୁହାଁ ନୀତି! || Naveen’s controversial policy towards Gen-Z!
