ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ “ସୁନାବେଶ” କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରତୀକ। ଏହି ପରମ୍ପରାର ମୂଳରେ ରହିଛନ୍ତି ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଜପତି ସମ୍ରାଟ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ, ଯିଏ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ବିଜୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରି ଇତିହାସରେ ଏକ ଅମର ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କରିଥିଲେ।
ବିଜୟୀ ସମ୍ରାଟରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବକ
ଇତିହାସବିଦ୍ଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଓଡ଼ିଶା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିସ୍ତାରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। କୋଣ୍ଡାଭିଡୁ, ରାଜମହେନ୍ଦ୍ରୀ, ତଞ୍ଜାଭୁର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାମେଶ୍ୱରମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ବିଜୟର ପତାକା ଉଡ଼ିଥିଲା। ସେ କେବଳ ଜଣେ ପରାକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧା ନୁହେଁ, ବରଂ ଦକ୍ଷ ସାମରିକ ରଣନୀତିଜ୍ଞ ଓ ସଫଳ ଶାସକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘ ବିଜୟ ଅଭିଯାନ ପରେ ସେ ବହୁ ପରିମାଣର ଧନ, ସୁନା ଓ ଯୁଦ୍ଧଲବ୍ଧ ସମ୍ପତ୍ତି ସହ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଥିଲେ। ସାଧାରଣତଃ ଜଣେ ବିଜୟୀ ରାଜା ଏହି ସମ୍ପଦକୁ ରାଜକୋଷରେ ରଖି ସେନାବଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା କିମ୍ବା ରାଜପ୍ରାସାଦ ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟୟ କରିଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ପଥ ବାଛିଥିଲେ।
୧୬ଟି ହାତୀରେ ସୁନା ନେଇ ପୁରୀ ଆଗମନ
ପ୍ରଚଳିତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧଲବ୍ଧ ସୁନାକୁ ୧୬ଟି ସୁସଜ୍ଜିତ ହାତୀରେ ଲଦାଇ ପୁରୀ ଆସିଥିଲେ। ରାଜପଥ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ପୁରୀବାସୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଥିଲା।
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚି ସମ୍ରାଟ ସେହି ସମସ୍ତ ସୁନାକୁ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ରାଜକୋଷରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରିନଥିଲେ କିମ୍ବା ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିନଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ବିଜୟୀ ରାଜାରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ବିନମ୍ର ସେବକରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।
ସେହି ସୁନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ସୁନାବେଶ
ସମର୍ପିତ ସୁନାକୁ ମନ୍ଦିରରେ କେବଳ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇନଥିଲା। ପୁରୀର ଦକ୍ଷ କାରିଗରମାନେ ସେହି ସୁନାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାୟ ୨୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମରୁ ଅଧିକ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ସୁନାର ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ବାହୁଟି, ଛାତି କବଚ, ଅଣ୍ଟାବିଛା ବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭାସାମଗ୍ରୀ। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଆଜି “ସୁନାବେଶ” ନାମରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ପରମ୍ପରାର ଆଧାର ହୋଇଛି।/odishatv/media/media_files/2026/07/24/story-of-suna-besha-of-lord-jagannath-2026-07-24-12-34-18.jpg)
ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ କାହିଁକି ହୁଏ ସୁନାବେଶ?
ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରା ପରେ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ଅବସରରେ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସିଂହଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ରଥ ଉପରେ ବିରାଜମାନ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। ଏହି ରୂପକୁ “ସୁନାବେଶ” କିମ୍ବା “ରାଜବେଶ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସାଧାରଣ କାଠର ବିଗ୍ରହ ରୂପରେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ ଏହି ଦିନ ସୁନାରେ ମଣ୍ଡିତ ହୋଇ “ରାଜାରାଜେଶ୍ୱର” ରୂପରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ପୁରୀରେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।
ସୁନାବେଶର ଦାର୍ଶନିକ ମହତ୍ତ୍ୱ
ସୁନାବେଶ କେବଳ ଧନସମ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ନୁହେଁ। ଏହା ରାଜଧର୍ମ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ।
କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ବିଜୟ ମିଳୁନାହିଁ କାହିଁକି, ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଅଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ। ଜଣେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବଳ ଜଣେ ସେବକ।
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ନିଜକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି ସେହି ପରମ୍ପରା
କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ପରଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଅବ୍ୟାହତ ରଖିଛନ୍ତି। ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ “ଛେରା ପହଁରା” ପରମ୍ପରା ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ। ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ସୁନାର ଝାଡ଼ୁରେ ରଥ ସଫା କରି ଏହା ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହିଁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରକୃତ ଅଧିପତି ଏବଂ ଗଜପତି କେବଳ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସେବକ।
ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅମର ରହିଛି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସ୍ମୃତି
ଇତିହାସରେ ଅନେକ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ନାମ ସମୟ ସହିତ ମିଳାଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ, କେବଳ ତାଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତ୍ୟାଗ ଓ ଭକ୍ତି ପାଇଁ।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସୁନାବେଶରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ବିଜୟୀ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ବିନମ୍ର ସମର୍ପଣର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇଉଠେ।
ସୁନାବେଶ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ ଯେ, ପ୍ରକୃତ ମହାନତା କେବଳ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ସମ୍ପଦରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତ୍ୟାଗ, ସେବା ଓ ଭକ୍ତିରେ ନିହିତ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/first-successful-test-of-kush-indias-sky-is-now-completely-unspoiled/
