ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସଂସଦୀୟ ଇତିହାସରେ ଏମିତି ଅନେକ ଘଟଣା ଘଟିଛି, ଯାହା ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଚକିତ କରିଦେଇଛି।
ତାରିଖଟି ଥିଲା ୨୦ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୮, ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ ଚାରି ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକସଭାରେ ଏମିତି ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଆଜିର ପିଢ଼ି ହଲିଉଡ୍ର କୌଣସି ପଲିଟିକାଲ୍ ଥ୍ରୀଲର ସିନେମାର କାହାଣୀ ଭଳି ମନେକରିବେ। ଏହି ଦିନ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମନ୍ଦିର ଅର୍ଥାତ୍ ଆମ ସଂସଦ, ଦେଶର ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଦସ୍ୟତା ରଦ୍ଦ କରିବା ସହ ତାଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଜେଲ୍ ପଠାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲା। ସେହି ନେତ୍ରୀ ଜଣକ ଆଉ କେହି ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଥିଲେ ଭାରତର ‘ଆଇରନ୍ ଲେଡି’ କୁହାଯାଉଥିବା ଶ୍ରୀମତୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ।
ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ସଂସଦର ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତାର ସତ୍ୟତା ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବୁ। ଭିଡିଓଟିକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଓ ସଂସଦର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇବ।
୧୯୭୭ ର ପରାଜୟ ଓ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବାଦକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଟିକେ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ହେବ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୭୭ ମସିହାକୁ। ଦେଶରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି (Emergency) ହଟିବା ପରେ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିର୍ବାଚନ ଏକ ବଡ଼ ଧକ୍କା ଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜେ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ଆସନ ରାୟବରେଲିରୁ ନିର୍ବାଚନ ହାରିଯାଇଥିଲେ। କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଗଠନ ହେଲା ଏବଂ ଜନତା ପାର୍ଟି କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଲା। ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସଦରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ। ସେ ସୁଯୋଗର ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିଲେ। ଏହାପରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ‘ଚିକମଗାଲୁରୁ’ (Chikkamagaluru) ଲୋକସଭା ଆସନରେ ଏକ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ ହେଲା। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସେଠାରୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ୟବଧାନରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ସାଂସଦ ଭାବେ ଲୋକସଭାକୁ ଫେରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସଂସଦରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ଜାଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିଲା, ଯାହା ବିଷୟରେ ବୋଧହୁଏ ସେ କଳ୍ପନା ସୁଦ୍ଧା କରିନଥିଲେ।
ପ୍ରକୃତ ବିବାଦର କାରଣ: ମାରୁତି କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ସମୟରେ ଏମିତି କଣ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସଂସଦ ଏତେ କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା? ସମଗ୍ର ମାମଲାଟି ଥିଲା ସଂସଦର “ବିଶେଷାଧିକାର ଭଙ୍ଗ ଏବଂ ସଦନର ଅବମାନନା” (Breach of Privilege and Contempt of the House)।
ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର ସମୟରେ ସଂସଦରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ନେତା ତଥା ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସୁ (Jyotirmoy Bosu)। ସେ ଲୋକସଭାରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୁଅ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ କମ୍ପାନୀ ‘ମାରୁତି’ (Maruti) କୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥିଲେ। ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ସଦନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ରହିଛି ଏବଂ ସରକାର ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ।
ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଚାରିଜଣ ଉଚ୍ଚ ପଦସ୍ଥ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ମାରୁତି କମ୍ପାନୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତଥ୍ୟ ଓ ଦଲିଲ୍ ଏକାଠି କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଭିଯୋଗ ହେଲା ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ସେ ସେହି ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ କାମରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଧମକ ଚମକ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସଂସଦ ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ରୋକାଯାଇଥିଲା।
ଏହା କେବଳ ସେହି ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ନଥିଲା, ବରଂ ସଂସଦର କାର୍ଯ୍ୟଧାରାରେ ଏକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଥିଲା। ଏହାକୁ ହିଁ “ବିଶେଷାଧିକାର ହନନ” ବୋଲି ଧରାଗଲା।
ଏହି ଅଭିଯୋଗର ତଦନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଲୋକସଭା ପକ୍ଷରୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶେଷାଧିକାର କମିଟି (Privilege Committee) ଗଠନ କରାଗଲା। ଏହି କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଜା ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ପାର୍ଟିର ନେତା ସମର ଗୁହା (Samar Guha)। ଏହି କମିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲାର ଗଭୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲା ଏବଂ ସଦନରେ ଏକ ୧୦୭ ପୃଷ୍ଠାର ସୁଦୀର୍ଘ ରିପୋର୍ଟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।
ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ କେବଳ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ତାଙ୍କ ସହ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଥିଲେ:
1. ସେ ସମୟର ଆଇବି (Intelligence Bureau) ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡି. ସେନ୍ (D. Sen)।
2. ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ତଥା ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହାୟକ ଆର୍. କେ. ଧୱନ୍ (R.K. Dhawan)।
ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଗଲା ଯେ, ଏହି ତିନିଜଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସଂସଦୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସଦନର ଅବମାନନା କରିଛନ୍ତି। କମିଟିର ସୁପାରିଶ ଏତେ କଡ଼ା ଥିଲା ଯେ କଂଗ୍ରେସ କ୍ୟାମ୍ପରେ ହଇଚ୍ଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସଂସଦରେ ୧୫ ଘଣ୍ଟାର ମହାଭାରତ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଭୋଟିଂ
ରିପୋର୍ଟ ଆସିବା ପରେ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର ଲୋକସଭାରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିଲେ ଯେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ମିଳିବା ଉଚିତ। କଂଗ୍ରେସ ପାର୍ଟି ଭାବୁଥିଲା ଯେ ବୋଧହୁଏ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ଚେତାବନୀ କିମ୍ବା ସାମାନ୍ୟ ନିନ୍ଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଛାଡ଼ି ଦିଆଯିବ। କିନ୍ତୁ ଶାସକ ଦଳ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିର ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିନଥିଲା।
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ସଂସଦରେ ସାଧାରଣ ଆଲୋଚନା ହୋଇନଥିଲା, ବରଂ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଏକ ମାରାଥନ୍ ବିତର୍କ ଚାଲିଥିଲା। ପକ୍ଷ ଏବଂ ବିପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ହେଲା। ଶେଷରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଭୋଟିଂ ବା ମତଦାନର ସହାରା ନିଆଗଲା।
ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଭୋଟିଂର ପରିସଂଖ୍ୟାନ ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରେ ଦେଖାଯିବ
• ପ୍ରସ୍ତାବ ସପକ୍ଷରେ (ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ସପକ୍ଷରେ): ୨୭୯ ଭୋଟ୍
• ପ୍ରସ୍ତାବ ବିପକ୍ଷରେ: ୧୩୮ ଭୋଟ୍
• ଭୋଟିଂରୁ ଦୂରେଇ ରହିଲେ (Abstained): ୩୭ ସଦସ୍ୟ
ବହୁମତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। ସଦନ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା। ସେହି ସମୟର ଲୋକସଭା ବାଚସ୍ପତି ଏହି ଐତିହାସିକ ଏବଂ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇଲେ। ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟତାକୁ ତତ୍କାଳ ପ୍ରଭାବରୁ ରଦ୍ଦ କରାଗଲା ଏବଂ ସଦନ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ତିହାର ଜେଲ୍ (Tihar Jail) ପଠାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଗଲା। ତାଙ୍କ ସହ ଡି. ସେନ୍ ଏବଂ ଆର୍. କେ. ଧୱନ୍ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜେଲ୍ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଜେଲ୍ରୁ ପୁଣି ସଂସଦ: ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଧ୍ୟାୟ
ଏହା ଥିଲା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ। ଯେଉଁ ନେତ୍ରୀ ଦିନେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେ ସଂସଦର ଆଦେଶରେ ଜେଲ୍ର ଚାରି କାନ୍ଥ ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିନ୍ତୁ କାହାଣୀ ଏତିକିରେ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା। ରାଜନୀତିରେ ସମୟ ସବୁବେଳେ ସମାନ ରହେନାହିଁ।
ଜେଲ୍ରୁ ମୁକୁଳିବା ପରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣାକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜନତା ପାର୍ଟିର “ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ” (Political Vendetta) ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ‘ମେଡକ’ (Medak) ଲୋକସଭା ଆସନରୁ ପୁଣି ଥରେ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଲେ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବିଜୟ ହାସଲ କରି ପୁନର୍ବାର ସେହି ଲୋକସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁ ସଦନ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲା। ଏବଂ ଆପଣ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ସେ ପୁଣି ଥରେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଏହି ଘଟଣାରୁ ଆମକୁ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ମିଳେ:
1. ସଂସଦର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା: ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ସଂସଦ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯଦି ସଂସଦ ନିଜର ସାମ୍ବିଧାନିକ କ୍ଷମତାର ସଠିକ ପ୍ରୟୋଗ କରେ, ତେବେ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଆଇନର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ନୁହନ୍ତି।
2. ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଗୁରୁତ୍ୱ: ସଂସଦରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ସାଂସଦ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ, ଏହା ତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ। ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରକୁ ଲୁଚାଇବା କିମ୍ବା ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା କେତେ ସାଂଘାତିକ ହୋଇପାରେ, ତାହା ଏହି ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
3. କେହି ବି ଆଇନର ଉପରେ ନୁହନ୍ତି: ଆପଣ ଯେତେ ବଡ଼ ନେତା କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୁଅନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ ସଦନର ନିୟମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ।
ଇତିହାସରେ ଅନେକ ସମୟରେ ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ସମନ କରାଯାଇଛି, ଚେତାବନୀ ଦିଆଯାଇଛି କିମ୍ବା ନିଲମ୍ବିତ କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସଦସ୍ୟତା ପଦରୁ ହଟାଇ ଜେଲ୍ ପଠାଇବା ଭଳି କଡ଼ା ନିଷ୍ପତ୍ତି ସତରେ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଥିଲା।
ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହାକୁ ନେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଥାଇପାରେ। କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ଜନତା ପାର୍ଟିର ଅତିରିକ୍ତ ଆକ୍ରୋଶ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ତ ଆଉ କିଛି ଏହାକୁ ଆଇନର ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକଥା ସତ୍ୟ ଯେ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ଅମର ହୋଇ ରହିବ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/yogi-model-in-west-bengal/
