ଯଦି ଚୀନ୍ ଆମକୁ ହିମାଳୟର ସୀମାରେ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ତେବେ ଭାରତ ପାଖରେ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଚୀନ୍ର ବେକ ମୋଡ଼ିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି । ଏହା କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ କଥା ନୁହେଁ, ବରଂ ଜକାର୍ତ୍ତାରୁ ଆସିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଖବର, ଯାହା ବେଜିଂ ଏବଂ ଇସଲାମାବାଦର ନିଦ ହଜାଇ ଦେଇଛି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଗସ୍ତ କରି ସେଠାରେ ଏଭଳି କିଛି ସାମରିକ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଭାରତର ଶକ୍ତିକୁ ଏକ ନୂଆ ଶିଖରକୁ ନେଇଯାଇଛି ।
ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସହ ଏହି ଡିଲ୍ରେ ଏମିତି କଣ ଅଛି ଯେ ସାରାବିଶ୍ୱରେ ଏହାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା? କାରଣ ଏହି ଚୁକ୍ତି କେବଳ ମିସାଇଲ୍ ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଚୀନ୍ର ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ନାଡ଼ି ‘ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ’ ବା ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ମଲାକା (Strait of Malacca) କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଏକ ମହାବ୍ୟୁହ । ଆସନ୍ତୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା କେମିତି ଭାରତ ନିଜର ବ୍ରହ୍ମୋସ (BrahMos) କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍, ଏଷ୍ଟ୍ରା (Astra) ଏୟାର-ଟୁ-ଏୟାର ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ‘ସବାଙ୍ଗ ପୋର୍ଟ’ (Sabang Port) ମାଧ୍ୟମରେ ଚୀନ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ମଝିରେ ଘେରିବାକୁ ଯାଉଛି ।
ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ: ଚୀନ୍ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ବଳତା (The Malacca Dilemma)
ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖେଳର ଭୌଗୋଳିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ । ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଥିବା ଏହି ମାନଚିତ୍ରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତୁ । ଏହା ହେଉଛି ଭାରତର ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଏବଂ ତା’ର ତଳକୁ ଲାଗି ରହିଛି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ । ଯଦି ଆମେ ବୈଷୟିକ ଭାବେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଭାରତ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଦୂରର ଦେଶ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ସମୁଦ୍ର ସୀମାରେ ଦୁହେଁ ପଡ଼ୋଶୀ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ଦୁଇ ଦେଶର ମଝିରେ ରହିଛି ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ମଲାକା’ ବା ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ । ଏହା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳପଥ ବା ‘ଚୋକ୍ ପଏଣ୍ଟ’ (Choke Point) ।
ସାରାବିଶ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଯେତିକି ବ୍ୟାପାର ହୁଏ, ତା’ର ପ୍ରାୟ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ କେବଳ ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ । ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ସାରା ଦୁନିଆର ସାମୁଦ୍ରିକ ତୈଳ ପରିବହନର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ବା ପ୍ରାୟ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ ଏହି ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଏ । ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଚୀନ୍ ଉପରକୁ । ଚୀନ୍ ନିଜର ଶକ୍ତି ବା ଉର୍ଜା ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟ (Middle East) ଏବଂ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଚୀନ୍ ଆମଦାନୀ କରୁଥିବା ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ପ୍ରାୟ ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ତା’ର ମୋଟ ରପ୍ତାନୀର ୬୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ସାମଗ୍ରୀ ଏହି ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଗତି କରେ ।
ଚୀନର ରଣନୀତିକାରମାନେ ଏହାକୁ ଚୀନର ‘ଜଗୁଲାର ଭେନ୍’ (Jugular Vein) ବା ପ୍ରାଣନାଡ଼ି ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ସେମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ଯେ ଯଦି କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ଥିତିରେ ଏହି ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀ ବନ୍ଦ ବା ଚୋକ୍ (Choke) ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଚୀନ୍ର ଅର୍ଥନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ । ଆଉ ଭାରତ ଠିକ୍ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ନିଜର ମହାବ୍ୟୁହ ରଚନା କରିଛି । ଭାରତ ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରାୟ ୮୦,୦୦୦ ରୁ ୯୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର ସହ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୌସେନା ବେସ୍ (Naval Base) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି । ଆଉ ଏହାର ଠିକ୍ ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ‘ସବାଙ୍ଗ ପୋର୍ଟ’ । ଏହି ସବାଙ୍ଗ ପୋର୍ଟର ବିକାଶ ପାଇଁ ଭାରତ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରରେ ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରବେଶ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦେବ ।
ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି: ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏବଂ ଏଷ୍ଟ୍ରା ମିସାଇଲ୍ର ପ୍ରହାର
ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଦେଖିବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରବୋବୋଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସାମରିକ ଡିଲ୍ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଛି । ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଭାରତ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆକୁ ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାରାତ୍ମକ ମିସାଇଲ୍ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ସହମତି ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ‘ଏଷ୍ଟ୍ରା’ (Astra) ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ‘ବ୍ରହ୍ମୋସ’ (BrahMos) ।
ପ୍ରଥମେ ‘ଏଷ୍ଟ୍ରା’ ମିସାଇଲ୍ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା । ଏହା ହେଉଛି ଭାରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ‘ବିୟଣ୍ଡ ଭିଜୁଆଲ୍ ରେଞ୍ଜ’ (Beyond Visual Range – BVR) ଏୟାର-ଟୁ-ଏୟାର ମିସାଇଲ୍ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ପାଇଲଟ୍ଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁର ବିମାନ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖା ନଗଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମିସାଇଲ୍ ରାଡାର୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରି ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ । ଏହାର ବର୍ତ୍ତମାନର ରେଞ୍ଜ ୮୦ ରୁ ୧୧୦ କିଲୋମିଟର ଏବଂ DRDO ଏହାର ରେଞ୍ଜକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ କାମ କରୁଛି । ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି ଏହାର ଗତି । ଏଷ୍ଟ୍ରା ମିସାଇଲ୍ ପ୍ରାୟ ୪.୫ ମାକ୍ (Mach 4.5) ଅର୍ଥାତ୍ ଶବ୍ଦର ଗତିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ଚାରି ଗୁଣ ଅଧିକ ବେଗରେ ଗତି କରିଥାଏ । ବିଶ୍ୱରେ ଏଭଳି କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ନାହିଁ, ଯାହା ୪.୫ ମାକ୍ ଗତିରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରି ଖସି ପଳାଇବ । ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ଏହାକୁ ନିଜର ସୁଖୋଇ-୩୦ (Su-30 MKI) ଯୁଦ୍ଧବିମାନରେ ବ୍ୟବହାର କରେ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୋଇ ବିମାନ ରହିଥିବାରୁ ଏହି ମିସାଇଲ୍ ସେମାନଙ୍କ ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିବ ।
ଏହା ସହିତ ଭାରତ ଆହୁରି ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ‘ବ୍ରହ୍ମୋସ’ ସୁପରସୋନିକ୍ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆକୁ ଯୋଗାଇଦେବ । ବ୍ରହ୍ମୋସର ଗତି ୨.୮ ରୁ ୩ ମାକ୍ ଅଟେ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରହାର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଏହା ଶତ୍ରୁର ଯେକୌଣସି ଯୁଦ୍ଧଜହାଜକୁ ଗୋଟିଏ ଝଟକାରେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଇପାରେ । ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମୋସର ପ୍ରଶଂସକ ସାଜିଛି ଏବଂ ଏବେ ଏହି ନୂଆ ଡିଲ୍ ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ୍ ସାଗର (South China Sea) ରେ ଚୀନ୍ର ଦାଦାଗିରିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସକ୍ଷମ ହେବ । ଯେତେବେଳେ ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀର ମୁହାଣରେ ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏବଂ ଏଷ୍ଟ୍ରା ମିସାଇଲ୍ ମୁତୟନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଚୀନ୍ କୌଣସି ଦୁଃସାହସ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶହେ ଥର ଭାବିବ ।
ସଫ୍ଟ ପାୱାର: ଇଭିଏମ୍ (EVM), ଡିଜିଟାଲ୍ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା
ଭାରତ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଏହି ମହାସମ୍ପର୍କ କେବଳ ମିସାଇଲ୍ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁକ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ । ଭାରତ ନିଜର ‘ସଫ୍ଟ ପାୱାର’ (Soft Power) ଏବଂ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ହୃଦୟ ଜିତିଛି । ଏହି ଗସ୍ତରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଚୁକ୍ତି ହେଉଛି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ଭୋଟିଂ ମେସିନ୍ ଅର୍ଥାତ୍ EVM କୁ ନେଇ ।
ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ଦେଶ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଗଣତନ୍ତ୍ର । ସେଠାରେ ପ୍ରାୟ ୨୮୮ ମିଲିୟନ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୨୮ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ରହିଛନ୍ତି । ନିଜର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଧୁନିକ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ପାଇଁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏବେ ଭାରତର EVM ମଡେଲ୍ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା ଦକ୍ଷତା ଉପରେ ଭରସା କରିଛି । ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (ECI) ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (KPU) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ MOU ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଛି । ଏହା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ସ୍ୱୀକୃତି ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ ନିଜର ଡିଜିଟାଲ ପବ୍ଲିକ୍ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚର (DPI) ଯେପରିକି ଆମର UPI, ONDC ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ୱାଲେଟ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍କିଟେକ୍ଚର ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସହ ଶେୟାର କରିବାକୁ ଯାଉଛି । ଆଜି ଭାରତରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପନିପରିବା ବିକାଳି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ମଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ କ୍ୟାଶ୍ଲେସ୍ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାର କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ବିକଶିତ ଦେଶ ମଧ୍ୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି । ଏହି ସଫଳ ଡିଜିଟାଲ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଏବେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହେବ ।
ଆହୁରି ଏକ ଗର୍ବର କଥା ହେଉଛି, ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ସେକ୍ଟରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ରାଣ୍ଡ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ’ ବା IIM ବାଙ୍ଗାଲୋର ନିଜର ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ୟାମ୍ପସ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ‘ସିଂହାସରୀ’ (Singhasari) ସ୍ପେଶାଲ ଇକୋନୋମିକ ଜୋନ୍ରେ ଖୋଲିବାକୁ ଯାଉଛି । ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ଭାରତ କେବଳ ପରମାଣୁ ବୋମା ବା ମିସାଇଲ୍ର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଜ୍ଞାନର କେନ୍ଦ୍ର ବା ‘Knowledge Hub’ ସାଜିଛି । ଏହା ସହିତ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ କରି ଭାରତ ୧୦୦ ଟନ୍ ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତା ସମ୍ପନ୍ନ ଗହମ ବିହନ (WR 162 Wheat Seeds) ଇଣ୍ଡୋନେସିଆକୁ ଦେଉଛି, ଯାହା ସେଠାକାର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା (Food Security) କୁ ମଜବୁତ କରିବ । ଟେଲିକମ୍ ଏବଂ କ୍ରିଟିକାଲ୍ ମିନେରାଲ୍ସ (Critical Minerals) କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଚୀନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବା ପାଇଁ ଦୁଇ ଦେଶ ମିଳିତ ଭାବେ ରେୟାର୍ ଆର୍ଥ ମ୍ୟାଗନେଟ୍ସ (Rare Earth Magnets) ର ବିକାଶ ଉପରେ ଚୁକ୍ତି କରିଛନ୍ତି ।
ଭାରତ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଏହି ନିବିଡ଼ତା ଦେଖି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ହିକ୍କା ବା କଷ୍ଟ କାହାକୁ ହେଉଛି ଜାଣନ୍ତି? ଆମର ପଡ଼ୋଶୀ ପାକିସ୍ତାନକୁ । ପାକିସ୍ତାନ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ ନାମରେ ବିଶ୍ୱର ମୁସଲିମ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତ ବିରୋଧରେ ଉସୁକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ଦେଶ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କ ସହ ରଣନୈତିକ ବନ୍ଧୁତା କରୁଛି ଏବଂ ଭାରତର EVM, ଶିକ୍ଷା ଓ ମିସାଇଲ୍ ଉପରେ ଭରସା କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନର ସବୁ ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା ଧୂଳିସାତ୍ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗେମପ୍ଲାନରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଏବେକାର ଭାରତ କେବଳ ନିଜ ସୀମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁନାହିଁ, ବରଂ ସମୁଦ୍ର ମଝିରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପାର ପଥକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଚୀନ୍ ଭଳି ସୁପରପାୱାରକୁ ଚେକ୍ମେଟ୍ (Checkmate) ଦେବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ରଖୁଛି । ଯଦି ଚୀନ୍ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ତେବେ ମଲାକା ପ୍ରଣାଳୀର ଦ୍ୱାରପାଳ ସାଜି ଭାରତ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସେଠାରେ ଜଗି ରହିଛନ୍ତି ।
AlsoRead; https://purvapaksa.com/team-indias-biggest-humiliation-on-english-soil/
