ରାଜନୀତି ବିଷୟରେ ଗୋଟିଏ ବହୁତ ବଡ଼ ସତ କଥା କୁହାଯାଏ— “ଇତିହାସ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୋହରାଏ।” ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତା ନିଜର ଚରମ ସଫଳତାର ଶୀର୍ଷରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଦଳ ଏବଂ କ୍ଷମତା ସବୁକିଛି ତାଙ୍କରି ଇସାରାରେ ହିଁ ଚାଲିବ କିନ୍ତୁ ସମୟ ଚକ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସର ସୁପ୍ରିମୋ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କୁ ନେଇ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି। ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଯେ, ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ପ୍ରାୟ ତିନି ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ହାତରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଦଳ ‘ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ’ ଉପରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହରାଉଛନ୍ତି। ଏପରିକି ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦଳର ନାଁ ଏବଂ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଆଜି ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ଯେଉଁ ସଙ୍କଟ ଦେଇ ଗତି କରୁଛନ୍ତି, ଦେଶର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ଠିକ୍ ଏଭଳି ସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରିଥିଲେ।
ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇଲେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇବା ଯେ, ଆଇରନ୍ ଲେଡି କୁହାଯାଉଥିବା ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ନିଜ ଦଳ କଂଗ୍ରେସରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ବାହାର କରିଦିଆଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଘଟଣା ଥିଲା ୧୯୬୯ ମସିହାର। ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଭିତରେ ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ସିଣ୍ଡିକେଟ୍ ନେତା ବା ପୁରୁଣା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତାମାନେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶେଷ ହୋଇଯିବ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନକୁ ବାଇପାସ୍ କରି ସିଧାସଳଖ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଜନତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା କଂଗ୍ରେସ (R)।
ଠିକ୍ ସେହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ୧୯୭୮ ମସିହାରେ, ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ବା ଇମରଜେନ୍ସି ହଟିବା ପରେ ଏବେ ଦେଶରେ ଜନତା ଦଳର ହାୱା ଚାଲିଥିଲା। କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପୁଣିଥରେ ଏକାପଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବହିଷ୍କାର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ବିନା କଂଗ୍ରେସକୁ ଆଗକୁ ନେବେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ହାର୍ ମାନିନଥିଲେ, ସେହି ବହିଷ୍କାର ଭିତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା କଂଗ୍ରେସ (I) ଏବଂ ସେ ପୁଣିଥରେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଜବରଦସ୍ତ କମବ୍ୟାକ୍ ବା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି ସାରାବିଶ୍ୱକୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ସେହି ପ୍ରାୟ ୫୦ ବର୍ଷ ତଳର କାହାଣୀ ସହିତ ଆଜି ୨୦୨୬ରେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସ୍ଥିତିର କଣ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି?
ସମ୍ପର୍କ ବହୁତ ଗଭୀର। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ରାଜନୀତିରୁ ଆସୁଥିବା ଖବର ଅନୁସାରେ, ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ଦଳ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ସାଂଗଠନିକ ଅଦଳବଦଳର ସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଇଛି। ଦଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଡ଼ିର ନେତା ଏବଂ ସାଂଗଠନିକ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମମତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି। କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଯେଉଁ ଦଳର ସର୍ବେସର୍ବା ଭାବେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଦଳ ଭିତରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଦୁର୍ବଳ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ସେଥିପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକମାନେ ଏହାକୁ ମମତାଙ୍କର “ଇନ୍ଦିରା-ମୋମେଣ୍ଟ” ବା ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସେହି ସଙ୍କଟ ସମୟ ସହିତ ତୁଳନା କରୁଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଷାଠିଏ ଏବଂ ସତୁରି ଦଶକର ସେହି ସୁଦୃଢ଼ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ଏବଂ ଆଜିର ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଫରକ ଅଛି। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଯେତେବେଳେ ଦଳରୁ ବାହାରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସର ସଂଗଠନ ବହୁତ ବଡ଼, ଅଭିଜ୍ଞ ଏବଂ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ସଂଗଠନ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନେ ହେଉଥିଲା। ତଥାପି ଇନ୍ଦିରା ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଜନପ୍ରିୟତା ବଳରେ ସେହି ବଡ଼ ସଂଗଠନକୁ ପରାସ୍ତ କରି ନିଜର ଏକ ନୂଆ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଠିଆ କରିପାରିଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସର ବାସ୍ତବତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା। ଟିଏମସିର ଅର୍ଥ ହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ମମତା ବାନାର୍ଜୀ। ମମତାଙ୍କ ଚେହେରା, ତାଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶୈଳୀ ଉପରେ ହିଁ ଏହି ଦଳ ଗଠିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବାରମ୍ବାର ସରକାର ଗଢ଼ିଛି। ଯଦି ଆଜି ଦଳର ଭିତର ନେତାମାନେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କୁ ଦଳରୁ ଦୂରେଇ ଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଦଳର ନାଁ ଓ ସାଂଗଠନିକ ପ୍ରତୀକ ଛଡ଼ାଇ ନିଅନ୍ତି, ତେବେ କଣ ମମତା ବାନାର୍ଜୀ, ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭଳି ପୁଣି ଥରେ ଜନତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଏକ ବଡ଼ କମବ୍ୟାକ୍ କରିପାରିବେ? କଣ ସେ ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବେ ଯେ ଦଳ ଚିହ୍ନରେ ନଥାଏ, ବରଂ ଜନତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥାଏ? ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ।
ରାଜନୀତିରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସବୁବେଳେ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବ ଯେ, କୌଣସି ବି ସଙ୍କଟ ଜଣେ ନେତାର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ପରୀକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଖରେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ଏକ ବଡ଼ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରି ବିଜେତା ସାଜିଥିଲେ। ଆଜି ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଏକ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା। ଦଳ ଭିତରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଅସନ୍ତୋଷ ଏବଂ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସେ କେମିତି ସମ୍ଭାଳୁଛନ୍ତି, ତାହା ଆଗାମୀ କିଛି ମାସ ଭିତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
