ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତି ସଦା ସର୍ବଦା ଭାରତର ସବୁଠୁ ରୋମାଞ୍ଚକ ଏବଂ ଜଟିଳ ରାଜନୀତିକ ମଞ୍ଚ ଭାବେ ପରିଚିତ। ବାମ ମୋର୍ଚ୍ଚାର ୩୪ ବର୍ଷର ଶାସନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଟିଏମସି କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଅନେକେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ବଙ୍ଗର ରାଜନୀତି ଏକ ନୂଆ ଦିଗରେ ଯିବ। କିନ୍ତୁ ଗତ ଦଶକରେ ଏହି ରାଜନୀତିକ ଭୂମିକାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଦୟ ହୋଇଛି—ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି)।
୨୦୨୧ର ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଶାସନ ଦାବି ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଜେପି ନିଜର ଭୋଟ୍ ଶକ୍ତି ଓ ସଂଗଠନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତିକ ମଞ୍ଚରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦାଣ୍ଡ ଦେଇଛି।
ଏବେ ୨୦୨୬ ନିର୍ବାଚନ ଆସିବା ସହିତ ରାଜନୀତିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ଏକ ନାମ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଆସୁଛି—ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ।
ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକେ ତାଙ୍କୁ “ନିରବ ରଣନୀତିକାର” ବୋଲି କୁହନ୍ତି। କାରଣ ସେ ସାଧାରଣତଃ ମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ଭାଷଣ ଦେବା ନେତା ନୁହେଁ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ପରିଚାଳକ ଯିଏ ପରଦା ପଛରେ ରହି ନିର୍ବାଚନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୀତିକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି।
ଅନେକ ରାଜନୀତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ଯଦି ବିଜେପି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ନିଜ ରାଜନୀତିକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପୂରଣ କରିପାରେ, ତେବେ ତାହାର ପଛରେ ରହିବ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନାମ—ଅମିୀତ ଶାହଙ୍କ ରଣନୀତି ଏବଂ ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବଙ୍କ ମାଇକ୍ରୋ ପରିଚାଳନା।
ଶାନ୍ତ କିନ୍ତୁ ଧୂର୍ତ୍ତ ରଣନୀତିକାର
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ କେତେକ ନେତା ଅଛନ୍ତି ଯେମାନେ ସର୍ବଦା ମଞ୍ଚରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ନେତା ଅଛନ୍ତି ଯେମାନେ ପରଦା ପଛରେ ରହି ଖେଳର ନିୟମକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।
ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ ସେଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାରର ନେତା।
ସେ ଏକାଧାରେ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ସଂଗଠନକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନାର ମାହିର। ବିଜେପିର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ସେଙ୍କୁ ସେଇ ସମୟରେ ଆଗକୁ ଆଣେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ରାଜ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନିୟୋଜିତ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ଦରକାର ହୁଏ।
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି—
• ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ଲେଭେଲ୍ ଡାଟା ବିଶ୍ଳେଷଣ
• ସଂଗଠନର ମାଇକ୍ରୋ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ
• ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କର ମନୋବିଜ୍ଞାନ ବୁଝିବା
• ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ସମନ୍ୱୟ କରିବା
ଏହି କାରଣରୁ ବିଜେପିର ଉଚ୍ଚ ନେତୃତ୍ୱ ସେଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ “ଇଲେକ୍ସନ୍ ମ୍ୟାନେଜର୍” ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ଅମିତ ଶାହାଙ୍କ ରଣନୀତିର ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ଇଞ୍ଜିନିୟର
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଯଦି କେହି “ଆଧୁନିକ ଚାଣକ୍ୟ” ବୋଲି ପରିଚିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଅମିୀତ ଶାହ।
କିନ୍ତୁ ଯେକୌଣସି ବଡ଼ ରଣନୀତିକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ମାଟିରେ କାମ କରିବା ଦରକାର।
ସେଠାରେ ଆସନ୍ତି ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ।
ଶାହାଙ୍କ ରଣନୀତିକୁ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ସ୍ତରରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାରେ ସେ ଦଳର ଭରସାର ଲୋକ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଜସ୍ଥାନ, ଓଡ଼ିଶା, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମଣିପୁର, ଗୁଜରାଟ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଭଳି ଅନେକ ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଏହି ଭୂମିକାରେ ରହିଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତିର 5M ସୂତ୍ର
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତିକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ଏକ ସୂତ୍ର କଥା କହନ୍ତି—“5M ସୂତ୍ର”।
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦିଗ ହେଉଛି ଆସନ୍ତା ନିର୍ବାଚନର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।
୧. ମହିଳା (Women)
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ମହିଳା ଭୋଟର୍ମାନେ ରାଜନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି।
ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ଏହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ନିଜ ପକ୍ଷରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଯୋଜନା—
• କନ୍ୟାଶ୍ରୀ
• ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଭଣ୍ଡାର
• ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯୋଜନା
ଏସବୁ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ମଜବୁତ କରିଛି।
କିନ୍ତୁ ବିଜେପି ଏଥର ଏହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ନୂଆ ରଣନୀତି ଗଢ଼ୁଛି।
୨. ମାଇନୋରିଟି (Minority)
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଭୋଟ୍ ପ୍ରାୟ 27% ଚାରିପାଖରେ ରହିଛି।
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଟିଏମସି ପକ୍ଷରେ ରହିଛି।
କିନ୍ତୁ ଏଥର ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଏହି ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଭାଗ କରିପାରେ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।
୩. ମେଜୋରିଟି (Majority)
ବିଜେପିର ମୁଖ୍ୟ ରଣନୀତି ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଭୋଟ୍ର ଏକତ୍ରିକରଣ।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ପ୍ରାୟ 70% ହିନ୍ଦୁ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଛି।
ଯଦି ଏହାର ଅତିକମରେ 50% ଭୋଟ୍ ବିଜେପି ପାଖକୁ ଯାଏ, ତେବେ ନିର୍ବାଚନୀ ଗଣିତ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ।
୪. ମସଲ୍ ଏବଂ ମନି (Muscle & Money)
ବଙ୍ଗର ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି ସଦା ସର୍ବଦା ଏହି ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଜଡିତ।
ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ନିର୍ବାଚନୀ ପରିଣାମକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
୫. ମେସିନାରୀ (Machinery)
ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାସକ ଦଳର ପ୍ରଭାବ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ଥାଏ।
ହିନ୍ଦୁତ୍ୱରୁ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ରଣନୀତି
ବିଜେପିର ରାଜନୀତି ସାଧାରଣତଃ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରା ସହିତ ଜଡିତ ଥାଏ।
କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବିଜେପି ଏଥର କେବଳ ଧର୍ମର ରାଜନୀତି କରୁନାହିଁ।
ସେମାନେ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଦୁର୍ନୀତିକୁ ମୁଖ୍ୟ ଇସ୍ୟୁ କରୁଛନ୍ତି।
• ଚାକିରି ଦୁର୍ନୀତି
• ଶିକ୍ଷା ନିଯୁକ୍ତି ଘୋଟାଳା
• ପଞ୍ଚାୟତ ରାଜନୀତି
ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଦ୍ଦାକୁ ଆଗକୁ ଆଣି ବିଜେପି ଶାସନ ବିରୋଧୀ ମନୋଭାବକୁ ଜାଗ୍ରୁତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ସାମ-ଦାମ-ଦଣ୍ଡ-ଭେଦର ରାଜନୀତି
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ପୁରାତନ ନୀତି “ସାମ-ଦାମ-ଦଣ୍ଡ-ଭେଦ” ଏବେ ମଧ୍ୟ ରଣନୀତିର ଅଂଶ ରହିଛି।
ବିଜେପି ଏଥର ସମସ୍ତ ରଣନୀତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି—
• ନୂଆ ମିଳିତ ରାଜନୀତି
• ସଂଗଠନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି
• ନେତାମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ
ଏହି ସବୁର ମଧ୍ୟରେ ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବଙ୍କ ଭୂମିକା ମୁଖ୍ୟ।
ଅଭିଜ୍ଞ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳକ
ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ରାଜ୍ୟର ନିର୍ବାଚନରେ ଦଳର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି।
ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି—
• ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
• ରାଜସ୍ଥାନ
• ଓଡ଼ିଶା
• ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ
• ବିହାର
• ମଣିପୁର
• ଗୁଜରାଟ
• ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
• ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ
ଏହି ସବୁ ନିର୍ବାଚନର ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କୁ ଦଳର ଏକ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ରଣନୀତିକାର ଭାବେ ପରିଚିତ କରିଛି।
ଶ୍ୟାମା ପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ମାଟିରେ ରାଜନୀତି
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ କେବଳ ଏକ ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜନୀତିକ ପ୍ରତୀକ।
ଏହି ମାଟି ହେଉଛି ଶ୍ୟାମପ୍ରସାଦ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି।
ସେହିକାରଣରୁ ବିଜେପି ପାଇଁ ବଙ୍ଗରେ ସଫଳତା କେବଳ ଏକ ନିର୍ବାଚନୀ ବିଜୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଆଦର୍ଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
୨୦୨୬ ନିର୍ବାଚନ: ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ?
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—
କି ବିଜେପି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ନୂଆ ଇତିହାସ ଲେଖିପାରିବ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ଅନେକ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ—
• ସଂଗଠନ ଶକ୍ତି
• ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କର ଗଣିତ
• ନେତୃତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ
ଯଦି ଅମିତ ଶାହଙ୍କ ରଣନୀତି ଏବଂ ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବଙ୍କ ପରିଚାଳନା ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତିରେ ଏକ ନୂଆ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯିବ।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ରାଜନୀତି ଏବେ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ରେ ଦାଣ୍ଡାଇଛି।
ଏକ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଭବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଂଗଠନ।
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଅଛି ବିଜେପିର ବିସ୍ତାରଶୀଳ ରାଜନୀତିକ ଯାତ୍ରା।
ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଆଗାମୀ ରାଜନୀତି।
ଏବଂ ଏହି ରାଜନୀତିକ ଯୁଦ୍ଧର ନିରବ ସେନାପତି ଭାବେ ଏବେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛନ୍ତି—
ଭୂପେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ।
