ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଭୋଟରଙ୍କ ସ୍ୱର ଜଣେ ପାକିସ୍ତାନୀ କିମ୍ବା ବାଂଲାଦେଶୀ ଭୋଟରଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଦୁର୍ବଳ । ଏହା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଭାଷଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗାଣିତିକ ସତ୍ୟ । ସଂସଦରେ ଜଣେ ପ୍ରତିନିଧି କେତେ ଜଣ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ବହନ କରୁଛନ୍ତି, ତାହାହିଁ ସ୍ଥିର କରେ ସେହି ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଭାରତରେ ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ବିଗତ ୫୦ ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ‘ସାମ୍ବିଧାନିକ ଫ୍ରିଜ୍’ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଛି।
ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ଭାରତୀୟ ସାଂସଦ: ବୋଝ ଅଧିକ, ସମୟ କମ୍
ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶକୁ ଯଦି ଆମେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଭାରତୀୟ ସାଂସଦଙ୍କ ଉପରେ ରହିଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟା ଚାପ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ । ବ୍ରିଟେନରେ ଜଣେ ସାଂସଦ ମାତ୍ର ୧ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ କଥା ବୁଝୁଥିବାବେଳେ, ଭାରତରେ ଜଣେ ସାଂସଦ ହାରାହାରି ୨୬.୫ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି ।
ସୂଚନା ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ :
ଆମେରିକା:- ୭.୮ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପିଛା ଜଣେ ସାଂସଦ।
ପାକିସ୍ତାନ:- ୯ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପିଛା ଜଣେ ସାଂସଦ।
ବାଂଲାଦେଶ:- ୫.୭ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପିଛା ଜଣେ ସାଂସଦ।
ରୁଷିଆ:- ୩.୨ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପିଛା ଜଣେ ସାଂସଦ।
ଏହାର ସରଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ସମୟ ନାହିଁ । ଜଣେ ପାକିସ୍ତାନୀ ଭୋଟର ତାଙ୍କ ସାଂସଦଙ୍କଠାରୁ ଯେତିକି ସମୟ ପାଆନ୍ତି, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଭୋଟର ତା’ର ତିନି ଭାଗରୁ ଭାଗେ ସମୟ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଐତିହାସିକ ଭୁଲ୍: ୧୯୭୬ର ସେହି କଳା ଅଧ୍ୟାୟ
୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆମେରିକା ସହ ସମାନ ଥିଲା । ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୮୧ ଏବଂ ୮୨ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତି ଜନଗଣନା ପରେ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥିର କରାଯିବା (Delimitation) ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଣାଯାଇଥିବା ୪୨ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଏହି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରଥର ଚକକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥିଲା ।
ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ସମୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘ପ୍ରୋଭିଜୋ’ ବା ସର୍ତ୍ତ ଲଗାଯାଇ ଲୋକସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟାକୁ ୧୯୭୧ ଜନଗଣନା ଆଧାରରେ ଫ୍ରିଜ୍ କରିଦିଆଗଲା । ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେଶର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଏକ ପ୍ରକାର କୋମା ଅବସ୍ଥାକୁ ଠେଲିଦେଲା ।
ଭୋଟ୍ ର ମୂଲ୍ୟ: କେଉଁଠି ୧ ଟଙ୍କା ତ କେଉଁଠି ୫୫ ପଇସା
ଏହି ‘ଫ୍ରିଜ୍’ ଯୋଗୁଁ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟକୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ଅସମାନତା ଦେଖାଦେଇଛି । ଯଦି ଆମେ କେରଳର ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ଭୋଟ୍ ମୂଲ୍ୟକୁ ୧ ଟଙ୍କା ଧରିବା, ତେବେ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନବହୁଳ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିତି ଚିନ୍ତାଜନକ ।
ରାଜ୍ୟ ଭୋଟ୍ର ଆନୁମାନିକ ମୂଲ୍ୟ (କେରଳ ତୁଳନାରେ)
- କେରଳ-୧.୦୦ ଟଙ୍କା
- ଓଡ଼ିଶା-୮୪ ପଇସା
- ତାମିଲନାଡୁ-୯୦ ପଇସା
- ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ-୮୪ ପଇସ
- ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ-୬୭ ପଇସା
- ବିହାର-୬୪ ପଇସା
- ରାଜସ୍ଥାନ-୬୧ ପଇସା
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ଓଜନ ସଂସଦରେ କେରଳର ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍ । ରାଜସ୍ଥାନରେ ତ ଏହା ମାତ୍ର ୬୧ ପଇସା । ଏହି ଅସମାନତା ‘ୱାନ୍ ପର୍ସନ୍, ୱାନ୍ ଭୋଟ୍’ର ମୂଳ ନୀତିକୁ ଆଘାତ କରୁଛି ।
ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି ଓ ମୋଦୀ ସରକାରଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ
୨୦୧୧ ପରଠାରୁ ଭାରତରେ କୌଣସି ଅଫିସିଆଲ୍ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇନଥିବାବେଳେ, ୨୦୨୪ ସୁଦ୍ଧା ଜନସଂଖ୍ୟା ଯଥେଷ୍ଟ ବଢିଛି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୩୧ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍ ଏହି ୫୦ ବର୍ଷର ଜଟାକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରୟାସ ।
ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନରେ ୮୮୮ ଜଣ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବସିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଯଦି ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୫୪୩ରୁ ୮୫୦କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେବେ ସାଂସଦ ଏବଂ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତା କିଛି ମାତ୍ରାରେ କମିବ । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ସହ ମହିଳା ସଂରକ୍ଷଣ ବିଲ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି , ଯାହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ରୂପରେଖ ବଦଳାଇ ଦେବ ।
ଆଗାମୀ ଆହ୍ୱାନ : ସମାନତା କେବେ?
ସୀମା ନିର୍ଧାରଣ ବା ‘ଡିଲିମିଟେସନ୍’ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଶଙ୍କା ଯେ, ସେମାନେ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବାରୁ ସଂସଦରେ ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ କମିଯାଇପାରେ । ଅନ୍ୟପଟେ ଉତ୍ତର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତର ଭୋଟରମାନେ ନିଜର ଉଚିତ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଁ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ।
ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛି ଏମିତି ଏକ ଫର୍ମୁଲା ବାହାର କରିବା, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ରାଜ୍ୟର ସିଟ୍ କମିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ବଢିବ।
ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବଳ ଭୋଟ୍ ଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି ଭୋଟ୍ର ଓଜନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେତେ ରହୁଛି, ତାହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ୧୯୭୬ରୁ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନ୍ୟାୟକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି । ଆପଣ ପଛେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ଥାଆନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଶାରେ, ଆପଣଙ୍କ ଭୋଟ୍ର ମୂଲ୍ୟ ପୁରା ‘୧ ଟଙ୍କା’ ହେବା ଉଚିତ୍ । ୨୦୨୯ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସଦୃଶ ହେବ।
ଏହି ବିତର୍କ କେବଳ ରାଜନୀତି କିମ୍ବା ପରିସଂଖ୍ୟାନର ନୁହେଁ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାରର । ଆପଣଙ୍କ ଭୋଟର ଓଜନ କେତେ ରହିବ, ତାହା ଏହି ନୂଆ ନିୟମ ସ୍ଥିର କରିବ । କଂଗ୍ରେସ ସମୟରେ ଯେଉଁ ସମାନତା ହଜି ଯାଇଥିଲା, ତାହାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିନରେ ଜରୁରୀ ।
