ଭାରତର ଇତିହାସରେ ଯଦି କୌଣସି ରାଜ୍ୟକୁ “ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ। ଏହି ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ, ସ୍ୱାମୀ ବିବେକା ନନ୍ଦ, ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର, ସୁଭାଷଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ, ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟ, ଓ ଅନେକ ବିଚାରକ, କବି, ବିପ୍ଲବୀ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକ। କଲକାତା ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଶିକ୍ଷା, ସାହିତ୍ୟ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ରାଜନୀତିର ନୂଆ ଦିଗ।
“ବଙ୍ଗଳା ଆଜି ଯାହା ଭାବେ, ଭାରତ ତାହା ଆସନ୍ତାକାଲି ଭାବେ” – ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେଙ୍କ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉକ୍ତି ଦିନେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ବୌଦ୍ଧିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଆଜିର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ଉକ୍ତି ଏକ ପରିହାସ ପରି ମନେହୁଏ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦିନେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯେଉଁ ମାଟି ନୋବେଲ ବିଜେତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା, ସେହି ମାଟି ଆଜି କାରଖାନା ଶୂନ୍ୟତା, କ୍ରମାଗତ ରାଜନୈତିକ ହିଂସା ଏବଂ ଅସମାପ୍ତ ଅନୁପ୍ରବେଶ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇ ରହିଛି।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ବେଙ୍ଗଲ ନିଜ ଗୌରବମୟ ପରିଚୟକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ହରାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଏକ ସମୟର ଶିଳ୍ପ ଓ ବ୍ୟବସାୟ କେନ୍ଦ୍ର ଆଜି କାହିଁକି ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରିପାରୁନାହିଁ? କାହିଁକି ଯୁବପିଢ଼ି ଅବସର ଖୋଜି ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ୁଛି? କାହିଁକି ନିର୍ବାଚନୀ ହିଂସା ବେଙ୍ଗଲର ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ହୋଇଯାଇଛି?
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଆମେ ବେଙ୍ଗଲର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ମୂଳକାରଣକୁ ଗଭୀରଭାବେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବୁ—ଇତିହାସରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନୀତିରୁ ପ୍ରଭାବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଐତିହାସିକ ଗୌରବରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ପତନ
୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବଙ୍ଗଳା ଥିଲା ମୁଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ସମୃଦ୍ଧଶାଳୀ ପ୍ରଦେଶ। ବିଶ୍ୱ ଜିଡିପିରେ ଭାରତର ଭାଗ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ ସେଥିରୁ ଏକାକୀ ବଙ୍ଗଳାର ଅବଦାନ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶମାନେ ନିଜର ବାଣିଜ୍ୟିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କଲିକତାକୁ ବାଛିବାର କାରଣ ଥିଲା ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ହୁଗୁଳି ନଦୀର ବନ୍ଦର। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ଚିତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଦଳିଲା। ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତର ମୋଟ ଶିଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦନରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଅଂଶଧନ ୨୭ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହା ମାତ୍ର ୩ ପ୍ରତିଶତକୁ ଖସି ଆସିଛି।
ଏହି ପତନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ବିଭାଜନରୁ। ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଂଲାଦେଶ) ପାକିସ୍ତାନକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଝୋଟ ଶିଳ୍ପ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା। ଚାଷ ଜମି ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗରେ ରହିଗଲା ଏବଂ ମିଲଗୁଡ଼ିକ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ। ଏହା ସହିତ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ‘ଫ୍ରେଟ୍ ଇକ୍ୱାଲାଇଜେସନ୍’ (Freight Equalization) ନୀତି ବଙ୍ଗଳା ପାଇଁ ଅଭିଶାପ ସାଜିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ହୋଇଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ରାଜ୍ୟ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ସୁବିଧା ପାଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ହୁଗୁଳୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ, ଝୋଟ କଳ, ଟେକ୍ସଟାଇଲ୍ ଓ ବନ୍ଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବେଙ୍ଗଲକୁ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିର ମୂଳ ଶକ୍ତି କରିଥିଲା।
ଏହା ସହିତ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ନୂଆଧାରା—“ବେଙ୍ଗଲ ରେନେସାଁ”—ସମଗ୍ର ଭାରତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।
ବାମପନ୍ଥୀ ଶାସନ: ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହକ୍ କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପର ଶ୍ମଶାନ?
୧୯୭୭ରୁ ୨୦୧୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ୩୪ ବର୍ଷ ଧରି ବାମପନ୍ଥୀ ସରକାର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଶାସନ କଲେ। ଏହା ଥିଲା ବିଶ୍ୱର ଦୀର୍ଘତମ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସରକାର। ଜ୍ୟୋତି ବସୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ଅପରେସନ୍ ବର୍ଗା’ ମାଧ୍ୟମରେ ଭୂସଂସ୍କାର କରିବାରେ ବଙ୍ଗଳା ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ଆତ୍ମଘାତୀ ନୀତି ଆପଣେଇଥିଲା।
ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନର ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ‘ଘେରାଉ’ ସଂସ୍କୃତି ଶିଳ୍ପପତିମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ପାର୍ଟି ହିଁ ସରକାର ଏବଂ ସରକାର ହିଁ ପାର୍ଟି – ଏହି ମାନସିକତା ପ୍ରଶାସନର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା। ଗାଁର କ୍ଲବ୍ଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୈତିକ ପଞ୍ଚାୟତରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଟ୍ୟାକ୍ସି ଡ୍ରାଇଭରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ୟୁନିୟନର ଶକ୍ତି ବଳରେ କାମ କରିବାକୁ ମନା କଲେ, ସେଠାରୁ ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିଲା।
ମମତା ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଏବଂ ‘ପରିବର୍ତ୍ତନ’ର ଅସଲ ରୂପ
ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ବଙ୍ଗଳା ରାଜନୀତିରେ ଏକ “ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫାଇଟର୍”ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୯୦ରେ ହାଜରା ଛକରେ ସିପିଏମ୍ କ୍ୟାଡରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରଣାନ୍ତକ ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ୧୯୯୩ରେ ରାଇଟର୍ସ ବିଲ୍ଡିଂରୁ ତାଙ୍କୁ ବାଳ ଟାଣି ବାହାର କରିବା ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଗ୍ରାମୀ ନେତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲା।
୨୦୦୬ର ସିଙ୍ଗୁର ଏବଂ ନନ୍ଦୀଗ୍ରାମ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା ମମତାଙ୍କ ପାଇଁ ଟର୍ଣ୍ଣିଂ ପଏଣ୍ଟ। ଟାଟା ମୋଟର୍ସର ନାନୋ କାରଖାନାକୁ ବନ୍ଦ କରି ମମତା ଶାସନକୁ ଆସିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଶିଳ୍ପାୟନ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ପକାଇଦେଲା। ବର୍ତ୍ତମାନର ଟିଏମସି ଶାସନରେ ସେହି ବାମପନ୍ଥୀଙ୍କ ପରି ‘କଟ୍ ମନି’ ଏବଂ ‘ସିଣ୍ଡିକେଟ୍ ରାଜନୀତି’ ଜାରି ରହିଛି। ଆଜି ବି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକକୁ ଘର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାଙ୍କ ସିଣ୍ଡିକେଟ୍ ଠାରୁ ଗିଟି-ବାଲି କିଣିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ଅନୁପ୍ରବେଶ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ
ବାଂଲାଦେଶ ସହିତ ୨୨୦୦ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ସୀମା ବଙ୍ଗଳା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ସୀମା ଏତେ ମୁକ୍ତ (Porous) ଯେ ଏଠାରେ ଅନୁପ୍ରବେଶ ଏବଂ ଗୋଚାଲାଣ ରୋକିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନାହିଁ। ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହା ଏକ ବିରାଟ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ରାଜନୀତି। ୧୯୫୧ରେ ବଙ୍ଗଳାରେ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ୧୯ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ ୨୦୧୧ ସୁଦ୍ଧା ତାହା ୨୭ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ୩୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସୀମା ବାଡ଼ (Fencing) ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଜମି ଯୋଗାଇ ନଦେବା ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ କରୁଛି।
ରାଜନୈତିକ ହିଂସାର ରକ୍ତାକ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ରାଜନୀତି କେବଳ ଭୋଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ଏହା ରକ୍ତର ଖେଳ। ସିପିଏମ୍ ଅମଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ହିଂସା ଟିଏମସି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇନାହିଁ। ନିର୍ବାଚନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ହିଂସା, ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଏଠାରେ ଏକ ନିତିଦିନିଆ ଘଟଣା। ଆର.ଜି. କର ମେଡିକାଲ କଲେଜ ଭଳି ଘଟଣା ବଙ୍ଗଳାରେ ନାରୀ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଉପରେ ଏକ ବିରାଟ ପ୍ରଶ୍ନଚିହ୍ନ ଲଗାଇଛି।
ଆଜି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଯୁବପିଢ଼ି ଓଡ଼ିଶା, ଗୁଜରାଟ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଭଳି ରାଜ୍ୟକୁ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ଯାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମାଟି ଦିନେ ଦେଶକୁ ଆଲୋକ ଦେଖାଉଥିଲା, ସେ ଆଜି ଅନ୍ଧକାର ଗଳିରେ ହଜିଯାଇଛି। କେବଳ ସରକାର ବଦଳିଲେ ବଙ୍ଗଳାର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳିବ ନାହିଁ, ବରଂ ବଙ୍ଗଳାର ‘ପାର୍ଟି-ସୋସାଇଟି’ ଏବଂ କର୍ମ ସଂସ୍କୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶିଳ୍ପକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଗତିର ସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି। ଯଦି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ନିଜର ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷର ବଳୟରୁ ବାହାରି ନଆସେ, ତେବେ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏକଦା “ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବଙ୍ଗଳା” କେବଳ ଏକ ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଯିବ।
ବେଙ୍ଗଲର କାହାଣୀ ଆମକୁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛି—
ସଠିକ୍ ନୀତି ଓ ଶାସନ ବିନା କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୌରବ ଧାରଣ କରିପାରେନାହିଁ।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ—
ବେଙ୍ଗଲ ପୁଣି ଉଠିପାରିବ କି?
ନା କି ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘ ସଂକଟରେ ଅଟକି ରହିବ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ଆସନ୍ତା ଦିନର ରାଜନୀତି, ନୀତି ଓ ଲୋକଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
also read : https://purvapaksa.com/is-there-a-terrorist-link-to-the-capitals-bomb-blast/
