ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଘରିକିଆ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ନିଜର ଗୁରୁତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ-ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କାର୍ଡ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଦିଲ୍ଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ନୂଆ ରାଜନୀତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି ଏବେ କେବଳ ସଂଗଠନ ଓ ସରକାରୀ ସ୍ତରର ତର୍କରେ ସୀମିତ ରହି ନାହିଁ; ଏହା ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନୂଆ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଏହି ତର୍କରେ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରତି ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ସହର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (ସିଇଆର) ଗଠନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ଥିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ନୂଆ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରିପାରେ। ଅବିଭକ୍ତ ଢେଙ୍କାନାଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଅବିଭକ୍ତ ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ସହର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (CER) ବିକଶିତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଏକ ବିକାଶ ପ୍ରସ୍ତାବ? ନା ଏହାର ଭିତରେ ଗୁଢ଼ ରାଜନୀତିକ ବାର୍ତ୍ତା ଲୁଚି ରହିଛି?
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଚିଠିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିବା ସମ୍ବଲପୁର–ସୁନ୍ଦରଗଡ଼–ଝାରସୁଗୁଡ଼ା–ବରଗଡ଼ କ୍ଲଷ୍ଟର ଓ ଅନୁଗୁଳ–ଢେଙ୍କାନାଳ କ୍ଲଷ୍ଟର ଗଠନ ପ୍ରସ୍ତାବ କେବଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ସନ୍ତୁଳନ ଓ ରାଜନୀତିକ ସମୀକରଣର ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ଏହା କେବଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିକଳ୍ପନା ନା ଏହା ଭିତରେ ରାଜନୀତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଭୂ-ରାଜନୀତିକ ମାନଚିତ୍ରର ପୁନର୍ଲେଖନର ଚେଷ୍ଟା ଲୁଚିଛି?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି।
ସନ୍ତୁଳିତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି: ଦୀର୍ଘଦିନର ଦାବି
ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଉପକୂଳ କେନ୍ଦ୍ରିକ ରହିଆସିଛି। ଭୁବନେଶ୍ୱର–କଟକ–ପୁରୀ–ପାରାଦୀପ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (BCPPER) ଗଠନ ପରେ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିବେଶ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଆଧାରଭୂମି ବିକାଶ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମ ଓ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ସେହି ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ପାରିନାହିଁ ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ଷେପ ରହିଆସିଛି।
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମତାକୁ ସମାଧାନ କରିବାର ଏକ ଚେଷ୍ଟା ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଚିଠିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ସନ୍ତୁଳିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ବିକାଶ ପରିକ୍ରମାରେ ପଶ୍ଚିମ ଓ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବାର ଆକ୍ଷେପ ବହୁବାର ଉଠିଛି। ସମ୍ବଲପୁର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, ବରଗଡ଼, ଅନୁଗୁଳ, ଢେଙ୍କାନାଳ—ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଖଣିଜ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଳ୍ପ ସମ୍ଭାବନାରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ସଂରଚିତ ଓ ସମନ୍ୱିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ମଡେଲ୍ ଅଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇପାରିନାହିଁ।
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମତାକୁ ସନ୍ତୁଳନ କରିବାର ଏକ ରାଜନୀତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଚେଷ୍ଟା ବୋଲି ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସମ୍ବଲପୁର କ୍ଲଷ୍ଟର: ଖଣିଜ ଓ ଶିଳ୍ପର ମେରୁଦଣ୍ଡ
ସମ୍ବଲପୁର–ସୁନ୍ଦରଗଡ଼–ଝାରସୁଗୁଡ଼ା–ବରଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଶିଳ୍ପ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶାଏ। ଏଠାରେ ଅଛି—
- ହୀରାକୁଦ ଡ୍ୟାମ୍
- ଇସ୍ପାତ ଓ ଆଲୁମିନିୟମ ଶିଳ୍ପ
- କୋଇଲା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର
- କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପ
- ସମ୍ବଲପୁରୀ ହସ୍ତତନ୍ତ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ମିଶି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ତିଆରି କରିପାରିବ ବୋଲି ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି। ଯାହାକି ତାଙ୍କ ଚିଠିରେ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏନଆଇଟି ରାଉରକେଲା, ଆଇଆଇଏମ ସମ୍ବଲପୁର, ଭିସୁଟ୍ ଓ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି। ଏହାକୁ ଧରି ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ଏହାକୁ “ନୂତନ ଯୁଗର ଅର୍ଥନୀତି” ପାଇଁ ଏକ ଉଦୀୟମାନ କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି।
ଭୌଗୋଳିକ ରଣନୀତି: ୩୦୦ କି.ମି.ର ଆର୍ଥିକ ବଳୟ
ଏହି କ୍ଲଷ୍ଟର ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ସୀମା ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ସହିତ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ରାୟପୁର, ରାଞ୍ଚି ଓ ବିଶାଖାପାଟଣା ଭଳି ମୁଖ୍ୟ ସହରମାନଙ୍କ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଏହା ଏକ ମଲ୍ଟି-ଷ୍ଟେଟ୍ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ଇକନମିକ୍ ଜୋନ୍ ରୂପେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରଖିଛି।
ଅନୁଗୁଳ–ଢେଙ୍କାନାଳ କ୍ଲଷ୍ଟର: ଶକ୍ତି ଓ ଭାରୀ ଶିଳ୍ପର କେନ୍ଦ୍ର
ଅନୁଗୁଳ–ଢେଙ୍କାନାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରୀ ଶିଳ୍ପ ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି-
- ନାଲକୋ (NALCO)
- ଏନଟିପିସି କଣିହାଁ
- ମହାନଦୀ କୋଲଫିଲ୍ଡସ୍
- କ୍ରୋମାଇଟ୍, କୋଇଲା ଓ ଲୁହା ପଥର ଭଣ୍ଡାର
ଜାତୀୟ ଜଳପଥ-୫ ଦ୍ୱାରା ତାଳଚେର–କଳିଙ୍ଗନଗର–ପାରାଦୀପ ମଧ୍ୟରେ କମ ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ କମ ସମୟରେ ପରିବହନ ଆଗକୁ ସମ୍ଭବ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଏହା ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଖର୍ଚ୍ଚ କମାଇ ନୂତନ ନିବେଶକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିପାରିବ ବୋଲି ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି।
ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଯୁବ ସମ୍ଭାବନା
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦୁଇ କ୍ଲଷ୍ଟର ମିଳିତ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ଜିଏସ୍ଡିପିର ୨୬% ଅବଦାନ ରଖନ୍ତି। ଯଦି ସିଇଆର ଭାବେ ବିକଶିତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ—
- ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଉତ୍ପାଦନ
- ଜିସିସି ଡାଟା ସେଣ୍ଟର
- ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ
- ବୟନଶିଳ୍ପ
- ଲଘୁ ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଧାରିତ ଶିଳ୍ପ ଗଢ଼ି ଉଠିବ।
ଏହା ହଜାର ହଜାର ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରି ଓଡ଼ିଆ ଯୁବକଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବ।
ପର୍ଯ୍ୟଟନ: ଅର୍ଥନୀତିର ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭ
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି-
- ଡେବ୍ରିଗଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ
- ଖଣ୍ଡାଧର ଜଳପ୍ରପାତ
- ବେଦବ୍ୟାସ
- ସାତକୋଶିଆ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ
- କପିଳାସ
ପରିବେଶ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ହେବ।
‘ପୂର୍ବୋଦୟ’ ଓ ରାଜନୀତିକ ବାର୍ତ୍ତା
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ‘ପୂର୍ବୋଦୟ’ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହ ସମନ୍ୱିତ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ରାଜନୀତିକ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି—
- ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପିର ଆଧାର
- ଅଞ୍ଚଳିକ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ସମାଧାନ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା
- ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ରାଜନୀତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରକ୍ଷା
ଏହା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ କ୍ରମଶଃ ଏକୁଟିଆ ହୋଇପଡ଼ୁଥିବା ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏକ “ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଡ” ବୋଲି ରାଜନୀତିକ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି।
ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ: କାଗଜରୁ ମାଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ—
- ଭୂମି ଅଧିଗ୍ରହଣ
- ପରିବେଶ ଅନୁମୋଦନ
- ଆଧାରଭୂମି ନିବେଶ
- ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରଶାସନ
ଏହା ସମସ୍ତକୁ ସମୟୋଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବିକାଶ କି ରାଜନୀତି?
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦୁଇଟି ସିଇଆର ପ୍ରସ୍ତାବ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ଥିକ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନୂଆ ମାନଚିତ୍ର ଦେଇପାରେ। ଯଦି ଏହା ସଫଳ ହୁଏ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ନୂତନ ଶିଳ୍ପ ଓ ନିଯୁକ୍ତିର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିବ।
କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଏକ ରାଜନୀତିକ ସଂକେତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ଅଛି—
ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନର ଚର୍ଚ୍ଚା ଏବେ ରାଜନୀତିର ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
ଏହା କେବଳ ଏକ ଚିଠି ନୁହେଁ;
ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧ୍ୟାୟର ଏକ ଖସଡ଼ା ମାନଚିତ୍ର।
ରାଜନୀତିକ ପରିମାଣ: ଅର୍ଥନୀତି କି ରଣନୀତି?
ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି BJPରାଜନୀତିରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମୁହଁ। ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ତାଙ୍କର ରାଜନୀତିକ ଆଧାର। ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କେହି କେହି ତାଙ୍କର ରାଜନୀତିକ ପୁନର୍ସ୍ଥାପନ ରଣନୀତି ବୋଲି ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି।
“ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଡ” କେବଳ ବିକାଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ନୁହେଁ; ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାବନାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବାର ଏକ ରାଜନୀତିକ ଚାଲ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
Also readhttps://purvapaksa.com/what-politics-is-behind-the-assembly-uproar/
