୨୦୨୭ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୀତି : ପଞ୍ଚାୟତ–ପୌର ନିର୍ବାଚନ, ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଦଳୀୟ ଗଣିତ
୨୦୨୭ରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଏବେ ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ମହଲରେ ଗମ୍ଭୀର ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ । ନିର୍ବାଚନ ଘୋଷଣା ହୋଇନଥିଲେ ବି, ତାହାର ପ୍ରଭାବ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲା, ବ୍ଲକ୍ ଓ ଓୟାର୍ଡ ସ୍ତରରେ ଅନୁଭବ ହେଉଛି । ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେବଳ ପ୍ରଶାସନର ଏକ ଗଠନ ନୁହେଁ ; ଏହା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିର “ମୂଳ ଭିତ୍ତି”। ଏହି ଭିତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ, ବିଧାନସଭା ଓ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମାର୍ଗ ଅନେକ ସହଜ ହୋଇଯାଏ ।
ଉପନିର୍ବାଚନ ନାହିଁ, ଖାଲି ପଦବୀ ରହିଛି : ପ୍ରଶାସନିକ ବାସ୍ତବତା
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାୟ ହଜାରେ ପଦବୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖାଲି ପଡ଼ିଛି । ସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏପରି ଖାଲି ପଦବୀ ପାଇଁ ଉପନିର୍ବାଚନ ହୋଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସାଧାରଣ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନକୁ ଆଖିଆଗରେ ରଖି, ଏହି ଉପନିର୍ବାଚନ ହେବା ନେଇ ଅନିଶ୍ଚିତତା ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏହାର ପରିଣାମ ହେଉଛି—ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଶୂନ୍ୟତା, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି।
ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ : ନିର୍ବାଚନର ନିରବ ମୂଳ ଭିତ୍ତି
ଓଡ଼ିଶାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ (Special Intensive Revision – SIR) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଘରକୁ ଘର ଯାଇ ଭୋଟର ତାଲିକାର ଯାଞ୍ଚ—କିଏ ଯୋଗ୍ୟ, କିଏ ବାଦ୍—ଏହା ମାତ୍ର ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଗଭୀର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଜୁନ୍ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହେବାର ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହା ସହିତ ବୁଥ୍ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିର ପ୍ରସ୍ତାବ—ଏକ ବୁଥ୍ରେ ୧୨୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭୋଟର ନ ଥାଉ—ଭୋଟଦାନ ସୁବିଧା ବଢ଼ାଇବା ସହିତ ନିର୍ବାଚନୀ ରଣନୀତିକୁ ବି ପ୍ରଭାବିତ କରିବ।
ଜନଗଣନା ଓ ନିର୍ବାଚନ : ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ ସହିତ ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ । ଜନସଂଖ୍ୟା ତଥ୍ୟ ଭିତ୍ତିରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଓୟାର୍ଡ ସୀମା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ସମୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ। ଏହାର ଅର୍ଥ—ଆଜି ଯେଉଁ ଆସନ “ସୁରକ୍ଷିତ” ବୋଲି ଧରାଯାଉଛି, ସେହି ଆସନ ଆସନ୍ତାକାଲି ରଣକ୍ଷେତ୍ର ହୋଇପାରେ।
ପଞ୍ଚାୟତ ପ୍ରଥମେ, ପୌର ପରେ: ନିର୍ବାଚନୀ କ୍ରମ
ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ନିର୍ବାଚନ ଏବଂ ତା’ପରେ ପୌର ନିର୍ବାଚନ—ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌରସଂସ୍ଥା ଓ ଏନ୍ଏସି । ନବଗଠିତ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଆଗତୁରା ନିର୍ବାଚନ ହେବ କି ନାହିଁ—ସେଥିରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟତା ନାହିଁ । ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆଶାୟୀ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷାରେ ରଖିଛି ।
ସଂରକ୍ଷଣ ସମୀକରଣ: ଅପେକ୍ଷାର ରାଜନୀତି
କେଉଁ ଆସନ କେଉଁ ବର୍ଗ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ହେବ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଶାୟୀ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ଖୋଲା ଭାବେ ମଇଦାନକୁ ଆସିପାରୁ ନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅପେକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ, ବିଧାୟକ, ସାଂସଦ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାମାନେ “ଲୋକଙ୍କ ନାଡ଼ି” ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଛନ୍ତି—ଯାହା ଆସନ୍ତା ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଙ୍କେତ।
ବିଜେପିର ଆଗ୍ରହ ଓ ଦାବି
ରାଜନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ନେତାମାନେ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସେମାନେ ଆଗରେ। ବିଭିନ୍ନ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ବିଜେପିରେ ସାମିଲ ହେବା ଦଳର ମନୋବଳ ବଢ଼ାଇଛି । ଏକାକୀ କ୍ଷମତାରେ ଆସିବା ପରେ ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ହେଉଥିବାରୁ, ଏହା ବିଜେପି ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା।
ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ: ଗୋଷ୍ଠୀ କନ୍ଦଳର ମୂଲ୍ୟ
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ଓ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ—ଦୁହିଁ ଦଳ ଗୋଷ୍ଠୀ କନ୍ଦଳରେ ଜର୍ଜରିତ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ କ୍ଷେତ୍ର ସଂଗଠନ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି। ତଥାପି, ଦୁହିଁ ଦଳର ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାମାନେ ଆଶାବାଦୀ—ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନରେ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେବ ବୋଲି ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦଳୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା
ଏହି ସମସ୍ତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଆସନ୍ତା ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ସଭାପତି ମନମୋହନ ସାମଲଙ୍କ ପାଇଁ କଠୋର ପରୀକ୍ଷା ହେବ। କେତେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ, ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି, ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱୟଂଶାସନ ସଂସ୍ଥା ବିଜେପି ଦଖଲ କରିପାରିବ—ସେଥିରେ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଭବିଷ୍ୟତର ଅନେକ ସଙ୍କେତ ଲୁଚିଥାଇପାରେ ।
ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ, ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିର ଦିଗଦର୍ଶକ
ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌର ନିର୍ବାଚନ ସାଧାରଣତଃ “ଛୋଟ” ନିର୍ବାଚନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଏହା ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିର ଦିଗଦର୍ଶକ । ୨୦୨୭ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲୁଥିବା ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ଓ ଦଳୀୟ ଗଣିତ—ସବୁ ମିଶି ଏକ ବଡ଼ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରୁଛି। ଆସନ୍ତା ଦିନରେ ଏହି ଚିତ୍ର କେତେ ରଙ୍ଗିନ ହେବ, ସେଥିର ଉତ୍ତର ଭୋଟର ଦେବେ।
also read https://purvapaksa.com/three-day-mourning-period-for-the-demise-of-ajit-pawar/
