ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଏବେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନିସ୍ତବ୍ଧତା। ଯେଉଁ ନେତାଙ୍କୁ ଦିନେ ଘେରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପିର ବଡ଼ ବଡ଼ ହେଭିୱେଟ୍ ନେତାମାନେ ରାଜରାସ୍ତାରୁ ବିଧାନସଭା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ନେତାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ବୟାନରେ ଶାସକ ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁପ୍।
ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ବିବାଦୀୟ ନୂତନ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ସଂଶୋଧନ ଆଇନ। ଅଗଷ୍ଟ ୧୯ ତାରିଖରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ସଭାପତି ତଥା ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏକ ଦମଦାର୍ ବିବୃତ୍ତି ଜାରି କଲେ। ସେ କେବଳ ଏହି ନିୟମକୁ ବିରୋଧ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ କେନ୍ଦ୍ରର ମୋଦୀ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ‘ଅଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ’ ଏବଂ ‘ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ବିରୋଧୀ’ ବୋଲି କହି ସିଧାସଳଖ ଟାର୍ଗେଟ୍ କଲେ।
୪୮ ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିତିଗଲାଣି। ହେଲେ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପିର କୌଣସି ଶୀର୍ଷ ନେତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ପଦୁଟିଏ ବି ଶବ୍ଦ ବାହାରୁ ନାହିଁ। କେବଳ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଡବଲ ଇଞ୍ଜିନ ସରକାର ସତେ ଯେମିତି କାନରେ ତୁଳା ଦେଇ ବସିଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ନବୀନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ଡରୁଛି ନା ଲୁଚୁଛି? ନା ନବୀନ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ବିଜେପି ପରୋକ୍ଷରେ ମାନି ନେଇଛି? ଆଜି ଆମେ ଏହାର ପ୍ରତିଟି ଦିଗକୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ପରଖିବା।
ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବା ଦରକାର, ଏହି ଖଣି ଆଇନକୁ ନେଇ ପ୍ରକୃତ ବିବାଦ କ’ଣ? କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଯେଉଁ ସଂଶୋଧନ ଆଣିଛନ୍ତି, ତାହା ଅଧୀନରେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ନିଲାମ ଏବଂ ତାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେନ୍ଦ୍ରର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ଓଡ଼ିଶା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଖଣିଜ ରାଜ୍ୟ। ଲୁହାପଥର, ବକ୍ସାଇଟ୍, କ୍ରୋମାଇଟ୍ ଏବଂ କୋଇଲାର ବିରାଟ ଭଣ୍ଡାର ଏହି ମାଟିରେ ରହିଛି। ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଖଣି ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ତାଙ୍କ ବୟାନରେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, କେନ୍ଦ୍ରର ଏହି ନୂଆ ନିୟମ ଲାଗୁ ହେଲେ:
- ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କମିଯିବ।
- ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁ ରାଜସ୍ୱ ଏବଂ ରୟାଲଟି ପାଉଛି, ସେଥିରେ ବଡ଼ ଧରଣର କ୍ଷତି ଘଟିବ।
- କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ବଡ଼ ବଡ଼ କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍ଥାଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଫାଇଦା ମିଳିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ କ୍ଷମତା ହରାଇ ବିରୋଧୀ ଆସନରେ ବସିବା ପରେ ଏହା ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍। ସେ ସିଧାସଳଖ ‘ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ’ ଏବଂ ‘ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା’ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି କୋର୍ଟକୁ ବଲ୍ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି।
ଘଟିଲା କ’ଣ?
ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ରେ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ରର ଏକ ବଡ଼ ଆଇନଗତ ପଦକ୍ଷେପ ଆସିଛି।
Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill, 2026 ଅଗଷ୍ଟ ୧୦ରେ ଲୋକସଭାରେ ଆସିଲା, ଅଗଷ୍ଟ ୧୨ରେ ଲୋକସଭା ଏହାକୁ ପାସ୍ କଲା ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟ ୧୩ରେ ରାଜ୍ୟସଭା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପାସ୍ କରିଲା।
ଏହି ବିଲ୍ର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ଖଣି ଏବଂ mineral-bearing lands ସମ୍ପର୍କିତ କେନ୍ଦ୍ରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଏବଂ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଟ୍ୟାକ୍ସ, ସେସ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେଭି ଲଗାଇବାର କ୍ଷମତା ଉପରେ ନୂଆ ସୀମାବଦ୍ଧତା।
PRSର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନୁସାରେ, ବିଲ୍ର ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ mineral-bearing landକୁ ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ପରିସରକୁ ଆଣାଯାଇଛି ଏବଂ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଖଣିଜ ଅଧିକାର କିମ୍ବା mineral-bearing land ଉପରେ କିଛି ପ୍ରକାରର ଟ୍ୟାକ୍ସ ବା ସେସ୍ ଲଗାଇବାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସର୍ତ୍ତର ଅଧୀନ ହେବେ।
ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବିବାଦ।
କେନ୍ଦ୍ର କହୁଛି :
ଏହା ହେଉଛି mining sectorରେ stability, certainty ଓ uniformity ଆଣିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଖଣି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ମତ ହେଉଛି, ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର ଜମି ଓ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଯାଉନାହିଁ ଏବଂ mining sectorର tax ଓ statutory paymentsର ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାରି ରହିବ।
କିନ୍ତୁ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ।
ସେ କହୁଛନ୍ତି
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି mineral-rich stateର fiscal autonomy ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଏବଂ ସେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସର୍ବଦଳୀୟ ବୈଠକ ଓ ବିଧାନସଭାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧିବେଶନ ଡାକିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।
ତାହେଲେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—
ନବୀନ ଏତେ ବଡ଼ ଅଭିଯୋଗ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜବାବ ଦେବ କିଏ?
ଅତୀତର ଆକ୍ରୋଶ ବନାମ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୌନତା
ଆସନ୍ତୁ ଟିକେ ଅତୀତକୁ ଫେରିଯିବା। ଯେତେବେଳେ ବିଜେଡି ଶାସନରେ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ବିଜେପିର ଆଭିମୁଖ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା?
ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ସେତେବେଳେ ବିରୋଧୀ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ସଚେତକ ଥିଲେ। କେନ୍ଦୁଝରର ଆଦିବାସୀ ନେତା ଭାବେ ସେ ବିଧାନସଭା ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଖଣି ଦୁର୍ନୀତିକୁ ନେଇ କାଠଗଡ଼ାରେ ଠିଆ କରାଉଥିଲେ ଶାସକ ଦଳକୁ।
ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କନକ ବର୍ଦ୍ଧନ ସିଂହଦେଓ ରାଜରାସ୍ତାରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁଥିଲେ, ଖଣି ମହାଦୁର୍ନୀତିର ସିବିଆଇ (CBI) ତଦନ୍ତ ଦାବିରେ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖଣି ଥିଲା ରାଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ନୀତିର ପ୍ରସଙ୍ଗ।
ଆଜି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି:
- ସେତେବେଳେ ବିଜେପି ନେତାମାନେ ଯାହା କହୁଥିଲେ, ତାହା କ’ଣ କେବଳ ଭୋଟ୍ ପାଇଁ ମିଛ ନାଟକ ଥିଲା?
- ଆଜି ଯେତେବେଳେ ସେହି ନେତାମାନେ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟର ଖଣି ସମ୍ପଦକୁ ନେଇ ନବୀନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ସାହସ କୁଆଡ଼େ ଗଲା?
- ମୋହନ ମାଝୀ ଓ କନକ ବର୍ଦ୍ଧନ ସିଂହଦେଓ କାହିଁକି ଆଗକୁ ଆସି କହୁନାହାନ୍ତି ଯେ ନବୀନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଭିତ୍ତିହୀନ?
ଏହି ନୀରବତା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ବିରୋଧୀ ଆସନରେ ବସି ଚିତ୍କାର କରିବା ଯେତିକି ସହଜ, ଶାସନ ଗାଦିରେ ବସି ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରି କେନ୍ଦ୍ର ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକି ଠିଆ ହେବା ସେତିକି କଷ୍ଟକର।
ବିଜେପି ଆଇଟି ସେଲ୍ ଏବଂ ମିଡିଆ ସେଲର ଅପମୃତ୍ୟୁ?
ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପିର ମିଡିଆ ସେଲ୍ ଏବଂ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆଇଟି ସେଲ୍ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଥିଲା। ବିଜେଡିର ବଡ଼ ବଡ଼ ରଣନୀତିଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ ଯେ ବିଜେପିର ପ୍ରଚାର ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମତାରୁ ହଟାଇବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଟ୍ରୋଲ୍, ମିମ୍ସ, ପ୍ରେସ୍ ରିଲିଜ୍ ଏବଂ ଟିଭି ଡିବେଟ୍ରେ ବିଜେପି ଆଗରେ ଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ଆଇଟି ସେଲ୍ କୁଆଡ଼େ ଶୋଇଛି?
- ରାଜ୍ୟ ସଭାପତି ମନମୋହନ ସାମଲ କାହିଁକି ଗଣମାଧ୍ୟମ ଆଗକୁ ଆସି ଦୃଢ଼ ଜବାବ ଦେଇପାରୁ ନାହାନ୍ତି?
- ବିଜେପିର ପ୍ରବକ୍ତାମାନେ ଟିଭି ଷ୍ଟୁଡିଓରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଡିଫେନ୍ସିଭ୍ କାହିଁକି ହୋଇପଡ଼ୁଛନ୍ତି?
- ଯେଉଁ ଟିମ୍ ପ୍ରତି ମିନିଟରେ ଟ୍ୱିଟ୍ କରୁଥିଲା, ସେମାନେ ନବୀନଙ୍କ ପୋଷ୍ଟ ଉପରେ କୌଣସି ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ କାଉଣ୍ଟର କାହିଁକି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ?
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି ଯେ ଶାସନକୁ ଆସିବା ପରେ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପିର ମିଡିଆ ମେସିନାରୀ ଦିଗହରା ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜଟିଳ ନୀତିଗତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସୁଛି, ସେତେବେଳେ ତଥ୍ୟ ରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପଳାୟନପନ୍ଥୀ ମନୋଭାବ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି।
ନୀରବତା ପଛର ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ
ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣାକ୍ରମ ପଛରେ କେବଳ ଅପାରଗତା ନାହିଁ, ବରଂ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଖେଳ ଲୁଚି ରହିଛି। ବିଶ୍ଳେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହାର ୩ଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ରହିଛି:
୧. ଦିଲ୍ଲୀରୁ ନାଲି ଆଖି:
କେନ୍ଦ୍ରରେ ମୋଦୀ ସରକାର ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁମତରେ ନାହାନ୍ତି। ସଂସଦରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲ୍ ପାସ୍ କରାଇବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟସଭାରେ ବିଜେଡିର ସମର୍ଥନ କେନ୍ଦ୍ର ବିଜେପି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସେଥିପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ହୁଏତ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୌଣସି କଡ଼ା ଆକ୍ରମଣ କରାଯିବ ନାହିଁ।
୨. ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ବନାମ ଦଳୀୟ ଆନୁଗତ୍ୟର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ:
ମୋହନ ମାଝୀ ସରକାର ଏବେ ଶାସନରେ ଅଛନ୍ତି। ଯଦି ସେମାନେ କେନ୍ଦ୍ରର ଏହି ଖଣି ଆଇନକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆଗରେ ସେମାନେ “ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ବଳି ପକାଇଥିବା ଦଳ” ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେବେ। ଆଉ ଯଦି ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକମାଣ୍ଡଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଶିକାର ହେବେ। ଏହି ଧର୍ମସଙ୍କଟ ଯୋଗୁଁ ରାଜ୍ୟ ନେତାମାନେ ଚୁପ୍ ରହିବାକୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣୁଛନ୍ତି।
୩. ନବୀନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଭବ:
୨୪ ବର୍ଷର ଶାସନ ଅନୁଭବ ଥିବା ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପରାମର୍ଶଦାତା ଟିମ ଖଣି ଆଇନର ପ୍ରତିଟି ଧାରା ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ତଥ୍ୟରେ ମାତ୍ ଦେବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ପାଖରେ ଏବେ ଅନୁଭବୀ ନେତୃତ୍ୱର ଅଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଛି।
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବ ଏବଂ ଶାସକ ଦଳ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବ—ଏହା ହିଁ ନିୟମ। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏବେ ଓଲଟା ଗଙ୍ଗା ବହୁଛି। ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ଦଳ ପ୍ରତିରକ୍ଷାତ୍ମକ ମୁଦ୍ରାରେ କାଳ କାଟୁଛି।
ନୀରବତା କେବେ ବି ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଶାର ଖଣି ସମ୍ପଦ ରାଜ୍ୟବାସୀଙ୍କର। ଏହି ସମ୍ପଦର ଉପଯୋଗ କିପରି ହେବ, ତାହା ଉପରେ ସରକାର ନିଜର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆପଣଙ୍କୁ କ’ଣ ଲାଗୁଛି?
- ରାଜ୍ୟ ବିଜେପି ନବୀନ ବାବୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଭୟ କରୁଛି?
- ନା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଚାପରେ ମୋହନ ମାଝୀ ସରକାର ନୀରବ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି?
