‘ସଭିଏଁ ପଢ଼ିବେ–ସଭିଏଁ ବଢ଼ିବେ’—ଏହି ସ୍ଲୋଗାନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସରକାରୀ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶିକ୍ଷା ଦର୍ଶନର ସାରକଥା। ସମ୍ବିଧାନରେ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ପିଲାଙ୍କୁ ନିଶୁଳ୍କ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ୍, ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମେଟ୍ରିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଗଣା ଭୋଜନ, ପୋଷାକ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ-ସବୁ ଯୋଜନା ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନେଇ।
ତଥାପି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି-ଏତେ ଯୋଜନା, ଏତେ ଅର୍ଥବ୍ୟୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମେଟ୍ରିକ ପୂର୍ବରୁ ପିଲାମାନେ କାହିଁକି ପାଠ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି? ଆଉ ସେହି ପିଲାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତାଜନକ?
ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଯାହା ଆମକୁ ଆଇନା ଦେଖାଏ
ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ନିଜେ ନିଜେ ଗୋଟିଏ କଠୋର ଆଇନା। ୨୦୨୧–୨୨ ଶିକ୍ଷାବର୍ଷରେ ନବମ ଓ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ ୧୬ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ପାଠ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ୨୦୨୨–୨୩ରେ ଏହି ହାର ୧୮ ପ୍ରତିଶତକୁ ଛୁଇଁଲା। ୨୦୨୩–୨୪ରେ ଏହା କମି ୧୨.୮ ପ୍ରତିଶତ ହେଲେ ବି, ୨୦୨୪–୨୫ରେ ପୁଣି ୧୫ ପ୍ରତିଶତକୁ ବଢ଼ିଯିବା ଆମକୁ ସଚେତନ କରୁଛି- ସମସ୍ୟାର ମୂଳ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି।
ଜିଲ୍ଲା ଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ ଆଉ ଅଧିକ ଚିନ୍ତାଜନକ। ଅନୁଗୁଳ, ଭଦ୍ରକ, ବୌଦ୍ଧ, ଗଜପତି, ଝାରସୁଗୁଡା, କେନ୍ଦୁଝର, କୋରାପୁଟ, ମାଲକାନଗିରି, ନବରଙ୍ଗପୁର, ନୂଆପଡ଼ା, ରାୟଗଡ଼ା- ଏହି ସବୁ ଜିଲ୍ଲାରେ ୨୦ରୁ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଲା ମେଟ୍ରିକ ପୂର୍ବରୁ ପାଠ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଗଭୀର ସାମାଜିକ–ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ।
ଯୋଜନା ଥାଉଥିଲେ ବି ଫଳ କାହିଁକି ମିଳୁନାହିଁ?
ସରକାର ଯୋଜନା କରିନାହାନ୍ତି- ଏମିତି ନୁହେଁ। ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ି ମାଧ୍ୟମରେ ପୋଷଣ, ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ, ମାଗଣା ପୁସ୍ତକ–ପୋଷାକ, ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଷ୍ଟାଇପେଣ୍ଡ- ସବୁ ଅଛି। ତଥାପି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଏହି ସବୁ ଯୋଜନା କାଗଜରେ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାଟି ତଳେ ସେତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାହିଁକି ହୋଇପାରୁନାହିଁ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ଲୁଚିଛି ଯୋଜନା ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ-
ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପହଁଚ,
ଶିକ୍ଷକ ଅଭାବ,
ନବମ–ଦଶମ ସ୍ତରରେ ପାଠର ଚାପ,
ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଦୁର୍ବଳତା।
ଦାଦନ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ: ଶିକ୍ଷାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ
ଅନେକ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଶିକ୍ଷକ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିହେବ ନାହିଁ। ଦାଦନ ଖଟିବା ପାଇଁ ପରିବାର ସହ ଭିଟାମାଟି ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯିବା- ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆଘାତ।
ଯେତେବେଳେ ପରିବାର ଜୀବିକା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ପାଠପଢ଼ା ପ୍ରାଥମିକତା ତାଲିକାରୁ ଖସିଯାଏ। ମେଟ୍ରିକ ସ୍ତରରେ ଏହି ସମସ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଉଛି।
ଝିଅରୁ ବାଳକ: ଡ୍ରପ୍ଆଉଟ୍ ଧାରାର ପରିବର୍ତ୍ତନ
ପୂର୍ବେ ଝିଅମାନଙ୍କ ଡ୍ରପ୍ଆଉଟ୍ ହାର ଅଧିକ ଥିଲା। ‘ବେଟି ପଢ଼ାଅ–ବେଟି ବଢ଼ାଅ’ ଭଳି ଯୋଜନା ଫଳରେ ଏହା କିଛିଟା କମିଛି- ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ସଙ୍କେତ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି- ବାଳକମାନଙ୍କ ଡ୍ରପ୍ଆଉଟ୍ ହାର ଅଧିକ।
ଏହା ସୂଚାଉଛି ଯେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରମବଜାରକୁ ଟାଣିନେଉଛି।
ମେଟ୍ରିକ: ଏକ ପରୀକ୍ଷା, ଏକ ଭୟ
ନବମ ଓ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା ଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ସଂବେଦନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ପାଠର ଭାର, ପରୀକ୍ଷା ଭୟ, ଫେଲ୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା- ଏ ସବୁ ମିଶି ପିଲାକୁ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଦୂରେଇ ଦେଉଛି। ଶିକ୍ଷାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ ଯଦି ଏତେ ଭୟଜନକ ହୁଏ, ତେବେ ‘ସଭିଏଁ ପଢ଼ିବେ’ କେବଳ ନାରା ହୋଇ ରହିଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଡ୍ରପ୍ଆଉଟ୍ ସମସ୍ୟାକୁ ଯୋଜନାର ଅଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ସମସ୍ୟା ହେଉଛି- ଯୋଜନା ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟର ଦୂରତା।
ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଭୋଜନ, ପୋଷାକ ବା ଷ୍ଟାଇପେଣ୍ଡ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଭରସା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶ୍ୱାସନ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଆତଙ୍କ ଓ ଦାଦନ ଯନ୍ତ୍ରଣା କମିବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଲାମାନେ ମେଟ୍ରିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରି ରହିବେ ନାହିଁ।
‘ସଭିଏଁ ପଢ଼ିବେ–ସଭିଏଁ ବଢ଼ିବେ’ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସତ୍ୟ କରିବାକୁ ହେଲେ, ଶିକ୍ଷାକୁ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ସହ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ନ ହେଲେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହିପରି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଆସିବ- ଆଉ ଆମେ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା- କାହିଁକି ପିଲାମାନେ ଅଧାରୁ ପାଠ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି?
AlsoRead; https://purvapaksa.com/davesh-acharyas-support-for-kalikesh-singh-deo/
https://purvapaksa.com/davesh-acharyas-support-for-kalikesh-singh-deo/
