ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ (ଆରଏସଏସ) ନିଜର ଶତବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରିବା ସମୟରେ ସଂଘମୁଖ୍ୟ ମୋହନ ଭାଗବତଙ୍କ ନୂତନ ମନ୍ତବ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। “ଆରଏସଏସ ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ କରେ, ଦଳକୁ ନୁହେଁ,” — ଏହି ଉକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି: ସଂଘ ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅଧିକ ଦେଶନୀତିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ।
“ମୁସଲମାନମାନେ ଆରଏସଏସରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିବେ କି?” ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ମୋହନ ଭାଗବତ କହିଛନ୍ତି; ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଓ ସଂଘର ଧାରାକୁ ନେଇ ନୂତନ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଛି।
“ସଂଘରେ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ” — ଭାଗବତଙ୍କ ବିବେଚନା
ମୁସଲମାନମାନେ ଆରଏସଏସର ଅଂଶ ହୋଇପାରିବେ କି ନାହିଁ — ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଭାଗବତଙ୍କ ଉତ୍ତର ହେଉଛି ଦୃଢ଼ କିନ୍ତୁ ଅଭିନବ। ସେ କହିଛନ୍ତି, “ସଂଘରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୌଣସି ମୁସଲମାନ, କୌଣସି ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଅଲଗା ଭାବନା ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଶାଖାକୁ ଆସନ୍ତି ଆପଣ ଭାରତ ମାତାର ପୁଅ ଭାବେ ଆସନ୍ତି।”
ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ଏକ ଦୁଇମୁଖା ସନ୍ଦେଶ ବୁଝାଉଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆରଏସଏସ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ରଖୁଛି ବୋଲି ଦାବି କରୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ସେ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ପରିଚୟକୁ ସଂଘ ସୀମାରେ “ବାହାରେ ରଖିବାକୁ” କହି ଏକ ସଂସ୍କୃତିନିର୍ଭର ଜାତୀୟତାର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି।
ଭାଗବତଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଆରଏସଏସର ପୁରାତନ ଧାରଣାକୁ ନୂତନ ରୂପ ଦେଉଛି — ଏକ ଧାରଣା ଯେଉଁଥିରେ “ହିନ୍ଦୁ” ଶବ୍ଦଟି ଧର୍ମ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିହ୍ନ।
“ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ, ଦଳକୁ ନୁହେଁ” — ଆରଏସଏସର ରାଜନୀତିକ ସୀମା
#WATCH | Bengaluru | On being asked are Muslims allowed in RSS?, RSS Chief Mohan Bhagwat says, "No Brahmin is allowed in Sangha. No other caste is allowed in Sangha. No Muslim is allowed, no Christian is allowed in the Sangha… Only Hindus are allowed. So people with different… https://t.co/CbBHvT9H7n pic.twitter.com/WJNjYWPMSq
— ANI (@ANI) November 9, 2025
ଭାଗବତ ସଫା ସଫା କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆରଏସଏସ ନିଜେ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ନୁହେଁ।
“ଯଦି କଂଗ୍ରେସ ରାମ ମନ୍ଦିରକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥାନ୍ତା ଆମ ସ୍ୱୟଂସେବକମାନେ ସେହି ଦଳକୁ ଭୋଟ ଦେଇଥାନ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।
ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ, ସଂଘର ଇତିହାସ ଓ ରାଜନୀତି ସହ ସମ୍ପର୍କ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ବିବେଚନା କରିଛି। ସଂଘ ସର୍ବଦା କହିଆସୁଛି ଯେ ସେ ବିଜେପି ସହ ସିଧାସଳଖ ରାଜନୀତିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖେନି, କିନ୍ତୁ ଆରଏସଏସ ଓ ବିଜେପି ଭିତରେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଧାରଣାତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଭାଗବତଙ୍କ ଉଦାହରଣ — “ଆମେ ରାମ ମନ୍ଦିର ଚାହୁଁଥିଲୁ, ତେଣୁ ଯେଉଁ ଦଳ ତାହାକୁ ସମର୍ଥନ କଲା, ତାକୁ ଭୋଟ ଦେଲୁ” — ଆରଏସଏସର ପ୍ରାଗମାଟିକ ନୀତି ଓ ତାହାର ରାଜନୀତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।
ଆରଏସଏସର ପଞ୍ଜୀକରଣ ବିବାଦ — ଭାଗବତଙ୍କ ସଫାଇ
କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପଚାରିଥାନ୍ତି — “ଆରଏସଏସ ଏକ ପଞ୍ଜୀକୃତ ସଂଗଠନ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା କେମିତି ଚାଲେ?” ଭାଗବତ ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଛନ୍ତି, “ଆମେ ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲୁ। ସେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଥିଲା — ଆପଣ ଆଶା କରନ୍ତି ଯେ ଆମେ ବ୍ରିଟିଶଙ୍କ ପାଖରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବୁ?”
ସେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଆଇନ ଏପରି କୌଣସି ପଞ୍ଜୀକରଣକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରେନି ଏବଂ ଆରଏସଏସ “ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସଂଗଠନ” ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ।
ଭାଗବତ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ ଯେ ଆରଏସଏସ ତିନିଥର ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା — ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ଏମର୍ଜେନ୍ସି ସମୟରେ ଓ ବାବରି ମସଜିଦ ଘଟଣା ପରେ — କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଥର କୋର୍ଟ ସେହି ନିଷେଧାଦେଶକୁ ଖାରଜ କରିଥିଲା। “ଯଦି ଆମେ ଅ-ବିଧିକ ହେଉ, ତେବେ ସରକାର ଆମକୁ କାହିଁକି ନିଷିଦ୍ଧ କଲା?” ବୋଲି ଭାଗବତ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ଜାତୀୟ ପତାକା ବିବାଦ ଓ ଆରଏସଏସର ମତ
ଆରଏସଏସ ଉପରେ ପ୍ରାୟତଃ ଅଭିଯୋଗ ହୁଏ ଯେ ସେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକାକୁ ସମ୍ମାନ କରେନି। ଏହା ଉପରେ ଭାଗବତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ; “ସଂଘ ୧୯୨୫ରେ ନିଜର ଗୈରିକ ପତାକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ୧୯୩୩ରେ ଜାତୀୟ ପତାକା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା। ଗାନ୍ଧୀଜୀ ତିନିଟି ରଙ୍ଗ ସୁପାରିଶ କଲେ, ଉପରେ ଗୈରିକ ରଖିଲେ। ଆମେ ସର୍ବଦା ତ୍ରିରଙ୍ଗାକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଆସୁଛୁ।”
ଏହା ସହିତ ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ “ଗୈରିକ ଓ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ନାହିଁ” — ଯାହା ଆରଏସଏସକୁ ଜାତୀୟ ପତାକା ନେଇ ହୋଇଥିବା ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଆଲୋଚନାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଚେଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ରାଜନୀତିକ ପ୍ରତିସ୍ପନ୍ଦନ
ଆରଏସଏସ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଏହି ବିବାଦୀୟ ମନ୍ତବ୍ୟ ଆସିଛି ସେହି ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ଖଡଗେ ଆରଏସଏସ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ମତ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଖଡଗେ ମଧ୍ୟ ଆରଏସଏସର ରାଜନୀତିକ ଏଜେଣ୍ଡା ଉପରେ କଟୁ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାଗବତଙ୍କ ଉକ୍ତି — “ବିରୋଧ ଯେତେ ଅଧିକ, ସଂଘ ସେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ” — ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରାଜନୀତିକ ସନ୍ଦେଶ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହା ଆରଏସଏସର ରାଜନୀତିକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ତାହାର ଜନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରସାରକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ବିଶ୍ଳେଷଣ: ଆରଏସଏସ ଓ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ରାଷ୍ଟ୍ରନୀତି
ଆରଏସଏସର ସ୍ଥାପନା ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଏପରି ଏକ ସମୟ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଉପନିବେଶୀୟ ଶାସନ ଓ ଆତ୍ମପରିଚୟର ସଂଘର୍ଷରେ ରହିଥିଲା। ସେବେଠାରୁ ଆଜି, ଆରଏସଏସ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଏକ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଦୟ ହୋଇଛି।
ଭାଗବତଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟଗୁଡିକ ସେହି ଶତବାର୍ଷିକ ପର୍ବରେ ଆସିଛି ଯେତେବେଳେ ଆରଏସଏସ ନିଜକୁ “ଏକତା ଓ ଜାତୀୟ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣର” ପ୍ରତିକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ସଂଘର ନୂତନ ଭାଷା — “ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ” — ଏକ ପ୍ରୟାସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି ଯାହା ଭାରତୀୟ ଅନେକତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ଆରଏସଏସକୁ ଅଧିକ ସାଧାରଣ ଓ ମୃଦୁ ମୁହଁ ଦେଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ତାହା ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଚାଲିତିକାଳୀନ ରାଜନୀତିକ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ମାତ୍ର ଲାଗୁଥାଏ।
ସମାପନ: ଏକ ନୂତନ ଚିନ୍ତନର ପ୍ରାରମ୍ଭ?
ଆରଏସଏସ ମୁଖ୍ୟ ମୋହନ ଭାଗବତଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରତିକ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଶର ସାମାଜିକ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗରେ ନେଇଯାଇଛି। ସେ ଏକ ଭାରତୀୟ ଏକତାର ଧାରଣାକୁ ଅଗ୍ରସର କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି “ଧର୍ମ” ଓ “ଜାତି” ରୂପେ ନୁହେଁ, ବରଂ “ଭାରତ ମାତାର ପୁଅ” ଭାବେ ଏକ ସାଧାରଣ ଚିହ୍ନ ତିଆରି ହେଉ।
ତଥାପି, ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଯାଏ — ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁ ଆସଲେ କି ଭାରତର ଅନେକତା ଓ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ସହ ସମାନ ଚାଲିପାରିବ? ନା ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତି ନିର୍ଭର ଜାତୀୟତାର ନୂତନ ଅବତାର ମାତ୍ର?
ଆରଏସଏସର ଶତବାର୍ଷିକୀରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ମନନ ଓ ଚର୍ଚ୍ଚାର ମୂଳ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
also read https://purvapaksa.com/four-more-bande-bharat-express-trains-run-from-varanasi/
