ଇତିହାସ ନିଜକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ। ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ସ୍ଥିତି ଏବେ ସେହି ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରିବା ବୋଧହୁଏ ଅସମ୍ଭବ। ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ୍’ ବା ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ—ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ‘ଜୀବନରେଖା’ କୁହାଯାଏ, ତାହା ଏବେ ଏକ ବାରୁଦ ଗଦାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମେରିକା ଯେଉଁ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା, ସେଥିରେ ଏବେ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସାମିଲ ହେବା ଏକ ବଡ଼ ସଙ୍କେତ। ଏହା କେବଳ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଘର୍ଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଆଦ୍ୟ ସଙ୍କେତ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ମହଲରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।
୧. ନାଟୋର ରଣନୈତିକ ସାଲିସ୍: ଆବଶ୍ୟକତା କି ବାଧ୍ୟବାଧକତା?
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ, ଯେଉଁ ନାଟୋ (NATO) ସହଯୋଗୀ ଦେଶମାନେ ଆରମ୍ଭରୁ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଏହି ସଂଘର୍ଷରୁ ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ହଠାତ୍ ଆମେରିକା ପଛରେ ଧାଡ଼ି ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି। ବ୍ରିଟେନ୍, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଜର୍ମାନୀ, ଇଟାଲୀ, ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ଜାପାନ ଭଳି ୬ଟି ଦେଶ ଏକ ମିଳିତ ବିବୃତ୍ତି ଜାରି କରିବା ସୂଚାଉଛି ଯେ, ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିର ‘ପୋଲାରାଇଜେସନ୍’ ବା ଧ୍ରୁବୀକରଣ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କର ଅଭିମୁଖ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପଛରେ କୌଣସି ନୈତିକ କାରଣ ନାହିଁ, ବରଂ ରହିଛି କଠୋର ଆର୍ଥିକ ବାସ୍ତବତା। ‘ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟ’ (Energy Crisis) ଏବେ ୟୁରୋପ ଏବଂ ଜାପାନ ପାଇଁ ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଲଢ଼େଇ। ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶର ଏଲ୍ଏନ୍ଜି (LNG) ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ। ଇରାନ ଯଦି ଏହି ମାର୍ଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରୁଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର କାରଖାନା ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦେବାଳିଆ ହୋଇଯିବ। ଟ୍ରମ୍ପ ଏହି ଦୁର୍ବଳତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ନାଟୋକୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।
୨. ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ‘ଡାର୍କ ଡିପ୍ଲୋମାସି’ ଓ ଜାପାନର ସଙ୍କଟ
ଜାପାନର ନବନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତକାଇଚି (Takaichi)ଙ୍କ ଆମେରିକା ଗସ୍ତ ଏହି ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜାପାନ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଏଭଳି ସଂଘର୍ଷରୁ ଦୂରେଇ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଥର ସେମାନେ ଆମେରିକାର ‘ଆକ୍ଟିଭ୍ ପାର୍ଟନର’ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି। ଟ୍ରମ୍ପ ଏବଂ ତକାଇଚିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ସମୟରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କର ସେହି ‘ଡାର୍କ ଜୋକ୍’—ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପର୍ଲ ହାରବର ଆକ୍ରମଣ କଥା ମନେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ—ତାହା କେବଳ ଏକ ପରିହାସ ନଥିଲା, ବରଂ ଏକ କୂଟନୈତିକ ସଙ୍କେତ ଥିଲା। ଟ୍ରମ୍ପ ବୁଝାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଆମେରିକା ଯଦି କାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ତେବେ ତା’ ବଦଳରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣ ଚାହେଁ।
୩. ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ: ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଓ ବିଶ୍ୱ ବଜାର
ଇରାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗରେ ନିଜର ଦାପ୍ଟ ଦେଖାଉଛି। ଇରାନର ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡସ (IRGC) ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ତୈଳବାହୀ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଜବତ କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଡ୍ରୋନ୍ ଆକ୍ରମଣର ଧମକ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହା ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ବଜାରରେ ଏକ ଅନିଶ୍ଚିତତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତେବେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାରେଲ୍ ପିଛା ୧୫୦ ରୁ ୨୦୦ ଡଲାର ଛୁଇଁପାରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଆମେରିକା କିମ୍ବା ଇରାନ ଉପରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପକେଟ୍ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।
୪. ଭାରତର କୂଟନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନ: ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ ଅଟୋନୋମି’
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଭାରତର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଭାରତ ଆମେରିକାର ଜଣେ ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ, କିନ୍ତୁ ଇରାନ ସହ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ‘ଚାବାହାର ବନ୍ଦର’ ଭଳି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଭାରତ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭାରତ ଏବେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ମାଲେସିଆ ଏବଂ କତାର ଭଳି ଦେଶମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗରେ ରହି ଏକ ‘ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ’ ବାହାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଭାରତ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ବରଂ ସଂଳାପ ମାଧ୍ୟମରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗର ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଉ।
୫. ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣତି: ଏକ ନୂତନ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା?
ଯଦି ଆମେରିକା ଏବଂ ତା’ର ସହଯୋଗୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ଇରାନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ରୁଷିଆ ଏବଂ ଚୀନ୍ର ଭୂମିକା କ’ଣ ହେବ? ଚୀନ୍ ନିଜର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଇରାନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ତେଣୁ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଚୀନ୍ କେବେବି ଚୁପ୍ ରହିବ ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସୂଚାଉଛି ଯେ, ଦୁନିଆ ଏବେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଶାନ୍ତି ନା ବିନାଶ?
ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ସଙ୍କଟ ଏବେ କେବଳ ଏକ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ବିବାଦ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଏହା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବିସ୍ତାର କରିବାର ଏକ ରଣାଙ୍ଗନ ସାଜିଛି। ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ‘ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ’ ନୀତି ଏବେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିସାରିଛି। ଯଦି କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ସମାଧାନ ନହୁଏ, ତେବେ ୨୦୨୬ ବର୍ଷଟି ମାନବ ଇତିହାସର ଏକ କଳା ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିବ। ଦୁନିଆ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ‘କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର’ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତିର ସମ୍ଭାବନା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ।
also read : https://purvapaksa.com/the-flames-of-war-in-the-indian-ocean/
ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ଯୁଦ୍ଧର ନିଆଁ || The flames of war in the Indian Ocean
