ଓଡ଼ିଶାର ମାଲକାନଗିରି ଜିଲ୍ଲା… ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ ପ୍ରକୃତିର ଅପରୂପ ସ୍ୱର୍ଗ। ସବୁଜିମାରେ ଭରା ପାହାଡ଼, ଝରଣାର କୁଳୁକୁଳୁ ନାଦ ଏବଂ କୁହୁଡ଼ି ଘେରା ପାହାଡ଼ିଆ ରାସ୍ତା। ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ିଆ ଘାଟି ଉପରେ ବାସ କରନ୍ତି ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଆଦିମ ଜନଜାତି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ‘ବଣ୍ଡା’ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ। ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା, ନିଆରା ବେଶଭୂଷା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ପାଇଁ ଏହି ଜନଜାତି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ପଛରେ ଆଜି ବି କିଛି ଏମିତି ଅନ୍ଧକାର ପରମ୍ପରା ଲୁଚି ରହିଛି, ଯାହା ଆଧୁନିକ ସମାଜ ପାଇଁ କେବଳ ଅକଳ୍ପନୀୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତବ୍ଧକାରୀ।
ବଣ୍ଡାଘାଟିରୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଏମିତି ଖବର, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଆପଣ ବିବ୍ରତ ହୋଇଯିବେ, ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ଓଦା ହୋଇଯିବ। ଜଣେ ମହିଳା କେବଳ ଏକ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ କିଭଳି ଅମାନୁଷିକ ନିର୍ଯାତନା ଦିଆଯାଉଛି! କିଭଳି ଗୋ-ମାଂସ ଭୋଜି ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ପରିବାରର ଘର ଭାଙ୍ଗିବା ଭଳି ଅଜବ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଉଛି…
ଏଭଳି ଏକ ଅମାନୁଷିକ ଘଟଣା ବାରମ୍ବାର ଘଟି ଚାଲିଛି ମାଲକାନଗିରି ଜିଲ୍ଲାର ଖଇରପୁଟ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମୁଦୁଲିପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳରେ। ଆଜିର ଏହି ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ଜୀବନସାଥୀ ବାଛିବା କିମ୍ବା କାହାର ପ୍ରେମ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ମନା କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ସାମ୍ବିଧାନିକ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର, ସେଠାରେ ବଣ୍ଡା ସମାଜର କିଛି ପୁରୁଣା ଓ କଠୋର ପରମ୍ପରା ଏହାକୁ ଏକ ମହାପାପ ବା ସାମାଜିକ ଅପରାଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
ଏଠାରେ ନିୟମ ଅଛି ଯେ, ଯଦି ଜଣେ ବଣ୍ଡା ଯୁବକ କୌଣସି ଯୁବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଏ, ଆଉ ସେହି ଯୁବତୀ ଜଣଙ୍କ ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହାକୁ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ। ଯୁବତୀଙ୍କ ମନା କରିବା ପରେ ପୁରା ଗାଁରେ ଏକ ଜାତି ସମାଜ ବା ପଞ୍ଚାୟତ ବସେ। ସେଠାରେ ସବୁ ପୁରୁଷ ଏକାଠି ହୋଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି କି, ଯେହେତୁ ଯୁବତୀ ଜଣଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ମନା କରି ଗାଁର ପୁରୁଷର ସମ୍ମାନ ହାନି କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଏହାର ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଜି ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ନିରୀହ ପରିବାରର ହସଖୁସିକୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଇଛି।
ଆପଣ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ, କେବଳ ‘ନାଁ’ କହିବା କଣ ଏତେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ଯେ ଜଣଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜିବା ଘରକୁ ଭାଙ୍ଗି ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବ? ହଁ, ବଣ୍ଡା ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏହି ‘ଜାତି ଦଣ୍ଡ’ର ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ପଞ୍ଚାୟତର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଯୁବତୀଙ୍କ ଗରିବ ପରିବାରର ଘରକୁ ପୁରା ଗାଁ ଲୋକ ମିଶି ଜବରଦସ୍ତି ଭାଙ୍ଗି ଦିଅନ୍ତି।
ସବୁଠାରୁ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ହେଉଛି, ଏତିକିରେ ଦଣ୍ଡ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।
ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେହି ଅସହାୟ ପରିବାରକୁ ପୁରା ଗାଁ ପାଇଁ ଗୋ-ମାଂସ ଭୋଜି, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଏକ ପ୍ରକାର ‘Death Feast’ ବା ମୃତ୍ୟୁର ଭୋଜି ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ତାହା ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ। ଆପଣ ଟିକେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ପରିବାର ଦିନ ମଜୁରିଆ ସାଜି ଆର୍ଥିକ ଅନାଟନ ଏବଂ ଗରିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଛି, ଦୁଇ ଓଳି ଦୁଇ ମୁଠା ଖାଇବା ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର, ତାଙ୍କ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ଟଙ୍କାର ଏଭଳି ଦଣ୍ଡ ଲଦି ଦେବା କେତେଦୂର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ? ଏହି ଅମାନୁଷିକ ପ୍ରଥା ଯୋଗୁଁ ଏବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୀବ୍ର ଉତ୍ତେଜନା ସହ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ଏହି ଘଟଣାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ବଣ୍ଡା ସଂସ୍କୃତିର ସେହି ଦିଗକୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ। ବଣ୍ଡା ସମାଜର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଥା ହେଉଛି ଯେ, ଏଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀ ବୟସରେ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେଇପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମାଜର ଅନ୍ୟ ଏକ କଠୋର ଦିଗ ହେଉଛି ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା।
ଯେତେବେଳେ କେହି ଏହି ପୁରୁଣା ସାମାଜିକ ନିୟମର ବାହାରକୁ ଯାଏ ବା ପରିବାର ତଥା ଗାଁର ପୁରୁଷ କାହାର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ସମ୍ମାନରେ ଆଞ୍ଚ ଆଣେ, ସେତେବେଳେ ଗାଁର ‘ନାୟକ’ ଏବଂ ‘ଚାଲାଣ’ (ଯେଉଁମାନେ କି ଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିଚାରପତି ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା) ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜରେ ଏଭଳି ‘ଘର ଭଙ୍ଗା’ ଦଣ୍ଡ କ’ଣ କେବେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହୋଇପାରେ? କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଯଦି କୌଣସି ପରିବାର ସମାଜର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନ ମାନେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଗାଁରୁ ବାସନ୍ଦ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଜଳ-ନିଆଁ ସବୁ ଅଟକାଇ ଦିଆଯାଏ।
ଏହି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ପରେ ଏବେ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସ ଏଥିରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରୁଛି। କାରଣ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଆଗରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ। ଆମ ଆଇନ ଅନୁସାରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିବା, ତାଙ୍କୁ ମାନସିକ ବା ଶାରୀରିକ ନିର୍ଯାତନା ଦେବା କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦ କରିବା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧ।
ତେବେ ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ବଣ୍ଡାଘାଟି ପରି ଏକ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠି ଆଜି ବି ସରକାରୀ ଯୋଜନା ବା ମୌଳିକ ସୁବିଧା ସଠିକ୍ ଭାବେ ପହଞ୍ଚିବା ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ, ସେଠାରେ ଏହି ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ସୁରକ୍ଷା କିଏ ଦେବ? ପୋଲିସ ମାମଲା ରୁଜୁ କରୁଛି ସତ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଆଇନର ଭୟ ଦେଖାଇ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସଚେତନତାର ଘୋର ଅଭାବ।
ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ପରମ୍ପରା କହି ଆମେ ଏଡ଼ାଇ ଦେଇପାରିବା ନାହିଁ। ବାସ୍ତବରେ ଏହା ହେଉଛି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ପୁରୁଷତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜର ଏକ ଅନ୍ଧ ଚାପ। ଆଜିର ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସାରା ଦେଶରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ନାରୀ ସୁରକ୍ଷା କଥା ଜୋରସୋରରେ କହୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ବଣ୍ଡାଘାଟିର ଏହି ଖବର ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭିତରୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି। ଜଣେ ଝିଅର ନିଜ ଜୀବନର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାରକୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଇ ତା’ ଘର ଭାଙ୍ଗି ଦେବା ଏବଂ ଗୋ-ମାଂସ ଭୋଜି ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିବା କେଉଁ ପ୍ରକାର ନ୍ୟାୟ?
ସ୍ଥାନୀୟ ମାନବାଧିକାର କର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣାର ତୀବ୍ର ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ କହିବା କଥା ଯେ, ଆମକୁ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ କୁସଂସ୍କାର, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ କୁପ୍ରଥା ନାମରେ କାହାର ମାନବିକ ଅଧିକାର କିମ୍ବା ଜୀବନ ଜୀବିକାକୁ ଛଡ଼ାଇ ନେବା ଆଦୌ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।
ବଣ୍ଡାଘାଟିରୁ ଆସୁଥିବା ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ଆମ ସମାଜର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଜ୍ଞାନ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛୁଇଁ ସାରିଲାଣି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ଆଜି ବି ଦେଶର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ଅନ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ଶିକୁଳିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସରକାର ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନକୁ କେବଳ ପାହାଡ଼ ଉପରକୁ ପକ୍କା ରାସ୍ତା ବା ବିଜୁଳି ପହଞ୍ଚାଇଲେ ହେବନାହିଁ, ବରଂ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କର ମାନସିକତାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାକୁ ହେବ, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଧରଣର ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଚଲାଇବାକୁ ହେବ।
ତେବେ ଏସବୁ ଭିତରେ ବଣ୍ଡାଘାଟିର ସେହି ଯୁବତୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି କୁପ୍ରଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ମୁହଁ ଖୋଲିବାକୁ ସାହସ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଯେଉଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି, ତାହାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ କିଏ କରିବ?
AlsoRead; https://purvapaksa.com/e20-petrol-government-fails-in-supreme-court-vehicle-owner-is-a-hoosier/
