ଭାରତୀୟ ପାସପୋର୍ଟର ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଦେଶବ୍ୟାପୀ ରାଜନୈତିକ ବିତର୍କ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେଇଛି। ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଭାରତୀୟ ପାସପୋର୍ଟ ହେଉଛି ଏକ ଆଧିକାରିକ ଯାତ୍ରା ଦସ୍ତାବିଜ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ବା ଦେଶରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜାରି କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିର ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତ୍ୱର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ନୁହେଁ। ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ସାପ୍ତାହିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବ୍ରିଫିଙ୍ଗ୍ ସମୟରେ ମୁଖପାତ୍ର ରଣଧୀର ଜାୟସୱାଲ ଏହି ବିଷୟରେ ସରକାରଙ୍କ ଆଇନଗତ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
୧୯୬୭ ଆଇନ ଆଧାରରେ ଜାରି ହୁଏ ପାସପୋର୍ଟ
ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ମୁଖପାତ୍ର କହିଛନ୍ତି ଯେ, ‘ପାସପୋର୍ଟ ଆକ୍ଟ, ୧୯୬୭’ ଏବଂ ‘ପାସପୋର୍ଟ ରୁଲ୍ସ, ୧୯୮୦’ ର ପ୍ରାବଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ହିଁ ଭାରତ ସରକାର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ପାସପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଓ ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ସତ୍ୟାପାଠ କରାଯିବା ପରେ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହି ଦସ୍ତାବିଜ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସାରା ଦେଶରେ ସମଗ୍ର ଜନସଂଖ୍ୟାର ମାତ୍ର ୮% ରୁ କମ୍ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଖରେ ପାସପୋର୍ଟ ରହିଛି।
କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏହି ବଡ଼ ବିବାଦ?
ଗତ ଜୁନ୍ ୨୪ ତାରିଖ ‘ପାସପୋର୍ଟ ସେବା ଦିବସ’ ଅବସରରେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର କେତେକ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ କହିଥିଲେ ଯେ, ପାସପୋର୍ଟ କେବଳ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏହା ନାଗରିକତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ନୁହେଁ। ବିଶେଷ କରି ଦେଶର କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ଭୋଟର ତାଲିକାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନ ବା ‘ଏସଆଇଆର’ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ପାସପୋର୍ଟକୁ ନାଗରିକତ୍ୱ ପ୍ରମାଣ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଅଧିକାରୀମାନେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ।
ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ପରେ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ମୁଖ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳ କଂଗ୍ରେସ ଏହାକୁ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲା। କଂଗ୍ରେସ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲା ଯେ, ଯଦି ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ହୋଇଥିବା ପାସପୋର୍ଟକୁ ନାଗରିକତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଭାରତୀୟ ନିଜର ନାଗରିକତ୍ୱ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦସ୍ତାବିଜ ଉପରେ ଭରସା କରିବ? ବିରୋଧୀଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ପରେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ଏହି ଆଧିକାରିକ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଛି।
ଅଣ-ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରେ ପାସପୋର୍ଟ: ଆଇନର ନିୟମ
ସରକାରୀ ସୂତ୍ରରୁ ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ପାସପୋର୍ଟ ଆକ୍ଟରେ ଏଭଳି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରାବଧାନ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଜନହିତ ବା ଦେଶର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କୌଣସି ଅଣ-ଭାରତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାସପୋର୍ଟ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା ସମ୍ପର୍କିତ ଜରୁରୀକାଳୀନ ଦସ୍ତାବିଜ ଜାରି କରିପାରିବେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ଏବଂ ବୋମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆଧାର କାର୍ଡ, ଭୋଟର ଆଇଡି କିମ୍ବା ପାସପୋର୍ଟ କେବଳ ପରିଚୟ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ, ମାତ୍ର ଏହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାଗରିକତ୍ୱ ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫ ଅଧୀନରେ ନାଗରିକତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ସଦୃଶ ନୁହେଁ। ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତ୍ୱ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିବାରୁ, ପାସପୋର୍ଟ କେବଳ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯାତ୍ରାକୁ ସହଜ ଓ ଆଇନସମ୍ମତ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପୁନର୍ବାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।
