ଦିଲ୍ଲୀର ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବେ କେବଳ ଜୀବଜଗତ କି ପରିବେଶ ନୁହେଁ ଐତିହସ୍ଥଳୀ ଗୁଡିକୁ ଖରାପ କରିବାରେ ଲାଗିଲାଣି। ଦିଲ୍ଲୀର ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବେ ଐତିହାସିକ ଲାଲକିଲ୍ଲା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି। ଦିଲ୍ଲୀର ବିଷାକ୍ତ ବାୟୁ ଯୋଗୁଁ ଲାଲକିଲ୍ଲା କଷ୍ଟ ପାଉଛି। ଏକ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ ଲାଲକିଲ୍ଲାର କାନ୍ଥରେ କଳା ସ୍ତର ଜମା ହେଉଛି। ଏକ ନୂତନ ଇଣ୍ଡୋ-ଇଟାଲୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସ୍ମାରକୀର ଲାଲ ବାଲିପଥର କାନ୍ଥରେ କଳା ସ୍ତର ଲଗାତାର ଜମା ହେଉଛି, ଯାହା ଏହାର ଗଠନ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛି।
ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ହେଉଛି ୧୬୩୯ ରୁ ୧୬୪୮ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ରାଟ ଶାହଜାହାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଐତିହାସିକ ସ୍ମାରକୀକୁ ସହରାଞ୍ଚଳ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି ତାହାର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାପକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଦନ୍ତ। ଅଧ୍ୟୟନର ଶୀର୍ଷକ – ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ କୋଠା ଉପରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଲାଲ ବାଲିପଥର ଏବଂ କଳା ସ୍ତରର ଚରିତ୍ରୀକରଣ: ଲାଲ କିଲ୍ଲା, ଦିଲ୍ଲୀ, ଭାରତ।
ଭାରତର ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଭାଗ ଏବଂ ଇଟାଲୀୟ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହଯୋଗର ଅଂଶ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ-ରୁରକି, ଭାରତୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସଂସ୍ଥାନ-କାନପୁର, ଫୋସ୍କାରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଭେନିସ୍ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) ର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହି ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦଳ ଜାଫର ମହଲ ସମେତ ଲାଲକିଲ୍ଲା ସଂକଳନର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଂଗୃହୀତ ବାଲିପଥର ଏବଂ କଳା ସ୍ତରର ନମୁନା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛି। ଫଳାଫଳରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ କଳା ସ୍ତରର ଘନତା ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୦.୦୫ ମିଲିମିଟର ପତଳା ଜମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଧିକ ଯାତାୟାତ ଅଞ୍ଚଳର କାନ୍ଥରେ ୦.୫ ମିଲିମିଟର ଘନ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ ରହିଥିଲା। ଏହି ଘନ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ପଥର ପୃଷ୍ଠ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସଂଲଗ୍ନ, ଯାହା ଫଳରେ ପୃଷ୍ଠଟି ଜଟିଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଚାପିହୋଇ ରହିବା ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ଗବେଷକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, କଳା ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜିପସମ୍, ବାସାନାଇଟ୍, ୱେଡେଲାଇଟ୍ ଏବଂ ସୀସା, ଜିଙ୍କ୍, କ୍ରୋମିୟମ୍ ଏବଂ ତମ୍ବା ଭଳି ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଭାରୀ ଧାତୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହି ପ୍ରଦୂଷକଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ବାଲିପଥରରେ ମିଳୁନାହାଁନ୍ତି ବରଂ ଯାନବାହନ ନିର୍ଗମନ, ସିମେଣ୍ଟ କାରଖାନା ଏବଂ ସହର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭଳି ବାହ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଜମା ହୋଇଥାନ୍ତି। ଅଧ୍ୟୟନଟି ଆଲୋକିତ କରେ ଯେ କିପରି ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଭଳି ପ୍ରଦୂଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଜିପସମର ସ୍ତର ଗଠନ କରେ, ଯାହା ଶେଷରେ ବର୍ଷା ସମୟରେ କ୍ଷତି କରିଥାଏ।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡରୁ ୨୦୨୧ ରୁ ୨୦୨୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ତଥ୍ୟ ପାଇବା ପରେ, ଗବେଷକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣିକାର ଘନତା ଜାତୀୟ ସୀମାର ଅଢ଼େଇ ଗୁଣ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ମୋଟା କଣିକା ସୀମାର ତିନି ଗୁଣ ଥିଲା। ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ସ୍ତର ମଧ୍ୟ ନିରାପଦ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ପଥର ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଯେତେବେଳେ ଆମୋନିଆ ଏବଂ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ସ୍ତର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା।
