ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତି ଏବେ ଏକ ଅଜବ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶାସକ ବିଜେପି ନିଜର ସ୍ଥିତି ଜାହିର କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟପଟେ ବିରୋଧୀ ଆସନରେ ବସିଥିବା ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ‘ଅଦୃଶ୍ୟ ସେତୁ’ ଗଢ଼ିଉଠୁଥିବା ପରି ମନେହେଉଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ ୩୧ ତାରିଖରେ ବିଧାନସଭା ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ଏକ ମନ୍ତବ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ନାଟକ ଚାଲିଛି, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି ‘ନିଖୋଜ’। ଏହି ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଛି ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କାହାଣୀ, ଯିଏ ପରଦା ପଛରେ ରହି ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ମାଝୀ ମଙ୍ଗଳବାର ଛାଡ଼ିଥିବା ଏହି ନିଖୋଜ ବାଣରେ ଘାଇଲା ହୋଇ ପାଣ୍ଡିଆନ ବୁଧବାର ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ପହଞ୍ଚି କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ମେଣ୍ଟ ନେଇ ଦଳୀୟ ନେତାଙ୍କ ସହିତ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେଇଛନ୍ତି।
୧. ପରଦା ପଛର ନାୟକ ନା ଖଳନାୟକ?
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଇଙ୍ଗିତ ଅନୁସାରେ, ଏହି ନାଟକର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ନାହାନ୍ତି। ସେ କେତେବେଳେ ଜାପାନ, କେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡ ତ ପୁଣି କେତେବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ରହି ରିମୋଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିକୁ ପରିଚାଳନା କରୁଛନ୍ତି। ରାଜନୈତିକ ସମୀକ୍ଷକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଚରିତ୍ର ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଶାସକ ତଥା ବିଜେଡି ନେତା ଭି.କେ. ପାଣ୍ଡିଆନ। ନିର୍ବାଚନ ପରାଜୟ ପରେ ପାଣ୍ଡିଆନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରାଜନୀତିରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ସୂଚନା ଦେଉଛି।
ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ‘ବିଜୁ-ନବୀନ ଇନସିପିରେସନାଲ ଟ୍ରଷ୍ଟ’। ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଯେ, ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ନବୀନଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଦଳର ପାଣ୍ଠିକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେବା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଯୋଜନା ଚାଲିଛି। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ‘ପଲିଟିକାଲ୍ ହାଇଜାକ୍’ ଭାବେ ଗଣାଯିବ।
୨. ନବୀନ ନିବାସରେ ‘ଗୁପ୍ତ’ ରଣନୀତି
ଦୀର୍ଘ ଦିନର ନୀରବତା ପରେ ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କର ନବୀନ ନିବାସକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ବୁଧବାର ସନ୍ଧ୍ୟାରୁ ଶୁକ୍ରବାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଏହି ରୁଦ୍ଧଦ୍ୱାର ବୈଠକରେ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତା ଯଥା- ଦେବୀ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର, ପ୍ରତାପ ଜେନା, ସଞ୍ଜୟ ଦାସବର୍ମା ଏବଂ ପ୍ରଣବ ପ୍ରକାଶ ଦାସଙ୍କୁ ଜଣ ଜଣ କରି ଭେଟିବା କେଉଁ ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି? ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ନେତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଫୋନ୍ କଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଡକାଯାଉଛି।
ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଯଦି ପାଣ୍ଡିଆନ ରାଜନୀତିରୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କୁ ସେ କେଉଁ ଅଧିକାରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି? କଣ ବିଜେଡି ଏବେ ବି ଜଣେ ଅଣ-ଓଡ଼ିଆ ପୂର୍ବତନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି? ଦଳୀୟ ଅନ୍ଦରମହଲରେ ଏହାକୁ ନେଇ ଅସନ୍ତୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବାକୁ କେହି ସାହସ ଜୁଟାଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି।
୩. ବିଜେଡି-କଂଗ୍ରେସ ମେଣ୍ଟ: ସ୍ୱାର୍ଥର ସାଲିସ?
ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚମତ୍କାର ହେଉଛି ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ନିକଟତର ହେବା। ଯେଉଁ କଂଗ୍ରେସ ଦୀର୍ଘ ୨୮ବର୍ଷ ଧରି ବିଜେଡି ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରି ଆସୁଥିଲା, ସେ ଆଜି କାହିଁକି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଛି? ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ମିଳିତ ରଣନୀତି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପିସିସି ସଭାପତି ଭକ୍ତ ଦାସଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୃଢ଼ କରୁଛି।
ଭକ୍ତ ଦାସଙ୍କ ନିକଟତମ ବୟାନ— “ସବୁ କିଛି ଖୋଲାଖୋଲି ହେବ”— ସୂଚାଉଛି ଯେ ଆଗାମୀ ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନରେ ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ବୁଝାମଣା ହୋଇପାରେ। ନର୍ଲା ବିଧାୟକଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ମାମଲାକୁ ଭକ୍ତ ଦାସ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେବା ପଛରେ କଂଗ୍ରେସ ହାଇକମାଣ୍ଡଙ୍କ ଚାପ ରହିଥିବା କୁହାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ବୁଝାମଣା କାହା ପାଇଁ? ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ନା ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ?
୪. ଭକ୍ତ ଦାସଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ଦଳୀୟ ଅସନ୍ତୋଷ
ଭକ୍ତ ଦାସ ପିସିସି ସଭାପତି ହେବା ପରଠାରୁ କଂଗ୍ରେସର ଏକ ବଡ଼ ଗୋଷ୍ଠୀ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅଛନ୍ତି। ନିଜର ସିଟ୍ ଏବଂ ପତିଆରା ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସେ କଂଗ୍ରେସର ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶକୁ ବିଜେଡି ପାଖରେ ବନ୍ଧା ପକାଇ ଦେଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି। ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ କଂଗ୍ରେସ କର୍ମୀଙ୍କ ବିକ୍ଷୋଭ ଏହାର ପ୍ରମାଣ। କଂଗ୍ରେସର ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର କର୍ମୀ, ଯିଏ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବିଜେଡିର ଗୁଣ୍ଡାରାଜ ଓ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିଛି, ସିଏ ଆଜି ନିଜ ନେତାଙ୍କ ଏହି ‘ସୁବିଧାବାଦୀ ରାଜନୀତି’କୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁନାହିଁ।
୫. ଆତ୍ମଘାତୀ ରଣନୀତିର ପରିଣାମ
ଯଦି ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ଏହିପରି ଭାବେ ଅଘୋଷିତ ମେଣ୍ଟ ଜାରି ରଖନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଫାଇଦା ବିଜେପିକୁ ମିଳିବ। ବିଜେପି ଏହାକୁ “ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାରୀଙ୍କ ମେଣ୍ଟ” କହି ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇବ। ବିଜେଡିର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ପାଣ୍ଡିଆନଙ୍କୁ ଚେତାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, କଂଗ୍ରେସ ସହ ଅଧିକ ମିଶିବା ‘ବୁମେରାଂ’ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡିଆନ ଏବଂ ଭକ୍ତ ଦାସଙ୍କ ଯୋଡ଼ି ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗୋଟି ଚାଳନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
ଜନତାଙ୍କ ଅଦାଲତରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି
ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିର ଏହି ‘ନିଖୋଜ’ ନାଟକରେ ନାୟକ କିଏ ଏବଂ ଖଳନାୟକ କିଏ, ତାହା ସମୟ କହିବ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା ଏବେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ସବୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ପରଦା ପଛରେ ରହି ଯେଉଁମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜନତାଙ୍କ ଅଦାଲତରେ ଉଚିତ ଜବାବ ମିଳିବ।
ବିଜେଡି ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ପରି ପୁରୁଣା ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କୌଣସି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଅଣ-ରାଜନୈତିକ ଚରିତ୍ରର ହାତବାରିସି ହେବାଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଶାର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ହିଁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବ। ‘ନିଖୋଜ’ ନାଟକର ସମାପ୍ତି କିଭଳି ହେଉଛି, ତାହା ଏବେ ସାରାଓଡ଼ିଶାର ନଜର।
