ଗତ କିଛିଦିନ ଧରି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି ଏକ ଅଭିନବ ସଂକଟ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଧାୟକମାନଙ୍କର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯାହାକି ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ନୂଆ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ସରକାର ଜନବିରୋଧୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପାଇଁ ସମାଲୋଚିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଏହି ରାଜନୀତିରେ ନିଜକୁ ଫସାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ଉଭୟ ନେତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥର ଦୋଛକିରେ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ମୋହନ ସରକାର: ସହଜ ଶିକାର
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ କ୍ଷମତାରେ ଥିବାବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଧାୟକଙ୍କ ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିବା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଭୁଲ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବାର ୧୮ମାସ ପରେ ସରକାର ଯେତେବେଳେ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା କଥା, ସେତେବେଳେ ଏପରି ଆତ୍ମସ୍ୱାର୍ଥ ସମ୍ବଳିତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିବା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥାକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି।
ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ବୋଧହୁଏ ମୋହନ ମାଝୀଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରସ୍ତାବ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜନପ୍ରିୟ ଆଦିବାସୀ ନେତା ତଥା ଦୀର୍ଘ ଦିନର ବିଧାୟକ ଭାବରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲୋକଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣିଥିବେ। ଏହା ସମ୍ଭବ ଯେ, କ୍ଷମତାର ଅଳିନ୍ଦରେ ଥିବା କିଛି ପରାମର୍ଶଦାତା କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ କରାଇ ନିଆଯାଇଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ:
୧. ମୋହନ ମାଝୀ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଜାଣି ନଥିବେ କିମ୍ବା ଏହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ନଥିବେ। ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ପାସ୍ ହେବା ପରେ ସରକାର ବିବାଦ ଘେରକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
୨. ଏହି ବୃଦ୍ଧି ନେଇ ବିଧାୟକମାନେ ଖୁସି ହୋଇଥିବାବେଳେ, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଳି ମୌଳିକ ସମସ୍ୟା ଥିବାବେଳେ ନେତାମାନଙ୍କର ଦରମା ବୃଦ୍ଧିକୁ ଜନସାଧାରଣ ଜନବିରୋଧୀ ବୋଲି ମାନିନେଇଛନ୍ତି।
୩. ସଚେତନ ନାଗରିକ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ଭେଟି ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ସହିତ ଏଭଳି ଜନବିରୋଧୀ ବିଲକୁ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ସମ୍ମତିକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବା ଏବଂ ପୁନଃବିଚାର ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ସଜବାଜ ହେଲେଣି।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ମାଝୀଙ୍କୁ ଏବେ ଦରମା ବୃଦ୍ଧିର ବିବାଦ ରୂପକ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରୁ ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା କିମ୍ବା ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ନଚେତ୍, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କର ଜନପ୍ରିୟତାକୁ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ।
ଜନମତର ଚାପ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରାଜନୀତି
ଏହି ଜନମତକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ପ୍ରଥମେ ସିପିଏମ ବିଧାୟକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡା ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ନେବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଏହି ଘୋଷଣା ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚରେ ଏକ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆଣିଦେଲା- ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ନେଇ ନେତାମାନେ କ’ଣ ନୀତିଗତ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ହେବେ?
ଏହାପରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ତଥା ବିଜେଡି ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ମଧ୍ୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ନେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି ସରକାରଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖିଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଏକ ନୀତିଗତ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ସମୟ ଓ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି।
ଯେଉଁ ଦିନ ବିଧାନସଭାରେ ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ସେହି ଆଲୋଚନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନ କରିବା, ପରେ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ କଥାରେ ପଡ଼ି ଦରମା ଫେରାଇବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିବା—ଏହାକୁ ଅନେକେ “ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରାଜନୀତି” ବୋଲି ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି।
ନବୀନଙ୍କ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ନିଜ ପାଇଁ ନୀତି, ଦଳ ପାଇଁ ନୀରବତା
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଘୋଷଣାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ- ସେ କାହିଁକି ନିଜ ଦଳର ସମସ୍ତ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ନ ନେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଲେ ନାହିଁ?
ଯଦି ବିଧାୟକଙ୍କ ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ଜନବିରୋଧୀ, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଜଣେ ନେତା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଦଳ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି-ନବୀନ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ନୀତିଗତ ଅବସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଳ ପାଇଁ ସେହି ନୀତିକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିନାହାନ୍ତି।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ: ସହାନୁଭୂତିର ଅପଚେଷ୍ଟା
ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ତଥା ବିଜେଡି ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରୁ କମ୍ ନୁହେଁ।
ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ ବିଧାନସଭାରେ ଯେଉଁଦିନ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ସେହି ଆଲୋଚନାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନ କରିବା ନବୀନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଆଲୋଚନାରେ ଭାଗ ନେଇ ବିରୋଧ କରିବାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗକୁ ସେ ହରାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ପରେ ଜନମତ ଦେଖି ଦରମା ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଚିଠି ଲେଖିବା କେବଳ ଏକ ‘ବିଳମ୍ବିତ ରାଜନୈତିକ ଡ୍ରାମା’ ବୋଲି ସାଧାରଣରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି।
ନବୀନଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖାଯାଇପାରେ:
୧. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସହାନୁଭୂତି:
ସେ ନିଜେ ଦରମା ନ ନେବାର ଘୋଷଣା କରି ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ସିମ୍ପାଥି ହାସଲ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ୨୪ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ନବୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବାକୁ ଏହାକୁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ‘ତ୍ୟାଗୀ ନେତା’ ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
୨. ଦଳୀୟ ଅସହାୟତା:
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜ ଦଳର ବିଧାୟକମାନେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ଛାଡ଼ିବେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିନାହାନ୍ତି। ଏହାର କାରଣ ହୁଏତ ଏହା ହୋଇପାରେ ଯେ, ପରାଜୟ ପରେ ଦଳ ଭିତରେ ଥିବା ଅନ୍ତଃକନ୍ଦଳ ଯୋଗୁଁ ବିଧାୟକମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ଦିନର କ୍ଷମତା ପରେ ଦଳ ଭିତରେ ନେତାମାନଙ୍କର ଆତ୍ମ-ସ୍ୱାର୍ଥ ଏତେ ବଢ଼ିଯାଇଛି ଯେ, ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ଛାଡ଼ିବାକୁ ସେମାନେ ରାଜି ହେବେ ନାହିଁ। ଯଦି ସେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଧାୟକମାନେ ନ ମାନନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦଳ ଉପରେ ଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଘେରକୁ ଚାଲିଯିବ। ଦଳ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆଉ ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ।
ଏହି ସମସ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନବୀନଙ୍କୁ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମାର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଫସାଇ ଦେଇଛି, ଯେଉଁଠି ସେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭୟ ନେତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା
ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଉଭୟ ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଶିଖାଇଛି ଯେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନମତ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଟିକସ ଅର୍ଥର ସଠିକ୍ ବିନିଯୋଗ ଚାହାଁନ୍ତି।
ମୋହନ ମାଝୀଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତରେ ଆସିଥିବା ଜନବିରୋଧୀ ଦରମା ବୃଦ୍ଧି) ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଗୁ ସରକାରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜନପ୍ରିୟତା ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ତେଣୁ ଏହିପ୍ରସ୍ତାବକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ସହିତ ଜନତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଳମ୍ବିତ ସହାନୁଭୂତି ରାଜନୀତି ଓ ଦଳୀୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଅଭାବ ଏଥିରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାର ସନ୍ଦେହ। ଦଳର ସମସ୍ତ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଦରମା ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ଜରୁରୀ। ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବନା ପ୍ରଦର୍ଶନ ନ କରି ଜଣେ ଦୃଢ଼ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଭାବରେ ଉଭା ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବେ ଉଭୟ ନେତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିବେକ ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିର ପରୀକ୍ଷା ନେଉଛି।
ଆଗାମୀ ପଦକ୍ଷେପ: କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ?
ଏହି ରାଜନୈତିକ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରୁ ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ରାସ୍ତା ହେଉଛି ଜନମତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା।
୧. ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ: ମୋହନ ମାଝୀ ସରକାର ତୁରନ୍ତ ଏହି ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଧାୟକମାନଙ୍କର ଦରମା ଓ ଭତ୍ତାକୁ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ସମୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ କମିଟି ଗଠନ କରନ୍ତୁ।
୨. ବିରୋଧୀ ଦଳର ଦାୟିତ୍ୱ: ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜ ଦଳର ସମସ୍ତ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରମା ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ କହିବେ ଏବଂ ଏହି ଦରମା ଅର୍ଥକୁ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଜନ କଲ୍ୟାଣ ପାଣ୍ଠିରେ ଜମା କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମାଧାନ ହୋଇନାହିଁ, ଏହି ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ ଉଭୟଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଭାବମୂର୍ତ୍ତିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇ ଚାଲିଥିବ। ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଫେରାଇ ଆଣିବା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ରାଜନୀତିର ଆଇନା
ବିଧାୟକମାନଙ୍କ ଦରମା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଆଇନା ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖାଇଦେଇଛି- ଶାସକ ହେଉନ୍ତୁ କି ବିରୋଧୀ, ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଅଣଦେଖା କଲେ ସମସ୍ତେ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ପଡ଼ିବେ। ଆଜି ପ୍ରଶ୍ନ ଦରମା ବୃଦ୍ଧିର ନୁହେଁ; ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି- ରାଜନୀତି କ’ଣ ସତରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନା କେବଳ ନେତାମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆଗାମୀ ଦିନର ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।
