ଜୁନ୍ କିମ୍ବା ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ସ୍ପେନ୍, କିମ୍ବା ଆଲବେନିଆରେ କ’ଣ ଚାଲିଛି ଜାଣିଛନ୍ତି? କେଉଁଠି ଛାତ୍ରମାନେ ରାସ୍ତାରେ, କେଉଁଠି ମାଇଗ୍ରାଣ୍ଟ ବା ପ୍ରବାସୀମାନେ ହିଂସା କରୁଛନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ସମ୍ପତ୍ତି ପୋଡ଼ାଯାଉଛି, ବେସରକାରୀ ଦୋକାନ ବଜାର ଲୁଟ୍ ହେଉଛି। କେଉଁଠି ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼, କେଉଁଠି ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ, ପୁଣି କେଉଁଠି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି!
ଫ୍ରାନ୍ସରେ ଅକ୍ଟୋବର ୧୭ ତାରିଖରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେଲା, ଆଲବେନିଆରେ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ହିଂସାଜନିତ ସଂଘର୍ଷରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା, ଏସବୁର ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠୁ ହୋଇଥିଲା ଜାଣିଛନ୍ତି? ସ୍କୁଲ୍ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୌଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ!
ଅକ୍ଟୋବର ୧୦ ତାରିଖରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଗଲା। ଜନ୍ତରମନ୍ତରରେ ସେହି ସମାନ ଢଙ୍ଗରେ “ସ୍କୁଲ ଠିକ୍ କର” ଭଳି ଅଭିଯାନ ଚାଲିଲା। କିଏ କଲା ଏହାକୁ? ଏକ ସାଟାରିକାଲ୍ ବା ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଗ୍ରୁପ୍, ଯାହାର ନାଁ ହେଉଛି “ସିଜେପି” (CJP)। ଏଭଳି ଏକ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା ଯେପରି କେବଳ ସେହି ଗ୍ରୁପ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ହିଁ ଦେଶର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁଠୁ ଭଲ ଜଣା!
ଯେପରି ଫ୍ରାନ୍ସରେ କୁହାଯାଉଛି, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ। ଆପଣମାନଙ୍କୁ କ’ଣ ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ବା ମେଳ ନଜର ଆସୁନି? ଏହା କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ “ଟ୍ରାଏଡ୍ ଆଣ୍ଡ ଟେଷ୍ଟେଡ୍” ରଣନୀତି! ତାରିଖ ଓ ଦେଶ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୋବିଲାଇଜେସନ୍ ବା ଜନସମାବେଶର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକାଠି ମିଶୁଛି। ଆଉ ଏସବୁର ତାର କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି ଆମେରିକୀୟ ‘ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍’ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିବାର ସୂଚନା ମିଳୁଛି।
ଫ୍ରାନ୍ସରେ ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ସର୍ବସାଧାରଣ ସେବା ଏବଂ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଅସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ିଲା। ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ। କିନ୍ତୁ କିଛି ଜାଗାରେ ଏହା ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଓ ଲୁଟ୍ପାଟ୍ରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ଜନ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଆଳ କରି ସମାଗ୍ନିରେ ପୁରା ଦେଶକୁ ଜାଳି ଦିଆଯାଉଛି। ବାମପନ୍ଥୀ ମାନସିକତା ଏବଂ ଗଣମାଧ୍ୟମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସେହି ଭିଡ଼କୁ ପରିଚାଳିତ କରାଗଲା, ଯେଉଁମାନେ କୋଠାବାଡ଼ି ପୋଡୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୋକାନ ଲୁଟୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ମାଡ଼ ମାରୁଛନ୍ତି।
ସେହିପରି ଆଲବେନିଆରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷ ଶିକ୍ଷା ଖର୍ଚ୍ଚ, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ସରକାରୀ ନୀତିକୁ ନେଇ ରାସ୍ତାକୁ ଆସିଥିଲା। ସରକାରୀ କୋଠାପଡ଼ିଆ ଓ ବ୍ୟାବସାୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଗଲା। ସ୍ପେନ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବାସଗୃହର ସମସ୍ୟାକୁ ନେଇ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଗଲା।
ଏହି ସାଧାରଣ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ରାଜନୈତିକ ମୋବିଲାଇଜେସନ୍ ବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କିଏ ବଦଳାଏ? ଏହି ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ୟୁରୋପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରାଜକତା ବା “ରିଜିମ୍ ଚେଞ୍ଜ” ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି ଅଜଣା ଲୋକ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହା ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଖେଳ। ଯଦି କୌଣସି ଦେଶର ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୀତି କିମ୍ବା ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନୁସାରେ ନ ଚଳେ, ତେବେ ସେହି ଦେଶକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଅ— ସେ ସେହି ଦେଶର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ମୋତିଆବିନ୍ଦୁ କରି ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଛାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଫ୍ରାନ୍ସରେ ମାଇଗ୍ରାଣ୍ଟ ବା ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଆଳ କରି ଯେପରି ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା, ଭାରତରେ ସେହି ଢଙ୍ଗରେ ଖେଳିବା ସହଜ ନଥିଲା। କାହିଁକି ଜାଣିଛନ୍ତି? କାରଣ ଆମ ସରକାର ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଭବ କରି ସତର୍କ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ।
ଭାରତରେ ବେଆଇନ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଆମେ ଦେଖିଛୁ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ କିପରି ଅନେକ ବେଆଇନ ପ୍ରବାସୀ ଭାରତ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା କାହାକୁ ହେଲା? ସେହି ବିରୋଧୀ ରାଜନୈତିକ ଇକୋସିଷ୍ଟମକୁ, ଯାହା ଆଜି ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ (ECI) ନାଁରେ ରାସ୍ତାରେ ଠିଆ ହୋଇ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଧାର୍ନା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛି। ହୁଏତ ବେଆଇନ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ବାଧ୍ୟବାଧକତା ପାଲଟିଛି!
ଅକ୍ଟୋବର ୧୦ ତାରିଖରେ ଭାରତରେ ଯେତେବେଳେ ସିଜେପି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ତରମନ୍ତରରେ ପ୍ରଦର୍ଶନର ଡାକରା ଦିଆଗଲା, ଦିଲ୍ଲୀ ପୋଲିସ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଅଘଟଣକୁ ଆଧାର କରି ଅନୁମତି ଦେଇନଥିଲା। ଏହାପରେ ପୋଲିସ, ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସମାବେଶକୁ ନେଇ ବଡ଼ ବାଦବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନର ନୁହେଁ, ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଗୋଟିଏ ସଂସ୍ଥା ବିରୋଧରେ କିପରି ଏକ ଅଭିଯାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, କିଏ ଏହାକୁ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ କେଉଁ ରାଜନୈତିକ ଦିଗକୁ ନିଆଯାଏ? ଏହାହିଁ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ କୂଟନୈତିକ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ଭାଗିଦାରୀ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦୁଇ ଦେଶର ସ୍ୱାର୍ଥ ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ। ରୁଷିଆଠାରୁ ତେଲ କିଣିବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ଭାରତ ଉପରେ ଚାପ ପକାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା (Energy Security) ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ କୂଟନୀତିକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଲା। ବ୍ରିକ୍ସ (BRICS) ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଫ୍ରାନ୍ସର ବୈଦେଶିକ ନୀତିର ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଇତିହାସ ଅଛି। ଫ୍ରାନ୍ସ ନାଟୋ ଭଳି ସଂଗଠନର ଅଂଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କୂଟନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଫ୍ରାନ୍ସର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମାକ୍ରୋନ୍ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କୁ ବାଷ୍ଟିଲ୍ ଡେ’ରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଭାବେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା— ଏହିସବୁ କୂଟନୈତିକ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଆମେରିକାର ସେହି ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଲେଫ୍ଟ ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଦୌ ପସନ୍ଦ ଆସେ ନାହିଁ।
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଆମେରିକୀୟ ଡିପ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ର ସମସ୍ୟା ଭାରତ, ସ୍ପେନ୍ କିମ୍ବା ଫ୍ରାନ୍ସ ଭଳି ଦେଶ ସହିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କର ସେହି ବର୍ତ୍ତମାନର ନେତୃତ୍ୱ ସହିତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମୁଁତାବକ ମୋଡ଼ି ପାରୁନାହାଁନ୍ତି। ଆଉ ଏହାକୁ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଭାରତର ବାମପନ୍ଥୀ ଗ୍ରୁପ୍ ଯେପରି ICSA, SFI କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ଥିବା “ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଲାଏନ୍ସ ପେରିସ୍” (Indian Alliance Paris) ଭଳି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି— ଯେତେବେଳେ ଭାରତରେ ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକ ଜମି ଉପରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ମିଳୁଛି। ଏପରି ଏକ ସଂଗଠନ ହେଉଛି ‘ଇଣ୍ଡିଆନ ଆଲାଏନ୍ସ ପେରିସ୍’ (IAP), ଯାହା ଫ୍ରାନ୍ସ ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଥାଏ।
ଏହି IAP ସଂଗଠନଟି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ ଚାଲାଉଛି। ୨୦୨୧ ମସିହାରେ IAP ‘EU-India Peoples Roadmap’ କୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲା, ଯାହାର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ୟୁରୋପୀୟ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଏପରିକି “ଡିସ୍ମେଣ୍ଟଲିଙ୍ଗ୍ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ” କନଫରେନ୍ସକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା। ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଫ୍ରାନ୍ସ ଗସ୍ତରେ ଥିଲେ, ଏହି ସଂଗଠନ ସେଠାରେ ବିରୋଧ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା।
IAP ର ସେକ୍ରେଟାରୀ ଜୟ ବାନାର୍ଜୀ ହେଉଛନ୍ତି ଫ୍ରାନ୍ସର ଟ୍ରେଡ୍ ୟୁନିୟନ CGT ର ପ୍ରୁଫ୍ ଡେଲିଗେଟ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଫ୍ରେଞ୍ଚ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ସହିତ ରହିଛି। ଏହା ସହିତ, କିଛି ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହି ରିଜିମ୍ ଚେଞ୍ଜ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଫକ୍ସ ନ୍ୟୁଜ୍ (Fox News) ର ଏକ ତଦନ୍ତରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି ଯେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଏବଂ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ଗ୍ରୁପ୍ଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନେଟୱାର୍କ୍ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ସହାୟତା ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କରାଯାଉଛି।
ତେବେ, ଆଜି ଆମକୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ନିଜକୁ ପଚାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ—
• କ’ଣ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ହେଉଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକର ତରିକା ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧା?
• କ’ଣ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ, ଛାତ୍ର ସଂଗଠନ, ଏନ୍.ଜି.ଓ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ନେଟୱାର୍କ୍ଗୁଡ଼ିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି?
• ଫ୍ରାନ୍ସରୁ ଆଲବେନିଆ, ସ୍ପେନ୍ରୁ ଭାରତ— ଆମେ କ’ଣ କେବଳ ଅଲଗା ଅଲଗା ସମସ୍ୟା ଦେଖୁଛୁ, ନା ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ “ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟ ପ୍ଲେବୁକ୍”ର ସାକ୍ଷୀ ହେଉଛୁ?
ସତ କଥା ହେଉଛି, ଯଦି ଫ୍ରାନ୍ସରୁ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଦର୍ଶନର ପାଟର୍ଣ୍ଣ ଏକାଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ତେବେ ଏହାର ପଛରେ ଥିବା ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ନେଟୱାର୍କ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଏବଂ ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଏହା କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ସାଧାରଣ ଅସନ୍ତୋଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ‘ରିଜିମ୍ ଚେଞ୍ଜ’ର ଖେଳ।
also read
https://purvapaksa.com/indian-army-gets-lethal-nagastra-2-to-destroy-enemy-tanks/
