ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଭାରତକୁ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ଭାବନାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଥିଲା। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ, ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ—ଏସବୁ ମିଶି ଜୀବନକୁ ସହଜ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସୁବିଧା ମଣିଷକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା କଥା ଥିଲା, ସେଇ ସୁବିଧା ଆଜି ଧୀରେଧୀରେ ଏକ ନିଶାର ରୂପ ନେଇଛି। ଏହି ନିଶା କୌଣସି ମଦ, ମାଦକ ବା ଧୂମପାନ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ ନିଶା। ଚକ୍ଷୁକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଶରୀର, ମନ ଓ ସମାଜ ଉପରେ ଗଭୀର।
ଆଜି ଭାରତର ଛୋଟ ପିଲା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯୁବପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସମସ୍ତେ ଏହି ସ୍କ୍ରିନ୍-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଜୀବନରେ ଆଟକିପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ; ଏହା ଦେଶର ଭବିଷ୍ୟତ, ଉତ୍ପାଦକତା ଓ ସାମାଜିକ ଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଏକ ଜାତୀୟ ସଙ୍କଟ।
ସଂସଦରେ ଉଠିଥିବା ସତର୍କ ସଙ୍କେତ
ସମ୍ପ୍ରତି ସଂସଦରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ଖୋଲା ଭାବରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତାବନୀ—ଯଦି ଡିଜିଟାଲ ନିଶାକୁ ଏବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ଭାରତ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମାନସିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାରେ ଫଶିଯିବ। ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା V. Anantha Nageswaran ଏହାକୁ କେବଳ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବିହେଭିଅରାଲ୍ ହେଲଥ ସଙ୍କଟ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
୧. ଡିଜିଟାଲ ନିଶା କ’ଣ?
ଡିଜିଟାଲ ନିଶା ମାନେ—ଡିଜିଟାଲ ଡିଭାଇସ୍ ଓ ଅନଲାଇନ୍ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅତ୍ୟଧିକ, ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବ୍ୟବହାର। ଏହା ଏମିତି ଏକ ଅଭ୍ୟାସ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ ଫୋନ୍ ଛାଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ନ ଦେଖିଲେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ମନେ କରେ, ଗେମ୍ ଖେଳିବା ବନ୍ଦ କଲେ ଚିନ୍ତା ଓ ଅସହଜତା ଅନୁଭବ କରେ।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣ—
• ସ୍କ୍ରିନ୍ ଛାଡ଼ିଲେ ଚିନ୍ତା ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା
• ନିଦ୍ରାହୀନତା
• ପାଠପଢ଼ା ବା କାମରେ ଧ୍ୟାନ ନ ଲାଗିବା
• ସାମାଜିକ ମିଳନ ଠାରୁ ଦୂରେଇଯିବା
ଏହା ଏକ ଧୀରେଧୀରେ ଗଢ଼ିଉଠୁଥିବା ନିଶା, ଯାହା ଅନେକ ସମୟରେ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଧରିପାରେ ନାହିଁ।
୨. ପିଲା ଓ ଯୁବପିଢ଼ି: ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୀଡ଼ିତ
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ୧୫ ରୁ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସର ଯୁବକ-ଯୁବତୀମାନେ ଡିଜିଟାଲ ନିଶାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୀଡିତ। ଏହି ବୟସଟି ଜୀବନର ଗଠନାତ୍ମକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ—ଏହି ସମୟରେ ଧ୍ୟାନ, ଅଭ୍ୟାସ, ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟନୀତି ଗଢ଼ିଉଠେ।
କିନ୍ତୁ ସ୍କ୍ରିନ୍-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଜୀବନ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଧା ଦେଉଛି। ପିଲାମାନେ ଖେଳମାଟି, ଦଳୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସଜୀବ ଆଲୋଚନାଠାରୁ ଦୂରେଇଯାଉଛନ୍ତି। ତା’ର ପରିଣାମ—କମ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, କମ ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ଅଧିକ ମାନସିକ ଚାପ।
୩. ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଘାତ
ଅର୍ଥନୈତିକ ସର୍ଭେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି—ଡିଜିଟାଲ ନିଶା ସହିତ ଚିନ୍ତା, ଅବସାଦ, କମ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରବୃତ୍ତିର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି।
ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ‘ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ’ ଦେଖି ଅନେକ ପିଲା ନିଜ ଜୀବନକୁ ଅସଫଳ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ଲାଇକ୍, କମେଣ୍ଟ ଓ ଫଲୋଅର୍ସ ଏବେ ଆତ୍ମମୂଲ୍ୟାୟନର ମାପଦଣ୍ଡ ହୋଇଯାଇଛି।
ସାଇବର ବୁଲିଂ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ଆଉ ଗଭୀର କରୁଛି। ଏକ ଖରାପ କମେଣ୍ଟ, ଏକ ଭାଇରାଲ୍ ଭିଡିଓ—ଏକ ପିଲାର ମନସିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।
୪. ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି: ଆଜି ନୁହେଁ, କାଲି
ଡିଜିଟାଲ ନିଶାର କ୍ଷତି କେବଳ ମାନସିକ ନୁହେଁ, ଏହା ଆର୍ଥିକ ମଧ୍ୟ। ଅତ୍ୟଧିକ ଅନଲାଇନ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଗେମିଂ ଆଡିକ୍ସନ୍, ସାଇବର ଠକେଇ—ଏସବୁ ସିଧାସଳଖ ଟଙ୍କା ହାରାଇବାର କାରଣ।
ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହେଉଛି ପରୋକ୍ଷ—
• କମ ଉତ୍ପାଦକତା
• କମ କୌଶଳ ବିକାଶ
• ଜୀବନବ୍ୟାପୀ ରୋଜଗାର ହ୍ରାସ
ଏକ ଦେଶ ଯଦି ତା’ର ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ଉତ୍ପାଦକ ନାଗରିକରେ ପରିଣତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଦୀର୍ଘକାଳରେ ଅର୍ଥନୀତି ଦୁର୍ବଳ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ।
୫. ତଥ୍ୟ କ’ଣ କହୁଛି?
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ—
• ୨୦୨୪ରେ ଭାରତର ପ୍ରାୟ ଅଧା ଲୋକ ଅନଲାଇନ୍ ଭିଡିଓ ଦେଖିବାରେ ସମୟ କାଟିଥିଲେ
• ୪୩% ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ସକ୍ରିୟ
• ପ୍ରାୟ ୪୦ କୋଟି ୟୁଜର୍ OTT ଓ ଫୁଡ୍ ଡେଲିଭରି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ
• ୩୫ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ୟୁଜର୍
ଏହି ତଥ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି—ଭାରତର ଯୁବପିଢ଼ି ଏକ ଅତ୍ୟଧିକ ଡିଜିଟାଲ ପରିବେଶରେ ବଢ଼ୁଛି।
୬. ସରକାର, ସମାଜ ଓ ପରିବାର—କଣ କରିବେ?
ଅର୍ଥନୈତିକ ସର୍ଭେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି—ନୀତି ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଆବଶ୍ୟକ।
• ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଡିଜିଟାଲ ସାକ୍ଷରତା
• ସ୍କୁଲରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
• ଅଭିଭାବକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କ୍ରିନ୍-ଟାଇମ୍ ପରିଚାଳନା ତାଲିମ
• ବୟସ-ଉପଯୁକ୍ତ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରବେଶ
• ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ। ପରିବାର, ଶିକ୍ଷକ ଓ ସମାଜକୁ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସ୍କ୍ରିନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଭବିଷ୍ୟତ ସୁରକ୍ଷା
ଡିଜିଟାଲ ନିଶା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶତ୍ରୁ। ଏହା ହଠାତ୍ ଆକ୍ରମଣ କରେ ନାହିଁ, ଧୀରେଧୀରେ ମଣିଷକୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରେ।
ଆଜି ଯଦି ଆମେ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ ଆଣିବା, ତେବେ ଆସନ୍ତାକାଲି ଆମ ଭବିଷ୍ୟତ ଏହି ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଅଟକିଯିବ।
ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ସମାଧାନ ହେଉଛି—ସମତୁଳନ। ନଚେତ୍, ଏହି ଡିଜିଟାଲ ନିଶା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ମାରାତ୍ମକ ରୋଗରେ ପରିଣତ ହେବ।
also read https://purvapaksa.com/onion-leaves/
https://purvapaksa.com/onion-leaves/
