ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା—ଭାରତ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍—ନିଜର ଭାବପ୍ରବଣତାକୁ ପଛରେ ପକାଇ ବାସ୍ତବବାଦୀ ରଣନୀତିର ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଆଜିର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଭାରତ-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଦୁଇଟି ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଚୁକ୍ତିନାମା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦୁଇଟି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମିଳିତ ସଂକଳ୍ପ, ଯାହା ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ନୂଆ ରୂପ ଦେଉଛି।
୧. ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା: ଛାୟା ଯୁଦ୍ଧରୁ କୂଟନୈତିକ ସ୍ୱୀକୃତି
ଭାରତ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ। ୧୯୪୭ରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ଏବଂ ୧୯୪୮ରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ର ଜନ୍ମ ସମାନ କାଳଖଣ୍ଡରେ ଘଟିଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାରତ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଗଠନକୁ ନେଇ କିଛିଟା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଥିଲା। ଆରବ ଜଗତ ସହ ଭାରତର ପୁରାତନ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଘରୋଇ ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ କାରଣରୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଇସ୍ରାଏଲ୍ଠାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦୂରତା ବଜାୟ ରଖିଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ୧୯୬୨ର ଭାରତ-ଚୀନ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ୧୯୬୫ ଓ ୧୯୭୧ର ପାକିସ୍ତାନ ବିରୋଧୀ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସର୍ବଦା ପରୋକ୍ଷରେ ଭାରତକୁ ସାମରିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ପରିଶେଷରେ ୧୯୯୨ ଜାନୁଆରୀ ୨୯ରେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି କ୍ରମେ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଏହା ଭାରତର ବିଦେଶ ନୀତିରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଥିଲା, ଯାହା ‘ଆଦର୍ଶବାଦ’ରୁ ବାହାରି ‘ବାସ୍ତବବାଦ’ (Realism) ଆଡକୁ ଗତି କରିଥିଲା।
୨. କାର୍ଗିଲ୍ ଯୁଦ୍ଧ: ପରୀକ୍ଷିତ ବନ୍ଧୁତାର ପ୍ରମାଣ
୧୯୯୯ର କାର୍ଗିଲ୍ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ସେନା ପାକିସ୍ତାନୀ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଶତ୍ରୁର ଅବସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ଭାରତ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା। ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ମନା କରୁଥିବା ବେଳେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ଭାରତକୁ ତା’ର ସବୁଠାରୁ ଉନ୍ନତ ‘ସର୍ଭେଲାନ୍ସ ଡ୍ରୋନ୍’ ଏବଂ ‘ଲେଜର ଗାଇଡେଡ୍ ବମ୍’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ଏହି ସହାୟତା ଯୁଦ୍ଧର ଗତିପଥ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଭାରତବାସୀଙ୍କ ମନରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।
୩. ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଓ ସାମରିକ ସହଯୋଗ: ଏକ ଅଜେୟ ସୁରକ୍ଷା କବଚ
ଭାରତ ଆଜି ଇସ୍ରାଏଲ୍ର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସରଞ୍ଜାମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗ୍ରାହକ। ତେବେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଏବେ ‘କିଣାବିକା’ରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ‘ମିଳିତ ବିକାଶ’ (Joint Development) ରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
• ଆକାଶ ରକ୍ଷା (Air Defence):- Barak-8 ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମ ଆଜି ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଏବଂ ବାୟୁସେନାର ମେରୁଦଣ୍ଡ। ଏହା ୭୦ ରୁ ୧୦୦ କିମି ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ଯେକୌଣସି ଶତ୍ରୁ ବିମାନ କିମ୍ବା ମିସାଇଲକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖେ।
• ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ ଓ ଇସ୍ରାଏଲ୍:-‘ମେକ୍ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ ଅଭିଯାନ ଅଧୀନରେ ଇସ୍ରାଏଲର କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଭାରତରେ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସହାୟତାରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ରାଇଫଲ୍ ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-ଟ୍ୟାଙ୍କ ମିସାଇଲ୍ (Spike) ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି।
• ଡ୍ରୋନ୍ ୱାରଫେୟାର୍:- ଇସ୍ରାଏଲ୍ର Heron TP ଏବଂ Hermes ଡ୍ରୋନ୍ ଭାରତର ଚୀନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ସୀମାରେ ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ନଜର ରଖୁଛନ୍ତି। ଉଭୟ ଦେଶ ମିଳିତ ଭାବେ ‘ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ’ ଆଧାରିତ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
୪. ଆତଙ୍କବାଦ ବିରୋଧୀ ଲଢ଼େଇ ଓ ଗୁପ୍ତଚର ସହଯୋଗ
ଭାରତ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଉଭୟ ସୀମାପାର ଆତଙ୍କବାଦର ଶିକାର। ଇସ୍ରାଏଲର ‘ମୋସାଦ୍’ ଏବଂ ଭାରତର ‘ର’ (R&AW) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଅତି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। ମୁମ୍ବାଇ ୨୬/୧୧ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଭାରତ ନିଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ୍ର ‘ନେସନାଲ୍ ସିକୁ୍ୟରିଟି କାଉନସିଲ୍’ ସହ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କରୁଛି। ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ବିଶ୍ୱର ନେତା, ଏବଂ ଭାରତର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଡାଟାବେସ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲୀ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
୫. କୃଷି ବିପ୍ଳବ: ମରୁଭୂମିର କୌଶଳରୁ ଭାରତୀୟ କ୍ଷେତ୍ର
ଇସ୍ରାଏଲ୍ ପ୍ରମାଣ କରିଛି ଯେ ପାଣି ବିନା ବି ଚାଷ କରାଯାଇପାରେ। ଭାରତରେ ଜଳ ସଙ୍କଟ ବଢୁଥିବା ବେଳେ ଇସ୍ରାଏଲର ‘ଡ୍ରିପ୍ ଇରିଗେସନ୍’ (ଟୋପା ଜଳସେଚନ) କୌଶଳ ଭାରତୀୟ କୃଷିରେ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଛି।
• ସେଣ୍ଟର ଅଫ୍ ଏକ୍ସଲେନ୍ସ (CoE): ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୩୦ଟି ସ୍ଥାନରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସହାୟତାରେ କୃଷି ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଖୋଲାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇସ୍ରାଏଲୀ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି।
• ଲବଣମୁକ୍ତ ଜଳ (Desalination): ସମୁଦ୍ର ପାଣିକୁ ପିଇବା ଉପଯୋଗୀ କରିବାରେ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭାରତର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବରଦାନ ସାଜିବ।
୬. ମୋଦୀ-ନେତାନ୍ୟାହୁ ଯୁଗ: ବନ୍ଧୁତାରେ ନୂଆ ପ୍ରାଣ
୨୦୧୪ ପରେ ଭାରତ-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଧରଣର ଗତିଶୀଳତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ବେଞ୍ଜାମିନ୍ ନେତାନ୍ୟାହୁଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବନ୍ଧୁତା କୂଟନୀତିର ‘ବରଫ’କୁ ତରଳାଇ ଦେଇଛି। ୨୦୧୭ରେ ମୋଦୀଙ୍କ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଗସ୍ତ ସମୟରେ ତେଲ୍ ଆଭିଭ୍ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଦୁଇ ନେତାଙ୍କ ‘ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବା’ର ଚିତ୍ର ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଙ୍କେତ ଦେଇଥିଲା। ଇସ୍ରାଏଲ୍ ପ୍ରଥମ ବିଦେଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଭାରତ ସହ ‘I2U2’ (ଭାରତ, ଇସ୍ରାଏଲ୍, ଆମେରିକା, ୟୁଏଇ) ପରି ନୂଆ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସାମିଲ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ‘ପଶ୍ଚିମ ଏସୀୟ କ୍ୱାଡ୍’ କୁହାଯାଉଛି।
୭. ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ: ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍ ଓ ଇରାନର ଜଟିଳ ସମୀକରଣ
ଏତେ ସବୁ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତକୁ ଏକ କଠିନ କୂଟନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
• ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍ ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଭାରତ ପାଲେଷ୍ଟାଇନର ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହାକୁ ‘ଡି-ହାଇଫେନେସନ୍’ (De-hyphenation) ନୀତି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ନଦେଖି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବିଚାର କରିବା।
• ଇରାନ ଓ ଆରବ ଜଗତ: ଭାରତର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା (ତୈଳ) ପାଇଁ ଆରବ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେହିଭଳି ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ପାଇଁ ଇରାନ ସହ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଜରୁରୀ। ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ତିକ୍ତତା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା।
୮. ଭବିଷ୍ୟତର ମାର୍ଗ: ନବସୃଜନ ଓ ମାନବିକ ସମ୍ବଳ
ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତ-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସମ୍ପର୍କର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେବ ‘ଇନୋଭେସନ୍’। ଇସ୍ରାଏଲର ‘ବୁଦ୍ଧି’ ଏବଂ ଭାରତର ‘ବୃହତ୍ ବଜାର ଓ ମାନବ ସମ୍ବଳ’ ମିଶିଲେ ଏକ ନୂଆ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ସ୍ପେସ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି, କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ଏବଂ ଗ୍ରୀନ୍ ଏନର୍ଜି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଭୟ ଦେଶର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏବେ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କରୁଛନ୍ତି।
ନିଷ୍କର୍ଷ
ଭାରତ-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସମ୍ପର୍କ କୌଣସି ସ୍ୱାର୍ଥପର ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦୁଇଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଥିବା ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରତିଫଳନ। ଇତିହାସର ଧୂଳିଝଡ଼କୁ ସାମ୍ନା କରି ଏହି ବନ୍ଧୁତା ଆଜି ଏକ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ସାଇବର ସିକ୍ୟୁରିଟି ଠାରୁ ସ୍ପେସ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଦୁଇ ଦେଶର ସହଯୋଗ କେବଳ ଦୁଇଟି ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତିକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ଦେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ରଖେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ଭାବପ୍ରବଣତାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଏହା ‘ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଗତି’ର ଏକ ବାସ୍ତବବାଦୀ ମୂଳଦୁଆ।
also read : https://purvapaksa.com/israels-struggle-saga-4000-years-of-waiting-the-final-struggles-of-existence/
