ଓଡ଼ିଶାର ଭବିଷ୍ୟତ, ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତି, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାପ୍ୟ ହକ୍କୁ ନେଇ ଆଜି ଦେଶର ସଂସଦରୁ ଆସିଛି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ତଥା ନିରାଶାଜନକ ଖବର।
• ସଂସଦରେ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି: ଲୋକସଭାରେ ବିନା ଆଲୋଚନାରେ ପାରିତ ହେଲା ମାଇନ୍ସ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସ (ଡେଭେଲପମେଣ୍ଟ ଆଣ୍ଡ ରେଗୁଲେସନ୍) ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍, ୨୦୨୬ (MMDR Amendment Bill, 2026)।
• ଓଡ଼ିଶାକୁ ବିଶାଳ ଝଟକା: ଖଣି ଉପକର (Cess) ଓ ଟିକସ ବାବଦକୁ ଓଡ଼ିଶାର ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବକେୟା ଦାବି ଉପରେ ଲାଗିଲା ଅଙ୍କୁଶ।
• ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରର ବ୍ରେକ୍: ୨୦୨୪ ଜୁଲାଇ ଓ ଅଗଷ୍ଟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ଦେଇଥିବା ଐତିହାସିକ ରାୟକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିବା ପାଇଁ ବିଲ୍ରେ ଆସିଲା ନୂଆ ‘ଧାରା ୯-ଡି’ (ଧାରା ୯D)।
• ଓରିସେଡ ଆଇନ ୨୦୦୪ ବାଟବଣା: ବାର୍ଷିକ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟିର ଅତିରିକ୍ତ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ଆଶା ମିଳେଇଗଲା; ଆଦାୟ ହୋଇନଥିବା ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ବକେୟା ହେବ ‘ଅସିଦ୍ଧ’ (Invalid)।
• ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚା ଉପରେ ଆଘାତ: ବିରୋଧୀ ସାଂସଦଙ୍କ ହଙ୍ଗାମା; ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା (Fiscal Federalism) ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଉଥିବା ନେଇ ଅଭିଯୋଗ।
ଲୋକସଭାରେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରବଳ ହଙ୍ଗାମା, ହଟ୍ଟଗୋଳ ଏବଂ ନାରାବାଜି ଭିତରେ, ବିନା କୌଣସି ଦୀର୍ଘ ଆଲୋଚନାରେ ପାରିତ ହୋଇଯାଇଛି Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill, 2026 ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଖଣି ଏବଂ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍, ୨୦୨୬’।
ଉପରଠାଉରିଆ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିୟମିତ ଆଇନଗତ ସଂଶୋଧନ ପରି ମନେହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଭିତରକୁ ଗଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ଏହି ଗୋଟିଏ ବିଲ୍ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଖଣି ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟର ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ବଡ଼ ଆଶା ଥିଲା ଯେ, ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ବକେୟା ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରାୟ ୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ରାଜସ୍ୱ ରାଜ୍ୟ କୋଷାଗାରକୁ ଆସିବ। ଓରିସେଡ ଆଇନ ଅର୍ଥାତ୍ Orissa Rural Infrastructure and Socio-Economic Development Act, 2004 ଅଧୀନରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅତିରିକ୍ତ ୧୨,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଆଦାୟ ହେବାର ବାଟ ଫିଟିଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଲୋକସଭାରେ ପାରିତ ହୋଇଥିବା ନୂଆ ସଂଶୋଧିତ ବିଲ୍ର ‘ଧାରା ୯-ଡି’ (ଧାରା ୯D) ଓଡ଼ିଶାର ସେହି ୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଆଶା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇଦେଇଛି।
ଆଜି ଆମେ ବିଶ୍ଲେଷଣ କରିବା—
• କ’ଣ ଏହି ନୂଆ ଖଣି ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍ ୨୦୨୬?
• କିପରି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୨୦୨୪ର ଐତିହାସିକ ରାୟକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଆଇନ ବଦଳାଇ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଦେଲେ?
• ଓଡ଼ିଶାର ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ବକେୟା ଦାବିର କ’ଣ ହେବ?
• ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ— ଭାରତର ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚା ବା Federalism ଉପରେ ଏହା କେତେ ବଡ଼ ଆଘାତ?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱପ୍ନ
ଘଟଣାଟିକୁ ସହଜରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଅତୀତକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
୨୦୨୪ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୫ ତାରିଖ। ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୯ ଜଣିଆ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସମ୍ବିଧାନପୀଠ (9-Judge Constitution Bench) ଏକ ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇଥିଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ କହିଥିଲେ ଯେ:
“ଖଣିଜ ରୟାଲଟି (Royalty) କୌଣସି ଟିକସ ବା ଟ୍ୟାକ୍ସ ନୁହେଁ। ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ମାଟିର ଖଣିଜ ଅଧିକାର (Mineral Rights) ଏବଂ ଖଣି ଥିବା ଜମି (Mineral-Bearing Land) ଉପରେ ନିଜସ୍ୱ ଟିକସ, ଉପକର (Cess) କିମ୍ବା ଲେଭି (Levy) ଲଗାଇବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ରହିଛି।”
ଏହି ରାୟ ପୂର୍ବରୁ ୧୯୮୯ ମସିହାର ‘ଇଣ୍ଡିଆ ସିମେଣ୍ଟ’ ମାମଲାର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଖଣି ମାଲିକ ଓ କେନ୍ଦ୍ର କହୁଥିଲେ ଯେ ରୟାଲଟି ହିଁ ଟ୍ୟାକ୍ସ, ତେଣୁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ଅତିରିକ୍ତ ସେସ୍ ଆଦାୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସେହି ପୁରୁଣା ଧାରଣାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଏତିକିରେ କଥା ସରିନଥିଲା! ୨୦୨୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୪ ତାରିଖରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେଇଥିଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ କହିଥିଲେ ଯେ, ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ୨୦୦୫ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୧ ତାରିଖରୁ ଅତୀତର ଅସୁଲି ନହୋଇଥିବା ବକେୟା (Retrospective Collection) ମଧ୍ୟ ଆଦାୟ କରିପାରିବେ!
ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେବା ପାଇଁ କୋର୍ଟ କହିଥିଲେ ଯେ ସୁଧ ଏବଂ ପେନାଲ୍ଟି ଛାଡ଼ କରାଯିବ ଏବଂ ୨୦୨୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୧ ତାରିଖରୁ ଆଗାମୀ ୧୨ ବର୍ଷର ସମାନ କିସ୍ତିରେ (12-year Installments) ଏହି ବକେୟା ପରିଶୋଧ କରାଯିବ।
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ରାଜସ୍ଥାନ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଭଳି ଖଣିଜ-ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଖୁସିର ଲହରୀ ଖେଳିଯାଇଥିଲା। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମୋଟ ବକେୟା ପ୍ରାୟ ₹୧.୫ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ୨ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା। ଆଉ ଏହି ବିଶାଳ ପରିମାଣରୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ ଥିଲା ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ!
ଓରିସେଡ ଆଇନ-୨୦୦୪ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ହିସାବ
ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ ଓଡ଼ିଶା କିପରି ଏତେ ବଡ଼ ଦାବି କରୁଥିଲା? ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି— The Orissa Rural Infrastructure and Socio-Economic Development Act, 2004 (ଓରିସେଡ ଆକ୍ଟ)।
୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାରେ ଓରିସେଡ ଆଇନ ପାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆଇନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବିକାଶ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିର୍ମାଣ, ରାସ୍ତାଘାଟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଖଣି ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳର ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମ୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଖଣି ଜମି ଉପରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେସ୍ (Cess) ବା ଉପକର ଲଗାଯିବ।
କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଆଇନଗତ ବିବାଦ ଏବଂ କୋର୍ଟଙ୍କ ରୋକ ଆଦେଶ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଓରିସେଡ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଟ୍ୟାକ୍ସ ଆଦାୟ କରିପାରିନଥିଲେ।
୨୦୨୪ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ପରେ, ଓରିସେଡ ଆଇନ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇଗଲା। ହିସାବ କହିଲା:
1. ୨୦୦୫ ରୁ ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବକେୟା: ୨୦୦୫ ମସିହାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଲୁହାପଥର, କୋଇଲା, ବକ୍ସାଇଟ୍, ମାଙ୍ଗାନିଜ୍, କ୍ରୋମାଇଟ୍ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି। ସେହି ବାବଦକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅସୁଲି ହୋଇନଥିବା ବକେୟା ପ୍ରାୟ ₹୧,୦୦,୦୦୦ କୋଟି (୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି) ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ।
2. ବାର୍ଷିକ ନିୟମିତ ରାଜସ୍ୱ: କେବଳ ପୁରୁଣା ବକେୟା ନୁହେଁ, ଓରିସେଡ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିରିକ୍ତ ଆଦାୟ କରିପାରିଥାନ୍ତେ!
ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ! ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ଗୋଟିଏ ମୁଷ୍ଟିମେୟ ବକେୟା ଏବଂ ପ୍ରତିବର୍ଷ ₹୧୨,୦୦୦ କୋଟିର ସ୍ଥାୟୀ ରାଜସ୍ୱ! ଏହି ଅର୍ଥରେ ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମକୁ ବିକାଶିତ କରିପାରିଥାନ୍ତା, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ହସ୍ପିଟାଲ, କୃଷି ସେଚନ ଏବଂ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ରୋଜଗାର ଦେବାରେ ବିପ୍ଲବ ଆଣିପାରିଥାନ୍ତା। ଓଡ଼ିଶା ଆଉ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅନୁଦାନ ବା ସାହାଯ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ନିଜ ପାଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ… ଆଜି ସଂସଦରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେହି ସବୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଆଶା ଉପରେ ଗୋଟିଏ କଳା ବାଘାଟ ଆସିପଡ଼ିଛି।
ନୂଆ ବିଲ୍ର ଧାରା ୯-ଡି— କ’ଣ କହୁଛି ‘ଧାରା ୯-ଡି’
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ ବୁଝିବା, ଆଜି ଲୋକସଭାରେ ପାରିତ ହୋଇଥିବା MMDR Amendment Bill, 2026 ରେ ଏପରି କ’ଣ ଅଛି, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ହକ୍କୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଛି?
କେନ୍ଦ୍ର ଖଣି ମନ୍ତ୍ରୀ ଜୀ. କିଷାନ ରେଡ୍ଡୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏହି ବିଲ୍ରେ ଏକ ନୂଆ ଧାରା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି— ଧାରା ୯-ଡି (ଧାରା ୯ଡି)।
ଏହି ଧାରା ୯-ଡି ରେ ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିବାଦୀୟ ପ୍ରାବଧାନ ରହିଛି:
1. ପ୍ରଥମ ପ୍ରାବଧାନ (ରାଜ୍ୟର ଟିକସ କ୍ଷମତା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ):
କୌଣସି ବି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଖଣିଜ ଅଧିକାର (Mineral Rights) କିମ୍ବା ଖଣିଜ ଥିବା ଜମି (Mineral-Bearing Lands) ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଟିକସ, ସେସ୍ (Cess) କିମ୍ବା ଲେଭି (Levy) ଲଗାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ଟିକସ ଲଗାଇବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ତାହା କେବଳ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିବା ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଓ ସୀମା (Conditions and Restrictions) ଅଧୀନରେ ହିଁ ହୋଇପାରିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାଧୀନ କ୍ଷମତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଡ଼ପ କରିନିଆଗଲା।
2. ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାବଧାନ (ବକେୟା ରଦ୍ଦ ଓ ଜବତ):
ଏହି ନୂଆ ଆଇନ ଲାଗୁ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା କିନ୍ତୁ ଆଦାୟ ହୋଇନଥିବା କିମ୍ବା ଜମା ହୋଇନଥିବା ସମସ୍ତ ବକେୟା (Unrecovered Arrears) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ‘ଅସିଦ୍ଧ’ ବା Invalid ହୋଇଯିବ!
ତେବେ, ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଅସୁଲି କରିସାରିଛନ୍ତି, ତାହା ଫେରସ୍ତ (Refund) କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଏହାର ସରଳ ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୁଝିଲେ?
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ୨୦୦୫ ମସିହାରୁ ବକେୟା ଅସୁଲି କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଖଣି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କା ଜମା କରିନଥିଲେ, ସେହି ଅସୁଲି ହୋଇନଥିବା ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ବକେୟାକୁ ଏହି ‘ଧାରା ୯-ଡି’ ବଳରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏକାଝଟକାରେ ‘ଅସିଦ୍ଧ’ ବା ରଦ୍ଦ ଘୋଷଣା କରିଦେଲେ!
ଅର୍ଥାତ୍ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଆଇନଗତ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଯେଉଁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଥିଲେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଆଇନ ସଂଶୋଧନ କରି ସେହି ରାସ୍ତାରେ ବିଶାଳ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବା ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇଦେଲେ!
କେନ୍ଦ୍ରର ଯୁକ୍ତି ବନାମ ରାଜ୍ୟର କ୍ଷତି
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏପରି ଆଇନ କାହିଁକି ଆଣିଲେ? କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସଫାଇ ଏବଂ ଯୁକ୍ତି କ’ଣ?
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ‘Statement of Objects and Reasons’ ଅର୍ଥାତ୍ ବିଲ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କାରଣ ଦର୍ଶାଇ କୁହାଯାଇଛି ଯେ:
• ନିବେଶକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶିଳ୍ପ ସ୍ଥିରତା: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ପରେ ଯଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଅତ୍ୟାଧିକ ସେସ୍ ବା ଟ୍ୟାକ୍ସ ଲଗାଇବେ, ତେବେ ଖଣି ଶିଳ୍ପରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦେବ।
• ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଦରବୃଦ୍ଧି: ବିଶେଷ କରି କୋଇଲା, ଲୁହାପଥର ଉପରେ ଅତ୍ୟାଧିକ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଲାଗିଲେ, ଦେଶରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିଯିବ, ଇସ୍ପାତ (Steel) ଏବଂ ସିମେଣ୍ଟ ଦାମ୍ ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବ।
• ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା (PSU) ଉପରେ ବୋଝ: କେନ୍ଦ୍ର କୋର୍ଟଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ ଯେ କେବଳ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଖଣି ସଂସ୍ଥା (ଯେପରିକି CIL, NMDC, SAIL) ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପ୍ରାୟ ₹୭୦,୦୦୦ କୋଟିର ବୋଝ ପଡ଼ିବ।
• ସମାନ୍ତରାଳ ବଜାର: ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଟିକସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନୀୟ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ଏବଂ ଶିଳ୍ପସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିବେ।
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର କ୍ଷତି କ’ଣ?
ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟାପକ ଖଣି ଖନନ ଯୋଗୁଁ ପରିବେଶ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେଉଛି, ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ପ୍ରଦୂଷଣ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ବିସ୍ଥାପନର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି— ସେମାନଙ୍କ ପୁନର୍ବାସ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ପାଇଁ ଅର୍ଥ କାହୁଁ ଆସିବ?
ଖଣି ମାଲିକ ଓ ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଲୁଟି ନେଇ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଲାଭ କମାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମ୍ପଦର ପ୍ରକୃତ ମାଲିକ—ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣ ନିଜର ପ୍ରାପ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ସମ୍ବିଧାନର ରାଜ୍ୟ ସୂଚୀ (State List – Entry 50, List II) ଅନୁସାରେ ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ଟିକସ ଲଗାଇବା ରାଜ୍ୟର ସମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଆଇନ ସଂଶୋଧନ କରି ରାଜ୍ୟର ସେହି ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା (Fiscal Autonomy) କୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଛନ୍ତି।
ବୁଧବାର ଲୋକସଭାରେ ଏହି ବିଲ୍ ଆଗତ ହେବା କ୍ଷଣି ବିରୋଧୀ ସାଂସଦମାନେ ପ୍ରବଳ ହଟ୍ଟଗୋଳ କରିଥିଲେ। କଂଗ୍ରେସ, ଟିଏମସି, ଡିଏମକେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ନେତାମାନେ ଗୃହର ମଧ୍ୟଭାଗ (Well of the House) କୁ ଆସି ନାରାବାଜି କରିଥିଲେ।
କଂଗ୍ରେସ ସାଂସଦ ସଶିକାନ୍ତ ସେନ୍ଥିଲ ସ୍ପୀକରଙ୍କୁ ପତ୍ର ଲେଖି ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ବିଲ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସଂସଦୀୟ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କମିଟି (Parliamentary Standing Committee on Coal, Mines and Steel) କୁ ପଠାଯାଉ। ସେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଧାରା ୯-ଡି ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷମତାକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରାଯାଉଛି ଏବଂ ଏହା ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚା (Federalism) ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ।
ଅନ୍ୟପଟେ RSP ସାଂସଦ ଏନ.କେ. ପ୍ରେମଚନ୍ଦ୍ରନ ଏହି ବିଲ୍କୁ “ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ” ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ସତ୍ତ୍ୱେ, ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ନହୋଇ, କେବଳ ଧ୍ୱନି ଭୋଟ୍ (Voice Vote) ଦ୍ୱାରା ଲୋକସଭାରେ ଏହି ବିଲ୍ ପାରିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏବେ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ— ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଭୂମିକା କ’ଣ?
ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ, ଓଡ଼ିଶାର ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ଦାବି ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀ ସାଂସଦମାନେ ସଂସଦରେ କେତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଛନ୍ତି? ନା ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ ଭିତରେ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଥିକ ଦାବି ଚାପି ହୋଇ ରହିଯିବ?
ଓଡ଼ିଶାର ଆଗାମୀ ରାସ୍ତା କ’ଣ?
ଲୋକସଭାରେ ବିଲ୍ ପାସ୍ ହୋଇଯିବା ପରେ ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ପାଖରେ ଆଗାମୀ ବିକଳ୍ପ କ’ଣ ରହିଛି?
1. ରାଜ୍ୟସଭାରେ ସଂଗ୍ରାମ
ବିଲ୍ଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ଯିବ। ରାଜ୍ୟସଭା ହେଉଛି ‘House of States’ ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଗୃହ। ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼ ଭଳି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସାଂସଦମାନେ ଦଳଗତ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଏହି ବିଲ୍କୁ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କମିଟିକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଚାପ ପକାଇପାରିବେ।
2. ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଆଇନଗତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ଯଦି ଏହି ବିଲ୍ ସଂସଦର ଦୁଇଟିଯାକ ଗୃହରେ ପାରିତ ହୋଇ ଆଇନରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିପାରିବେ। ସମ୍ବିଧାନର ୯ ଜଣିଆ ବିଚାରପତିଙ୍କ ରାୟକୁ ପଛକୁ ପକାଇବା ପାଇଁ ସଂସଦ ଯେଉଁ ଆଇନ ଆଣିଛି, ତାହା ସମ୍ବିଧାନର ‘ମୂଳ ଢାଞ୍ଚା’ (Basic Structure) ଏବଂ Entry 50 (List II) ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛି କି ନାହିଁ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ତାହାର ସମୀକ୍ଷା କରିପାରିବେ।
3. କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆଲୋଚନା ଓ ନୂଆ ସୂତ୍ର
ଯଦି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଧାରା ୯-ଡି ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟର ଟିକସ ଆଦାୟ କ୍ଷମତା କୋହଳ ନକରନ୍ତି, ତେବେ GST କ୍ଷତିପୂରଣ ଭଳି, ଖଣିଜ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ‘National Mineral Fund’ ବା ‘ଖଣି କ୍ଷତିପୂରଣ ପ୍ୟାକେଜ୍’ ଦାବି କରାଯାଇପାରେ।
ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଓଡ଼ିଶା ସମୃଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମ୍ପଦର ସଠିକ୍ ଫାଇଦା ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଆଶାର ଗୋଟିଏ ନୂଆ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଆଣିଥିଲା। ₹୧ ଲକ୍ଷ କୋଟିର ବକେୟା ଏବଂ ବାର୍ଷିକ ₹୧୨,୦୦٠ କୋଟିର ଅତିରିକ୍ତ ରାଜସ୍ୱ ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳାଇ ଦେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ରଖିଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଲୋକସଭାରେ ପାରିତ MMDR Amendment Bill, 2026 ଏହି ଆଶା ଉପରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଏହା କେବଳ ଟଙ୍କା ପଇସାର ଲଢ଼େଇ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଭିମାନ, ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାର ଏବଂ ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚାର ଲଢ଼େଇ। ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା, ଓଡ଼ିଶାର ହକ୍ ପାଇଁ ଆମର ଜନପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଦିଲ୍ଲୀ ଦରବାରରେ କେତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି।
