ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି ଏବେ ଏମିତି ଏକ ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘ ୨୪ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ ଗାଦିରେ ବସିଥିବା ଦଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ, ଏବେ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନଘେରରେ। ଆପଣମାନେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ହାଲ୍ ଦେଖୁଥିବେ, କଂଗ୍ରେସର ସ୍ଥିତି ବି ଜାଣିଥିବେ, କିନ୍ତୁ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ହାଲ୍ ଏବେ କଣ?
ନିର୍ବାଚନ ହାରିବା ପରେ ସାଧାରଣତଃ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶନ୍ତି, କର୍ମୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ବୁଝନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିଜେଡି ଏବେ ଏମିତି ଏକ ସଂସ୍କୃତି ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛି, ଯାହାକୁ କୁହାଯାଉଛି ‘କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍କୃତି’। ନବୀନ ନିବାସ ହେଉ କି ଶଙ୍ଖ ଭବନ, ସବୁଠି ଏବେ ରାଜନେତାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କର୍ପୋରେଟ୍ ମ୍ୟାନେଜରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବେଶି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଆଉ ଏହି କର୍ପୋରେଟ୍ ଶୈଳୀର ନୂଆ ଚେହେରା ସାଜିଛନ୍ତି ଦଳର ସାଙ୍ଗଠନିକ ସମ୍ପାଦକ ତଥା ପୂର୍ବତନ କର୍ପୋରେଟ୍ ଅଫିସର ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର। ରାଜନୀତିର ଏହି ନୂଆ କର୍ପୋରେଟ୍ ଅବତାରକୁ ନେଇ ଆଜି ଆମେ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୀକ୍ଷା।
ସଂସଦ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ବିଜେଡିର ‘ଅନାଥ’ ସ୍ଥିତି
ଦେଶରେ ସଂସଦର ଅଧିବେଶନ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଚଳିତ ଥର ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଏବଂ ବିଜେଡି ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ଲୋକସଭାରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ ଅନାଥ। ଓଡ଼ିଶାର ୨୧ଟି ଲୋକସଭା ଆସନରୁ ବିଜେଡି ଖାତା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରିନାହିଁ। ସେହିପରି ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଦଳର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ମାତ୍ର ୫ ଜଣ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଯାଇଛି।
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ସଂସଦରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିବା ପାଇଁ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବ, ସେଥିପାଇଁ ବିଜେଡି ଏକ ଅଭିନବ ଉପାୟ ଆପଣେଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ଅଭିଜ୍ଞ ନେତା, ଜନପ୍ରତିନିଧି ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ତରରୁ ଆସୁଥିବା ଫିଡ୍ବ୍ୟାକ୍ ଆଧାରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ତିଆରି କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିଜେଡି ଏଥିପାଇଁ ଡାକିଥିଲା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ସମାବେଶ। ଆଉ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀର ମୁଖ୍ୟ ସୂତ୍ରଧର ଥିଲେ ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର।
ଲୋକଙ୍କଠାରୁ, ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କଠାରୁ ଆଇଡିଆ ବା ଧାରଣା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଛି ଯେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ କଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯିବ। କହିବାକୁ ଗଲେ ଆଇଡିଆ ତ ବହୁତ ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ତରିକା ବା ଶୈଳୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ପୋରେଟ୍। ଯେମିତି କୌଣସି ବଡ଼ ମଲ୍ଟିନ୍ୟାସନାଲ୍ କମ୍ପାନୀ (MNC) ନିଜର ନୂଆ ପ୍ରଡକ୍ଟ ଲଞ୍ଚ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମାର୍କେଟ୍ ସର୍ଭେ କରେ, ଠିକ୍ ସେମିତି ଆଦିତ୍ୟ ବିର୍ଲା ଗ୍ରୁପ୍ରୁ ଆସିଥିବା ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର ବିଜେଡି ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ମାର୍କେଟ୍ ସର୍ଭେ କରୁଛନ୍ତି।
କର୍ପୋରେଟ୍ ଷ୍ଟାଇଲ୍ରେ ଜନମତ ସଂଗ୍ରହ: ରାଜନୀତି ନା ବ୍ୟବସାୟ?
ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କର୍ପୋରେଟ୍ ଜଗତର ଜଣେ ବଡ଼ ମାଛ। କୁମାର ମଙ୍ଗଳମ୍ ବିର୍ଲାଙ୍କ ଭଳି ଶିଳ୍ପପତିଙ୍କ ସହ କାମ କରିବାର ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷର ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କର ଅଛି। ତେଣୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ରାଜନୀତିକୁ ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସେହି କର୍ପୋରେଟ୍ ଷ୍ଟାଇଲ୍ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଆସିଲେ। ଶଙ୍ଖ ଭବନରେ ଆୟୋଜିତ ବୈଠକରେ ସେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ଲୋକଙ୍କୁ ମତାମତ ମାଗିଲେ, ତାହା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା ଭଳି ଲାଗୁନଥିଲା, ବରଂ ଲାଗୁଥିଲା ଏକ କର୍ପୋରେଟ୍ ବୋର୍ଡ ରୁମ୍ ମିଟିଂ।
ସାମ୍ବାଦିକ, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ମତାମତ ନେଇ ମୋଦୀ ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିବା ପାଇଁ ରଣନୀତି ତିଆରି ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଯେଉଁ ଦଳର ନେତାମାନେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଲୋକଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କଣ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ୟା ଜଣାନାହିଁ? ଓଡ଼ିଶାକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ପାହ୍ୟା ମିଳିବା, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅବହେଳା, ରେଳବାଇ ସମସ୍ୟା, କିମ୍ବା ମହାନଦୀ ଜଳବିବାଦ—ଏସବୁ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କଣ କୌଣସି କର୍ପୋରେଟ୍ ସର୍ଭେର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି?
ରାଜନୀତିରେ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଅଭିଜ୍ଞତା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଞ୍ଜି। କିନ୍ତୁ ବିଜେଡି ଏବେ ଜନତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ସିଧାସଳଖ ଯିବା ବଦଳରେ, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଖୋଜୁଛି। ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ଦଳ ନିଜର ପୁରୁଣା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଚେର ଠାରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି।
ନେତା ବନିଗଲେ ଅତିଥି: ପ୍ରଶ୍ନଘେରରେ ମୁଖପାତ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା
ଏହି ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀର ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ବିଡ଼ମ୍ବନାର ବିଷୟ ଥିଲା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ନେତାମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି। ଦଳ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ପ୍ରେସ୍ ରିଲିଜ୍କୁ ଯଦି ଆପଣ ଦେଖିବେ, ସେଥିରେ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଡାକ୍ତର ଏବଂ ନେତାମାନଙ୍କ ନାମ ଥିଲା। ଡାକ୍ତର ଲେନିନ୍ ମହାନ୍ତି, ଡାକ୍ତର ପ୍ରିୟବ୍ରତ ମାଝୀ, ମୁଖପାତ୍ର ମଧୁନାଥ ପଣ୍ଡା, ମିହିର ରାୟ, ନାରାୟଣ ଜେନା, ଚିନ୍ମୟ ସାହୁ, ଇପ୍ସିତା ସାହୁ, ଏବଂ ନନ୍ଦଲାଲ ସିଂହଙ୍କ ଭଳି ଚେହେରା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା କଣ ଥିଲା? ସେମାନେ ସେଠାରେ କେବଳ ଶ୍ରୋତା ବା ଅତିଥି ସାଜି ବସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବକ୍ତବ୍ୟ କେବଳ ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା। ନବୀନ ବାବୁଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିବା ସନ୍ତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର ଏବେ ଦଳର ସବୁ ମୁଖପାତ୍ର ଏବଂ ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଯେଉଁ ମୁଖପାତ୍ରମାନେ ଦିନରାତି ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ୍ ଡିବେଟ୍ରେ ବସି ଦଳ ପାଇଁ ଗାଳି ଶୁଣନ୍ତି, ଦଳର ସପକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ସୋଫାରେ ବସେଇ ଦିଆଯାଇଛି। ସେମାନେ ଯେମିତି ସେଠାରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି। ରାଜନୈତିକ ଦଳରେ ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ବେଶ୍ ଅସହଜ। ଏହା କୌଣସି କମ୍ପାନୀର ବାର୍ଷିକ ସାଧାରଣ ସଭା (AGM) ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି କେବଳ ସିଇଓ (CEO) କଥା କୁହନ୍ତି ଆଉ ବାକି ମ୍ୟାନେଜରମାନେ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରନ୍ତି।
ଏକମାତ୍ର ‘ସନ୍ତୃପ୍ତ’ ବାବୁ ଏବଂ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର୍ମୀ
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ରାଜ୍ୟସଭାରେ ଯେଉଁ ୫ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରୁ କେତେ ଜଣ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ? ଦଳର ପୁରୁଣା ସାଂସଦ ଯେମିତି କି ମାନସ ମଙ୍ଗରାଜ, ସୁଲତା ଦେଓ କିମ୍ବା ଶାସିତ ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମୋହନ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ନୂଆ କରି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସନ୍ତୃପ୍ତ ବାବୁ ହିଁ ଏବେ ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଚେହେରା। ଦଳରେ ଏବେ ଗୋଟିଏ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି—”ଦଳରେ କେବଳ ସନ୍ତୃପ୍ତ ହିଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବାକି ସମସ୍ତେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।”
ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ବିଜେଡିରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟୁରୋକ୍ରାଟ୍ ବା ଅଫିସର ରାଜ୍ ଚାଲିଥିଲା, ତାହାକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣ ନିଜର ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିସାରିଛନ୍ତି। ଦଳ ନିର୍ବାଚନ ହାରିବାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ଥିଲା ଲୋକମାନେ ନେତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିଲେ ଅଫିସର। ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା ଯେ, ଏହି ବଡ଼ ପରାଜୟ ପରେ ଦଳ କିଛି ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବ। ପୁଣି ଥରେ ପୁରୁଣା ନେତା ଏବଂ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ସ୍ତରର କର୍ମୀଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ମିଳିବ।
କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟା। ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ଜଣେ ଆଇଏଏସ୍ (IAS) ଅଫିସର ଦଳ ଚଲାଉଥିଲେ, ଏବେ ଜଣେ କର୍ପୋରେଟ୍ ମ୍ୟାନେଜର ଦଳର ଦିଶା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ନାମ ବଦଳିଛି, ଚେହେରା ବଦଳିଛି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ସେଇଆ ରହିଛି।
ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ରାଜନୀତି ବନାମ କର୍ପୋରେଟ୍ ପ୍ରେସ୍ ରିଲିଜ୍
ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ଜନ୍ମ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଭିମାନ, ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ହକ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରବାଦ ପୁରୁଷ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବିଚାରଧାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ କୋଠରୀ କିମ୍ବା କର୍ପୋରେଟ୍ ଫାଇଲ୍ ଭିତରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ସେ ଥିଲେ ଜନତାର ନେତା। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ବିଜେଡି କେବଳ ପ୍ରେସ୍ ରିଲିଜ୍, ଟ୍ୱିଟର୍ (X) ପୋଷ୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରେସ୍ କନଫରେନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି କି?
ଜନମତ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀ, ମୂଲିଆ, ବେକାରୀ ଯୁବକ ସମାଜ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ହେବ। କୌଣସି ଏୟାର କଣ୍ଡିସନର କୋଠରୀରେ ବସି ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଧାର ଆଣି ସଂସଦରେ ପଢ଼ିଦେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହେବନାହିଁ। ଯଦି ଦଳ ଏହି କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍କୃତିରୁ ବାହାରି ନପାରିବ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଦଳର ସ୍ଥିତି ଆହୁରି ସଂକଟଜନକ ହୋଇପାରେ।
